💡 10. Sınıf Kimya: Kimyasal Denklem Denkleştirme Çözümlü Örnekler
10. Sınıf Kimya: Kimyasal Denklem Denkleştirme Çözümlü Örnekler
\[ \text{H}_2\text{O}_2 \text{(s)} \longrightarrow \text{H}_2\text{O (s)} + \text{O}_2 \text{(g)} \] Bu tepkime, hidrojen peroksitin su ve oksijene ayrışmasını göstermektedir.
- 👉 Adım 1: Tepkimedeki elementleri belirleyelim: Hidrojen (H) ve Oksijen (O).
- 👉 Adım 2: Sol taraftaki atom sayılarını sayalım:
- H: \(2\)
- O: \(2\)
- 👉 Adım 3: Sağ taraftaki atom sayılarını sayalım:
- H: \(2\)
- O: \(1\) (H\(_2\)O'dan) \(+\) \(2\) (O\(_2\)'den) \(=\) \(3\)
- 👉 Adım 4: Oksijen atomlarını denkleştirmeye başlayalım. Sağ tarafta toplam \(3\) Oksijen varken, sol tarafta \(2\) Oksijen var. H\(_2\)O\(_2\)'nin önüne \(2\) yazarsak, sol taraftaki oksijen sayısı \(4\) olur. \[ 2\text{H}_2\text{O}_2 \text{(s)} \longrightarrow \text{H}_2\text{O (s)} + \text{O}_2 \text{(g)} \] Şimdi sol tarafta: H: \(2 \times 2 = 4\), O: \(2 \times 2 = 4\).
- 👉 Adım 5: Sağ taraftaki H\(_2\)O'nun önüne \(2\) yazarsak, hidrojen ve oksijen sayılarını denkleştirebiliriz. \[ 2\text{H}_2\text{O}_2 \text{(s)} \longrightarrow 2\text{H}_2\text{O (s)} + \text{O}_2 \text{(g)} \]
- 👉 Adım 6: Son kontrolü yapalım:
- Sol Taraf: H: \(2 \times 2 = 4\), O: \(2 \times 2 = 4\)
- Sağ Taraf: H: \(2 \times 2 = 4\), O: \(2\) (2H\(_2\)O'dan) \(+\) \(2\) (O\(_2\)'den) \(=\) \(4\)
Denkleştirilmiş tepkime:
\[ 2\text{H}_2\text{O}_2 \text{(s)} \longrightarrow 2\text{H}_2\text{O (s)} + \text{O}_2 \text{(g)} \]
\[ \text{C}_3\text{H}_8 \text{(g)} + \text{O}_2 \text{(g)} \longrightarrow \text{CO}_2 \text{(g)} + \text{H}_2\text{O (g)} \] Bu tepkime, propan gazının (C\(_3\)H\(_8\)) yanma tepkimesidir.
- 👉 Adım 1: Karbon atomlarını denkleştirelim.
- Sol tarafta C\(_3\)H\(_8\)'den \(3\) Karbon var.
- Sağ tarafta CO\(_2\)'den \(1\) Karbon var.
- 👉 Adım 2: Hidrojen atomlarını denkleştirelim.
- Sol tarafta C\(_3\)H\(_8\)'den \(8\) Hidrojen var.
- Sağ tarafta H\(_2\)O'dan \(2\) Hidrojen var.
- 👉 Adım 3: Oksijen atomlarını denkleştirelim. Oksijen genellikle sona bırakılır, çünkü tepkimeye giren O\(_2\) molekülünün katsayısını ayarlamak daha kolaydır.
- Sağ tarafta toplam Oksijen: \(3 \times 2\) (CO\(_2\)'den) \(+\) \(4 \times 1\) (H\(_2\)O'dan) \(=\) \(6 + 4 = 10\) Oksijen.
- Sol tarafta O\(_2\)'den \(2\) Oksijen var.
- 👉 Adım 4: Son kontrolü yapalım:
- Sol Taraf: C: \(3\), H: \(8\), O: \(5 \times 2 = 10\)
- Sağ Taraf: C: \(3\), H: \(4 \times 2 = 8\), O: \(3 \times 2 + 4 \times 1 = 6 + 4 = 10\)
Denkleştirilmiş tepkime:
\[ \text{C}_3\text{H}_8 \text{(g)} + 5\text{O}_2 \text{(g)} \longrightarrow 3\text{CO}_2 \text{(g)} + 4\text{H}_2\text{O (g)} \]
\[ \text{Al (k)} + \text{HCl (aq)} \longrightarrow \text{AlCl}_3 \text{(aq)} + \text{H}_2 \text{(g)} \] Bu tepkime, alüminyum metalinin hidroklorik asitle reaksiyonunu gösterir.
- 👉 Adım 1: Alüminyum (Al) atomlarını denkleştirelim.
- Sol tarafta \(1\) Al var.
- Sağ tarafta \(1\) Al var.
- 👉 Adım 2: Klor (Cl) atomlarını denkleştirelim.
- Sol tarafta HCl'den \(1\) Cl var.
- Sağ tarafta AlCl\(_3\)'ten \(3\) Cl var.
- 👉 Adım 3: Hidrojen (H) atomlarını denkleştirelim.
- Sol tarafta \(3\)HCl'den \(3\) H var.
- Sağ tarafta H\(_2\)'den \(2\) H var.
Daha pratik bir yol, sağ taraftaki H\(_2\)'nin katsayısını kesirli sayı olarak düşünmek, sonra tüm denklemi çarpmaktır. Sol tarafta \(3\) H var. Sağ tarafta H\(_2\)'yi \(3/2\) ile çarparsak \(3\) H elde ederiz: \[ \text{Al (k)} + 3\text{HCl (aq)} \longrightarrow \text{AlCl}_3 \text{(aq)} + \frac{3}{2}\text{H}_2 \text{(g)} \] - 👉 Adım 4: Katsayıları tam sayı yapmak için tüm denklemi \(2\) ile çarpalım. \[ 2\text{Al (k)} + 6\text{HCl (aq)} \longrightarrow 2\text{AlCl}_3 \text{(aq)} + 3\text{H}_2 \text{(g)} \]
- 👉 Adım 5: Son kontrolü yapalım:
- Sol Taraf: Al: \(2\), H: \(6\), Cl: \(6\)
- Sağ Taraf: Al: \(2\), H: \(3 \times 2 = 6\), Cl: \(2 \times 3 = 6\)
Denkleştirilmiş tepkime:
\[ 2\text{Al (k)} + 6\text{HCl (aq)} \longrightarrow 2\text{AlCl}_3 \text{(aq)} + 3\text{H}_2 \text{(g)} \]
\[ \text{Fe}_2\text{O}_3 \text{(k)} + \text{CO (g)} \longrightarrow \text{Fe (k)} + \text{CO}_2 \text{(g)} \] Bu tepkime, demir (III) oksidin karbon monoksit ile indirgenerek demir metali ve karbon dioksit oluşturmasını gösterir.
- 👉 Adım 1: Demir (Fe) atomlarını denkleştirelim.
- Sol tarafta Fe\(_2\)O\(_3\)'ten \(2\) Fe var.
- Sağ tarafta Fe'den \(1\) Fe var.
- 👉 Adım 2: Karbon (C) atomlarını denkleştirelim.
- Sol tarafta CO'dan \(1\) C var.
- Sağ tarafta CO\(_2\)'den \(1\) C var.
- 👉 Adım 3: Oksijen (O) atomlarını denkleştirelim.
- Sol tarafta toplam Oksijen: \(3\) (Fe\(_2\)O\(_3\)'ten) \(+\) \(1\) (CO'dan) \(=\) \(4\) Oksijen.
- Sağ tarafta toplam Oksijen: \(2\) (CO\(_2\)'den) \(=\) \(2\) Oksijen.
- Sol tarafta: \(3\) (Fe\(_2\)O\(_3\)'ten) \(+\) \(x\) (CO'dan) \(=\) \(3+x\) Oksijen.
- Sağ tarafta: \(2x\) (CO\(_2\)'den) Oksijen.
\(3 = x\)
Yani, CO ve CO\(_2\)'nin katsayısı \(3\) olmalı. - 👉 Adım 4: Katsayıları yerine yazalım. \[ \text{Fe}_2\text{O}_3 \text{(k)} + 3\text{CO (g)} \longrightarrow 2\text{Fe (k)} + 3\text{CO}_2 \text{(g)} \]
- 👉 Adım 5: Son kontrolü yapalım:
- Sol Taraf: Fe: \(2\), C: \(3\), O: \(3 + 3 = 6\)
- Sağ Taraf: Fe: \(2\), C: \(3\), O: \(3 \times 2 = 6\)
Denkleştirilmiş tepkime:
\[ \text{Fe}_2\text{O}_3 \text{(k)} + 3\text{CO (g)} \longrightarrow 2\text{Fe (k)} + 3\text{CO}_2 \text{(g)} \]
\[ \text{Na}_3\text{PO}_4 \text{(aq)} + \text{MgCl}_2 \text{(aq)} \longrightarrow \text{Mg}_3(\text{PO}_4)_2 \text{(k)} + \text{NaCl (aq)} \] Bu tepkime, sodyum fosfat ile magnezyum klorürün yer değiştirme tepkimesini gösterir.
- 👉 Adım 1: Magnezyum (Mg) atomlarını denkleştirelim.
- Sol tarafta MgCl\(_2\)'den \(1\) Mg var.
- Sağ tarafta Mg\(_3\)(PO\(_4\))\(_2\)'den \(3\) Mg var.
- 👉 Adım 2: Fosfat (PO\(_4\)) köklerini denkleştirelim.
- Sol tarafta Na\(_3\)PO\(_4\)'ten \(1\) PO\(_4\) kökü var.
- Sağ tarafta Mg\(_3\)(PO\(_4\))\(_2\)'den \(2\) PO\(_4\) kökü var.
- 👉 Adım 3: Sodyum (Na) atomlarını denkleştirelim.
- Sol tarafta \(2\)Na\(_3\)PO\(_4\)'ten \(2 \times 3 = 6\) Na var.
- Sağ tarafta NaCl'den \(1\) Na var.
- 👉 Adım 4: Klor (Cl) atomlarını kontrol edelim.
- Sol tarafta \(3\)MgCl\(_2\)'den \(3 \times 2 = 6\) Cl var.
- Sağ tarafta \(6\)NaCl'den \(6 \times 1 = 6\) Cl var.
- 👉 Adım 5: Son kontrolü yapalım:
- Sol Taraf: Na: \(2 \times 3 = 6\), PO\(_4\): \(2\), Mg: \(3\), Cl: \(3 \times 2 = 6\)
- Sağ Taraf: Na: \(6\), PO\(_4\): \(2\), Mg: \(3\), Cl: \(6\)
Denkleştirilmiş tepkime:
\[ 2\text{Na}_3\text{PO}_4 \text{(aq)} + 3\text{MgCl}_2 \text{(aq)} \longrightarrow \text{Mg}_3(\text{PO}_4)_2 \text{(k)} + 6\text{NaCl (aq)} \]
Öğrencinin denklemi:
\[ \text{K (k)} + 2\text{H}_2\text{SO}_4 \text{(aq)} \longrightarrow \text{K}_2\text{SO}_4 \text{(aq)} + \text{SO}_2 \text{(g)} + \text{H}_2\text{O (s)} \] İpucu: Bu tepkime, potasyum metalinin derişik sülfürik asit ile tepkimesi olup, hidrojen gazı yerine kükürt dioksit gazı oluşur.
- 👉 Adım 1: Potasyum (K) atomlarını denkleştirelim.
- Sol tarafta K'den \(1\) K var.
- Sağ tarafta K\(_2\)SO\(_4\)'ten \(2\) K var.
- 👉 Adım 2: Kükürt (S) atomlarını denkleştirelim.
- Sol tarafta \(2\)H\(_2\)SO\(_4\)'ten \(2\) S var.
- Sağ tarafta K\(_2\)SO\(_4\)'ten \(1\) S ve SO\(_2\)'den \(1\) S olmak üzere toplam \(1+1 = 2\) S var.
- 👉 Adım 3: Hidrojen (H) atomlarını denkleştirelim.
- Sol tarafta \(2\)H\(_2\)SO\(_4\)'ten \(2 \times 2 = 4\) H var.
- Sağ tarafta H\(_2\)O'dan \(2\) H var.
- 👉 Adım 4: Oksijen (O) atomlarını kontrol edelim.
- Sol tarafta \(2\)H\(_2\)SO\(_4\)'ten \(2 \times 4 = 8\) O var.
- Sağ tarafta K\(_2\)SO\(_4\)'ten \(4\) O, SO\(_2\)'den \(2\) O ve \(2\)H\(_2\)O'dan \(2 \times 1 = 2\) O olmak üzere toplam \(4 + 2 + 2 = 8\) O var.
Öğrencinin yaptığı hata, H\(_2\)SO\(_4\)'ün katsayısını doğru belirlemesine rağmen H\(_2\)O'nun katsayısını ayarlamamış olmasıdır. Doğru denkleştirme ile H\(_2\)O'nun katsayısı \(2\) olmalıdır.
Doğru denkleştirilmiş tepkime:
\[ 2\text{K (k)} + 2\text{H}_2\text{SO}_4 \text{(aq)} \longrightarrow \text{K}_2\text{SO}_4 \text{(aq)} + \text{SO}_2 \text{(g)} + 2\text{H}_2\text{O (s)} \]
\[ \text{CH}_4 \text{(g)} + \text{O}_2 \text{(g)} \longrightarrow \text{CO}_2 \text{(g)} + \text{H}_2\text{O (g)} \]
- 👉 Adım 1: Karbon (C) atomlarını denkleştirelim.
- Sol tarafta CH\(_4\)'ten \(1\) C var.
- Sağ tarafta CO\(_2\)'den \(1\) C var.
- 👉 Adım 2: Hidrojen (H) atomlarını denkleştirelim.
- Sol tarafta CH\(_4\)'ten \(4\) H var.
- Sağ tarafta H\(_2\)O'dan \(2\) H var.
- 👉 Adım 3: Oksijen (O) atomlarını denkleştirelim.
- Sağ tarafta toplam Oksijen: \(2\) (CO\(_2\)'den) \(+\) \(2 \times 1\) (2H\(_2\)O'dan) \(=\) \(2 + 2 = 4\) Oksijen.
- Sol tarafta O\(_2\)'den \(2\) Oksijen var.
- 👉 Adım 4: Son kontrolü yapalım:
- Sol Taraf: C: \(1\), H: \(4\), O: \(2 \times 2 = 4\)
- Sağ Taraf: C: \(1\), H: \(2 \times 2 = 4\), O: \(2 + 2 = 4\)
Denkleştirilmiş tepkime:
\[ \text{CH}_4 \text{(g)} + 2\text{O}_2 \text{(g)} \longrightarrow \text{CO}_2 \text{(g)} + 2\text{H}_2\text{O (g)} \]
Bu denkleştirilmiş tepkime, günlük hayatta kullandığımız doğal gazın güvenli ve verimli bir şekilde yanması için ne kadar oksijene ihtiyaç duyulduğunu gösterir. Yeterli oksijen olmadığında karbon monoksit gibi zehirli gazlar oluşabilir. ⚠️
\[ \text{NH}_3 \text{(g)} + \text{O}_2 \text{(g)} \longrightarrow \text{NO (g)} + \text{H}_2\text{O (g)} \] Bu tepkime, amonyak (NH\(_3\)) ve oksijenin reaksiyonu sonucu azot monoksit (NO) ve su (H\(_2\)O) oluşumunu gösterir.
- 👉 Adım 1: Azot (N) atomlarını denkleştirelim.
- Sol tarafta NH\(_3\)'ten \(1\) N var.
- Sağ tarafta NO'dan \(1\) N var.
- 👉 Adım 2: Hidrojen (H) atomlarını denkleştirelim.
- Sol tarafta NH\(_3\)'ten \(3\) H var.
- Sağ tarafta H\(_2\)O'dan \(2\) H var.
- 👉 Adım 3: Oksijen (O) atomlarını denkleştirelim.
- Sağ tarafta toplam Oksijen: \(2 \times 1\) (2NO'dan) \(+\) \(3 \times 1\) (3H\(_2\)O'dan) \(=\) \(2 + 3 = 5\) Oksijen.
- Sol tarafta O\(_2\)'den \(2\) Oksijen var.
- 👉 Adım 4: Tüm katsayıları tam sayı yapmak için denklemi \(2\) ile çarpalım. \[ 4\text{NH}_3 \text{(g)} + 5\text{O}_2 \text{(g)} \longrightarrow 4\text{NO (g)} + 6\text{H}_2\text{O (g)} \]
- 👉 Adım 5: Son kontrolü yapalım:
- Sol Taraf: N: \(4\), H: \(4 \times 3 = 12\), O: \(5 \times 2 = 10\)
- Sağ Taraf: N: \(4\), H: \(6 \times 2 = 12\), O: \(4 \times 1 + 6 \times 1 = 4 + 6 = 10\)
Denkleştirilmiş tepkime:
\[ 4\text{NH}_3 \text{(g)} + 5\text{O}_2 \text{(g)} \longrightarrow 4\text{NO (g)} + 6\text{H}_2\text{O (g)} \]
\[ \text{C}_2\text{H}_6\text{O (s)} + \text{O}_2 \text{(g)} \longrightarrow \text{CO}_2 \text{(g)} + \text{H}_2\text{O (g)} \] Bu tepkime, etanolün (etil alkol) yanma tepkimesidir.
- 👉 Adım 1: Karbon (C) atomlarını denkleştirelim.
- Sol tarafta C\(_2\)H\(_6\)O'dan \(2\) C var.
- Sağ tarafta CO\(_2\)'den \(1\) C var.
- 👉 Adım 2: Hidrojen (H) atomlarını denkleştirelim.
- Sol tarafta C\(_2\)H\(_6\)O'dan \(6\) H var.
- Sağ tarafta H\(_2\)O'dan \(2\) H var.
- 👉 Adım 3: Oksijen (O) atomlarını denkleştirelim.
- Sağ tarafta toplam Oksijen: \(2 \times 2\) (2CO\(_2\)'den) \(+\) \(3 \times 1\) (3H\(_2\)O'dan) \(=\) \(4 + 3 = 7\) Oksijen.
- Sol tarafta toplam Oksijen: \(1\) (C\(_2\)H\(_6\)O'dan) \(+\) \(2\) (O\(_2\)'den) \(=\) \(3\) Oksijen.
- 👉 Adım 4: Son kontrolü yapalım:
- Sol Taraf: C: \(2\), H: \(6\), O: \(1 + 3 \times 2 = 1 + 6 = 7\)
- Sağ Taraf: C: \(2\), H: \(3 \times 2 = 6\), O: \(2 \times 2 + 3 \times 1 = 4 + 3 = 7\)
Denkleştirilmiş tepkime:
\[ \text{C}_2\text{H}_6\text{O (s)} + 3\text{O}_2 \text{(g)} \longrightarrow 2\text{CO}_2 \text{(g)} + 3\text{H}_2\text{O (g)} \]
\[ \text{CaC}_2 \text{(k)} + \text{H}_2\text{O (s)} \longrightarrow \text{Ca(OH)}_2 \text{(aq)} + \text{C}_2\text{H}_2 \text{(g)} \] Bu tepkime, kalsiyum karbürün su ile tepkimeye girerek kalsiyum hidroksit ve asetilen (etilen) gazı oluşturmasını gösterir.
- 👉 Adım 1: Kalsiyum (Ca) atomlarını denkleştirelim.
- Sol tarafta CaC\(_2\)'den \(1\) Ca var.
- Sağ tarafta Ca(OH)\(_2\)'den \(1\) Ca var.
- 👉 Adım 2: Karbon (C) atomlarını denkleştirelim.
- Sol tarafta CaC\(_2\)'den \(2\) C var.
- Sağ tarafta C\(_2\)H\(_2\)'den \(2\) C var.
- 👉 Adım 3: Hidrojen (H) atomlarını denkleştirelim.
- Sol tarafta H\(_2\)O'dan \(2\) H var.
- Sağ tarafta Ca(OH)\(_2\)'den \(2\) H ve C\(_2\)H\(_2\)'den \(2\) H olmak üzere toplam \(2+2 = 4\) H var.
- 👉 Adım 4: Oksijen (O) atomlarını kontrol edelim.
- Sol tarafta \(2\)H\(_2\)O'dan \(2 \times 1 = 2\) O var.
- Sağ tarafta Ca(OH)\(_2\)'den \(2\) O var.
Denkleştirilmiş tepkime:
\[ \text{CaC}_2 \text{(k)} + 2\text{H}_2\text{O (s)} \longrightarrow \text{Ca(OH)}_2 \text{(aq)} + \text{C}_2\text{H}_2 \text{(g)} \]
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/10-sinif-kimya-kimyasal-denklem-denklestirme/sorular