🎓 10. Sınıf
📚 10. Sınıf Kimya
💡 10. Sınıf Kimya: Çözünürlük Ve Çözünme Çözümlü Örnekler
10. Sınıf Kimya: Çözünürlük Ve Çözünme Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Çözünme olayı ve "benzer benzeri çözer" ilkesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? 🤔
A) Su (H2O) polar bir çözücüdür.
B) İyot (I2) apolar bir maddedir.
C) Apolar bir çözünen, polar bir çözücüde iyi çözünür.
D) Tuz (NaCl) iyonik bir bileşiktir ve suda iyi çözünür.
E) Heksan (C6H14) apolar bir çözücüdür.
A) Su (H2O) polar bir çözücüdür.
B) İyot (I2) apolar bir maddedir.
C) Apolar bir çözünen, polar bir çözücüde iyi çözünür.
D) Tuz (NaCl) iyonik bir bileşiktir ve suda iyi çözünür.
E) Heksan (C6H14) apolar bir çözücüdür.
Çözüm:
Bu soru, çözünme olayının temel prensibi olan "benzer benzeri çözer" ilkesini anlamamızı istiyor. Hadi şıklara tek tek bakalım:
- 👉 A) Su (H2O) polar bir çözücüdür. ✅ Bu ifade doğrudur. Su molekülü polar yapıya sahiptir ve bu nedenle polar maddeleri ve iyonik bileşikleri iyi çözer.
- 👉 B) İyot (I2) apolar bir maddedir. ✅ Bu ifade doğrudur. İyot molekülü apolar yapıya sahiptir.
- 👉 C) Apolar bir çözünen, polar bir çözücüde iyi çözünür. ❌ İşte bu ifade yanlıştır! "Benzer benzeri çözer" ilkesine göre apolar bir çözünen, apolar bir çözücüde iyi çözünür. Polar bir çözücüde ise kötü çözünür veya hiç çözünmez.
- 👉 D) Tuz (NaCl) iyonik bir bileşiktir ve suda iyi çözünür. ✅ Bu ifade doğrudur. Sodyum klorür (tuz) iyonik bir bileşik olduğu için polar olan su içerisinde iyonlaşarak iyi çözünür.
- 👉 E) Heksan (C6H14) apolar bir çözücüdür. ✅ Bu ifade doğrudur. Heksan gibi hidrokarbonlar genellikle apolar yapıdadır.
Örnek 2:
Aşağıda verilen çözelti türleri ile ilgili ifadelerden doğru (D) veya yanlış (Y) olarak sınıflandırıldığında hangisi doğru olur? 🧐
I. Doygun çözelti, belirli bir sıcaklıkta çözebileceği maksimum madde miktarını çözmüş çözeltidir.
II. Doymamış çözelti, aynı sıcaklıkta daha fazla çözünen madde çözebilir.
III. Aşırı doygun çözelti, kararsız bir çözelti olup dışarıdan bir etkiyle fazla madde çökebilir.
I. Doygun çözelti, belirli bir sıcaklıkta çözebileceği maksimum madde miktarını çözmüş çözeltidir.
II. Doymamış çözelti, aynı sıcaklıkta daha fazla çözünen madde çözebilir.
III. Aşırı doygun çözelti, kararsız bir çözelti olup dışarıdan bir etkiyle fazla madde çökebilir.
Çözüm:
Çözelti türlerini hatırlayalım:
- 👉 I. Doygun çözelti, belirli bir sıcaklıkta çözebileceği maksimum madde miktarını çözmüş çözeltidir. ✅ Bu ifade doğrudur (D). Doygun çözeltiler, belirli koşullarda maksimum miktarda çözünen içerir.
- 👉 II. Doymamış çözelti, aynı sıcaklıkta daha fazla çözünen madde çözebilir. ✅ Bu ifade de doğrudur (D). Doymamış çözeltiler, doygun hale gelmek için daha fazla çözünen maddeyi bünyesine katabilir.
- 👉 III. Aşırı doygun çözelti, kararsız bir çözelti olup dışarıdan bir etkiyle fazla madde çökebilir. ✅ Bu ifade de doğrudur (D). Aşırı doygun çözeltiler, normalde çözebileceğinden daha fazla maddeyi çözmüş ancak kararsız haldeki çözeltilerdir. En ufak bir sarsıntı, karıştırma veya katı ekleme ile fazla madde çöker.
Örnek 3:
20 °C'de X katısının sudaki çözünürlüğü 100 g suda 25 g olarak verilmiştir. Buna göre, 20 °C'de 300 g su kullanılarak hazırlanabilecek doygun çözeltide kaç gram X katısı bulunur? 🤔
Çözüm:
Bu tür soruları oran-orantı ile kolayca çözebiliriz. 💡
- 📌 Bize verilen bilgiye göre: 100 g su, 20 °C'de maksimum 25 g X katısını çözebilir. Yani doygun çözelti oluşturur.
- 📌 Bizden istenen ise 300 g su ile hazırlanacak doygun çözeltideki X katısı miktarı.
- Aşağıdaki oran-orantıyı kurabiliriz:
Eğer 100 g su ---------- 25 g X katısı çözüyorsa,
300 g su ---------- ? g X katısı çözer. - İçler dışlar çarpımı yaparak veya su miktarının kaç katına çıktığına bakarak hesaplama yapabiliriz.
300 g su, 100 g suyun 3 katıdır ( \(300 \div 100 = 3\) ).
O zaman çözünen X katısı miktarı da 3 katına çıkacaktır:
\[ \text{Çözünen X kütlesi} = 25 \text{ g} \times 3 \] \[ \text{Çözünen X kütlesi} = 75 \text{ g} \]
Örnek 4:
Bir katı maddenin çözünürlük-sıcaklık grafiği aşağıdaki gibidir.
(Grafikte sıcaklık arttıkça çözünürlüğün arttığını varsayalım. Örneğin, 20°C'de 100 g suda 30 g madde çözünürken, 50°C'de 100 g suda 60 g madde çözünebilmektedir.)
Buna göre, 50 °C'de hazırlanan 480 g doygun çözelti 20 °C'ye soğutulursa kaç gram katı çöker? 🌡️
(Grafikte sıcaklık arttıkça çözünürlüğün arttığını varsayalım. Örneğin, 20°C'de 100 g suda 30 g madde çözünürken, 50°C'de 100 g suda 60 g madde çözünebilmektedir.)
Buna göre, 50 °C'de hazırlanan 480 g doygun çözelti 20 °C'ye soğutulursa kaç gram katı çöker? 🌡️
Çözüm:
Bu soruyu adım adım çözelim:
- 📌 Adım 1: 50 °C'deki doygun çözeltinin bileşimini bulalım.
Grafiğe göre 50 °C'de 100 g su, 60 g katı madde çözebilir.
Bu durumda 50 °C'deki doygun çözeltinin toplam kütlesi:
Çözücü kütlesi + Çözünen kütlesi = \(100 \text{ g su} + 60 \text{ g katı} = 160 \text{ g çözelti}\) - 📌 Adım 2: 480 g doygun çözeltideki madde miktarlarını bulalım.
Bizim 480 g doygun çözeltimiz var. Oran-orantı kuralım:
Eğer 160 g çözelti ---------- 60 g katı madde içeriyorsa,
480 g çözelti ---------- ? g katı madde içerir.
\(480 \div 160 = 3\). Yani çözelti kütlesi 3 katına çıkmış.
O zaman çözünen katı kütlesi de 3 katına çıkar:
\[ \text{Çözünen katı kütlesi (50 °C)} = 60 \text{ g} \times 3 = 180 \text{ g} \] Bu çözeltideki su kütlesi:
\[ \text{Su kütlesi} = \text{Toplam çözelti kütlesi} - \text{Çözünen katı kütlesi} \] \[ \text{Su kütlesi} = 480 \text{ g} - 180 \text{ g} = 300 \text{ g su} \] - 📌 Adım 3: Çözeltiyi 20 °C'ye soğuttuğumuzda ne kadar madde çözünebileceğini bulalım.
Grafiğe göre 20 °C'de 100 g su, 30 g katı madde çözebilir.
Bizim çözeltimizde 300 g su vardı. Bu su 20 °C'de ne kadar katı çözebilir?
Eğer 100 g su ---------- 30 g katı çözüyorsa,
300 g su ---------- ? g katı çözer.
Yine 3 katına çıkmış:
\[ \text{Çözünebilecek katı kütlesi (20 °C)} = 30 \text{ g} \times 3 = 90 \text{ g} \] - 📌 Adım 4: Çöken katı miktarını hesaplayalım.
Başlangıçta çözeltide 180 g katı vardı. 20 °C'de sadece 90 g katı çözünebiliyor.
Çöken katı miktarı = Başlangıçtaki çözünen katı - 20 °C'de çözünebilen katı
\[ \text{Çöken katı miktarı} = 180 \text{ g} - 90 \text{ g} = 90 \text{ g} \]
Örnek 5:
Gazlı içeceklerin (kola, soda vb.) soğuk servis edilmesi ve kapaklarının sıkıca kapalı tutulması, çözünürlük konusundaki hangi faktörlerle doğrudan ilişkilidir? Açıklayınız. 🥤
Çözüm:
Gazlı içeceklerin soğuk servis edilmesi ve kapaklarının sıkıca kapalı tutulması, gazların çözünürlüğünü etkileyen iki önemli faktörle doğrudan ilişkilidir:
- 📌 1. Sıcaklık Etkisi:
👉 Gazların çözünürlüğü, sıcaklık arttıkça azalır.
💡 Yani, bir gazın sıvı içinde çözünmüş halde kalması için ortamın soğuk olması gerekir.
Soğuk kola veya soda, içerisindeki karbondioksit (CO2) gazını daha fazla miktarda çözünmüş halde tutar. Bu da içeceğin "gazlı" ve ferahlatıcı etkisini korumasını sağlar. Sıcak bir gazlı içeceği açtığınızda, gazın daha hızlı çıktığını ve içeceğin kısa sürede "gazsız" kaldığını fark edersiniz. - 📌 2. Basınç Etkisi:
👉 Gazların çözünürlüğü, üzerindeki basınç arttıkça artar.
💡 Gazlı içecekler, yüksek basınç altında karbondioksit gazının sıvıya hapsedilmesiyle üretilir.
İçeceklerin kapağı sıkıca kapalı tutulduğunda, şişe içindeki basınç yüksek kalır ve bu yüksek basınç, CO2 gazının sıvı içinde çözünmüş halde kalmasını sağlar. Kapağı açtığınızda basınç düşer ve gaz kabarcıkları halinde hızla içecekten ayrılmaya başlar. Bu da o bildiğimiz "fıslama" sesini ve köpürmeyi oluşturur.
Örnek 6:
Aşağıdaki tabloda X katısının farklı sıcaklıklardaki çözünürlük değerleri verilmiştir.
Buna göre, aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur? 🤔
I. 10 °C'de 50 g su ile 10 g X katısı kullanılarak hazırlanan çözelti doygundur.
II. 30 °C'de hazırlanan 210 g doygun çözelti, 50 °C'ye ısıtıldığında doymamış hale gelir.
III. 50 °C'de 100 g su ile 70 g X katısı karıştırılırsa, 10 g X katısı dibe çöker.
Sıcaklık (°C) | 100 g suda çözünen X (g)
--------------|------------------------
10 | 20
30 | 40
50 | 60
Buna göre, aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur? 🤔
I. 10 °C'de 50 g su ile 10 g X katısı kullanılarak hazırlanan çözelti doygundur.
II. 30 °C'de hazırlanan 210 g doygun çözelti, 50 °C'ye ısıtıldığında doymamış hale gelir.
III. 50 °C'de 100 g su ile 70 g X katısı karıştırılırsa, 10 g X katısı dibe çöker.
Çözüm:
Her bir ifadeyi ayrı ayrı değerlendirelim:
- 📌 I. 10 °C'de 50 g su ile 10 g X katısı kullanılarak hazırlanan çözelti doygundur.
Tabloya göre 10 °C'de 100 g su, 20 g X katısı çözebilir.
O zaman 50 g su (100 g suyun yarısı) 10 °C'de ne kadar X çözebilir?
\(20 \text{ g} \div 2 = 10 \text{ g X}\).
Demek ki 50 g su, 10 °C'de maksimum 10 g X katısı çözebilir. Soruda da 10 g X kullanıldığı belirtilmiş.
✅ Bu durumda çözelti doygundur. İfade doğrudur. - 📌 II. 30 °C'de hazırlanan 210 g doygun çözelti, 50 °C'ye ısıtıldığında doymamış hale gelir.
Önce 30 °C'deki doygun çözeltinin bileşimini bulalım:
Tabloya göre 30 °C'de 100 g su, 40 g X katısı çözebilir.
Doygun çözelti kütlesi = \(100 \text{ g su} + 40 \text{ g X} = 140 \text{ g çözelti}\).
Bizim 210 g doygun çözeltimiz var. Bu çözeltideki su ve X miktarını bulalım:
Oran kuralım: \( (210 \text{ g çözelti}) / (140 \text{ g çözelti}) = 1.5 \) katı.
Su miktarı = \(100 \text{ g} \times 1.5 = 150 \text{ g su}\).
X miktarı = \(40 \text{ g} \times 1.5 = 60 \text{ g X}\).
Şimdi bu çözeltiyi 50 °C'ye ısıtalım. 50 °C'de 100 g su, 60 g X katısı çözebilir.
Bizim 150 g suyumuz var. Bu su 50 °C'de ne kadar X çözebilir?
Eğer 100 g su ---------- 60 g X çözüyorsa,
150 g su ---------- ? g X çözer.
\[ \text{Çözünebilecek X miktarı} = (150 \text{ g su} \times 60 \text{ g X}) / 100 \text{ g su} = 90 \text{ g X} \] Başlangıçta çözeltide 60 g X vardı ve 50 °C'de 90 g X çözünebiliyor.
Yani çözelti daha fazla X çözebilir.
✅ Bu durumda çözelti doymamış hale gelir. İfade doğrudur. - 📌 III. 50 °C'de 100 g su ile 70 g X katısı karıştırılırsa, 10 g X katısı dibe çöker.
Tabloya göre 50 °C'de 100 g su, maksimum 60 g X katısı çözebilir.
Eğer biz 100 g suya 70 g X katısı eklersek, sadece 60 g'ı çözünür.
Çöken katı miktarı = Eklenen X miktarı - Çözünen X miktarı
\[ \text{Çöken katı miktarı} = 70 \text{ g} - 60 \text{ g} = 10 \text{ g} \] ✅ Bu durumda 10 g X katısı dibe çöker. İfade doğrudur.
Örnek 7:
Çayımıza şeker atıp karıştırarak çözüyoruz. Peki, neden soğuk çaya attığımız şeker, sıcak çaya attığımız şekere göre daha yavaş çözünür ve bazen dibinde birikir? Bu durumu çözünürlük kavramıyla açıklayınız. ☕
Çözüm:
Bu durum, sıcaklığın katıların çözünürlüğü üzerindeki etkisiyle doğrudan ilişkilidir. İşte adımlarıyla açıklaması:
- 📌 1. Şeker (Katı Madde) ve Sıcaklık İlişkisi:
👉 Genel olarak, çoğu katı maddenin (şeker de dahil) sudaki çözünürlüğü, sıcaklık arttıkça artar.
💡 Yani, daha yüksek sıcaklıktaki bir sıvı, aynı miktardaki soğuk sıvıya göre daha fazla katı maddeyi çözebilir. - 📌 2. Sıcak Çayda Şekerin Çözünmesi:
Sıcak çayın yüksek sıcaklığı, şeker moleküllerinin su molekülleri arasına daha kolay karışmasını sağlar. Suyun kinetik enerjisi yüksek olduğu için su molekülleri daha hızlı hareket eder ve şeker kristallerinin yüzeyine daha sık çarparak onları daha hızlı ayırır. Bu durum, şekerin sıcak çayda hem daha hızlı hem de daha fazla miktarda çözünmesini sağlar. - 📌 3. Soğuk Çayda Şekerin Çözünmesi:
Soğuk çayın düşük sıcaklığı, suyun çözme kapasitesini düşürür. Su moleküllerinin kinetik enerjisi daha düşüktür, bu da şeker kristallerinin çözünmesini yavaşlatır. Ayrıca, soğuk çay belirli bir miktar şekeri çözdükten sonra doygunluğa daha erken ulaşır. Eğer çok fazla şeker eklenirse, çözünürlük sınırı aşıldığı için fazla şeker dibe çöker ve çözünmez kalır.
Örnek 8:
Yaz aylarında göl ve akarsulardaki su sıcaklığı artar. Bu durum, su canlıları, özellikle balıklar için olumsuz sonuçlar doğurabilir. Bu olumsuz durumun "çözünürlük" kavramıyla nasıl açıklanabileceğini belirtiniz. 🐠
Çözüm:
Bu durum, sıcaklığın gazların çözünürlüğü üzerindeki etkisiyle ilgilidir. İşte açıklaması:
- 📌 1. Oksijen Gazının Çözünürlüğü ve Sıcaklık İlişkisi:
👉 Sudaki canlılar için hayati öneme sahip olan oksijen (O2) bir gazdır. Gazların çözünürlüğü, katıların aksine, sıcaklık arttıkça azalır.
💡 Yani, su ne kadar sıcak olursa, içinde çözünmüş halde bulunan oksijen miktarı o kadar az olur. - 📌 2. Yaz Aylarında Su Sıcaklığının Artması:
Yaz aylarında güneşin etkisiyle göl ve akarsuların yüzey suyu sıcaklığı yükselir. Bu sıcaklık artışı, suyun içinde çözünmüş halde bulunan oksijen gazının sudan ayrılarak atmosfere karışmasına neden olur. - 📌 3. Balıklar Üzerindeki Etkisi:
Su içindeki çözünmüş oksijen miktarı azaldığında, balıklar ve diğer su canlıları yeterli oksijeni solunum için alamazlar. Bu durum, balıkların solunum güçlüğü çekmesine, strese girmesine ve hatta toplu ölümlerin yaşanmasına neden olabilir. Bu yüzden balıklar, yaz aylarında daha serin ve dolayısıyla daha fazla oksijen içeren su katmanlarına (genellikle daha derinlere) inme eğilimi gösterirler.
Örnek 9:
25 °C'de 100 gram su, en fazla 30 gram X katısını çözebilmektedir. Aynı sıcaklıkta 200 gram su ve 50 gram X katısı kullanılarak bir çözelti hazırlanıyor.
Buna göre, hazırlanan çözelti ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? 🤔
A) Çözelti doymamıştır.
B) Çözeltinin kütlece yüzde derişimi %20'dir.
C) Çözeltiye 10 gram daha X katısı eklenirse doygun hale gelir.
D) Çözeltiye 50 gram su eklenirse doymuş kalır.
E) Çözeltide 200 gram çözücü bulunur.
Buna göre, hazırlanan çözelti ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? 🤔
A) Çözelti doymamıştır.
B) Çözeltinin kütlece yüzde derişimi %20'dir.
C) Çözeltiye 10 gram daha X katısı eklenirse doygun hale gelir.
D) Çözeltiye 50 gram su eklenirse doymuş kalır.
E) Çözeltide 200 gram çözücü bulunur.
Çözüm:
Adım adım analiz edelim:
- 📌 Verilen bilgi: 25 °C'de 100 g su, maksimum 30 g X katısı çözebilir.
- 📌 Hazırlanan çözelti: 200 g su ve 50 g X katısı.
- 👉 A) Çözelti doymamıştır.
200 g su, 25 °C'de ne kadar X çözebilir?
Eğer 100 g su ---------- 30 g X çözüyorsa,
200 g su ---------- ? g X çözer.
\[ \text{Çözebileceği X miktarı} = 30 \text{ g} \times 2 = 60 \text{ g} \] Bizim çözeltimizde 200 g su ve sadece 50 g X katısı var. 200 g su 60 g X çözebileceğine göre, 50 g X ile hazırlanan çözelti doymamıştır.
✅ Bu ifade doğrudur. - 👉 B) Çözeltinin kütlece yüzde derişimi %20'dir.
Kütlece yüzde derişim = \( (\text{Çözünen kütlesi} / \text{Çözelti kütlesi}) \times 100 \)
Çözünen kütlesi = 50 g X
Çözücü kütlesi = 200 g su
Çözelti kütlesi = \(50 \text{ g} + 200 \text{ g} = 250 \text{ g}\)
\[ \text{Kütlece yüzde derişim} = (50 \text{ g} / 250 \text{ g}) \times 100 = 0.2 \times 100 = 20% \] ✅ Bu ifade doğrudur. - 👉 C) Çözeltiye 10 gram daha X katısı eklenirse doygun hale gelir.
Mevcut çözeltide 200 g su, 50 g X var.
200 g su, maksimum 60 g X çözebilir (A şıkkında hesapladık).
Doygun hale gelmesi için gerekli X miktarı = \(60 \text{ g} - 50 \text{ g} = 10 \text{ g}\).
✅ Bu ifade doğrudur. - 👉 D) Çözeltiye 50 gram su eklenirse doymuş kalır.
Mevcut çözeltide 200 g su, 50 g X var.
50 g su daha eklersek, toplam su miktarı \(200 \text{ g} + 50 \text{ g} = 250 \text{ g}\) olur.
250 g su, 25 °C'de ne kadar X çözebilir?
Eğer 100 g su ---------- 30 g X çözüyorsa,
250 g su ---------- ? g X çözer.
\[ \text{Çözebileceği X miktarı} = (250 \text{ g su} \times 30 \text{ g X}) / 100 \text{ g su} = 75 \text{ g X} \] Çözeltide hala 50 g X katısı var. 250 g su 75 g X çözebileceğine göre, 50 g X içeren çözelti doymamış hale gelir, doymuş kalmaz.
❌ Bu ifade yanlıştır. - 👉 E) Çözeltide 200 gram çözücü bulunur.
Sorunun başında 200 g su kullanıldığı belirtilmiştir. Su, çözücü maddedir.
✅ Bu ifade doğrudur.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/10-sinif-kimya-cozunurluk-ve-cozunme/sorular