🎓 10. Sınıf
📚 10. Sınıf Kimya
💡 10. Sınıf Kimya: Çözünme süreci ve sınıflandırılması derişim birimleri çözünürlük çözeltilerin sınıflandırılması Çözümlü Örnekler
10. Sınıf Kimya: Çözünme süreci ve sınıflandırılması derişim birimleri çözünürlük çözeltilerin sınıflandırılması Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Çözünme Süreci ve Etkileşimler
Aşağıda verilen madde çiftleri arasındaki baskın etkileşim türünü ve bu maddelerin birbiri içinde çözünüp çözünmeyeceğini belirtiniz.
1. Su \( (H_{2}O) \) - Sofra Tuzu \( (NaCl) \)
2. Su \( (H_{2}O) \) - İyot katısı \( (I_{2}) \)
3. Benzen \( (C_{6}H_{6}) \) - Karbon tetraklorür \( (CCl_{4}) \)
Aşağıda verilen madde çiftleri arasındaki baskın etkileşim türünü ve bu maddelerin birbiri içinde çözünüp çözünmeyeceğini belirtiniz.
1. Su \( (H_{2}O) \) - Sofra Tuzu \( (NaCl) \)
2. Su \( (H_{2}O) \) - İyot katısı \( (I_{2}) \)
3. Benzen \( (C_{6}H_{6}) \) - Karbon tetraklorür \( (CCl_{4}) \)
Çözüm:
Çözüm:
Kimyada "benzer benzeri çözer" ilkesine göre polar maddeler polar çözücülerde, apolar maddeler apolar çözücülerde iyi çözünür.
Kimyada "benzer benzeri çözer" ilkesine göre polar maddeler polar çözücülerde, apolar maddeler apolar çözücülerde iyi çözünür.
- 1. Su - Sofra Tuzu: Su polar bir moleküldür, sofra tuzu ise iyonik bir bileşiktir. Aralarındaki baskın etkileşim İyon-Dipol etkileşimidir. Tuz suda iyi çözünür. ✅
- 2. Su - İyot: Su polar, iyot \( (I_{2}) \) ise apolar bir moleküldür. Aralarındaki etkileşim Dipol-İndüklenmiş Dipol etkileşimidir. Farklı kutuplaşma türleri olduğu için iyot suda çözünmez. ❌
- 3. Benzen - Karbon tetraklorür: Her iki madde de apolar yapıdadır. Aralarındaki baskın etkileşim London Kuvvetleri (İndüklenmiş Dipol-İndüklenmiş Dipol) etkileşimidir. Benzer yapıda oldukları için birbirleri içinde çözünürler. ✅
Örnek 2:
Kütlece Yüzde Derişim Hesaplama
Kütlece % 20'lik \( 200 \) gram şekerli su çözeltisine, aynı sıcaklıkta \( 40 \) gram şeker ve \( 160 \) gram saf su ilave ediliyor.
Oluşan yeni çözeltinin kütlece yüzde derişimi kaç olur? 🍭
Kütlece % 20'lik \( 200 \) gram şekerli su çözeltisine, aynı sıcaklıkta \( 40 \) gram şeker ve \( 160 \) gram saf su ilave ediliyor.
Oluşan yeni çözeltinin kütlece yüzde derişimi kaç olur? 🍭
Çözüm:
Çözüm:
Adım adım ilerleyelim:
Adım adım ilerleyelim:
- 1. Adım: Başlangıçtaki çözeltideki şeker miktarını bulalım.
Şeker miktarı = \( 200 \times \frac{20}{100} = 40 \) gram şeker.
Su miktarı = \( 200 - 40 = 160 \) gram su. - 2. Adım: Son durumdaki toplam şeker ve toplam çözelti kütlesini bulalım.
Toplam Şeker = \( 40 \) (başlangıç) + \( 40 \) (eklenen) = \( 80 \) gram.
Toplam Çözelti = \( 200 \) (başlangıç) + \( 40 \) (şeker) + \( 160 \) (su) = \( 400 \) gram. - 3. Adım: Yeni yüzdeyi hesaplayalım.
Yüzde Derişim = \( \frac{\text{Çözünen Kütlesi}}{\text{Çözelti Kütlesi}} \times 100 \)
Yüzde Derişim = \( \frac{80}{400} \times 100 \)
Yüzde Derişim = \( 20 \)
Örnek 3:
Hacimce Yüzde Derişim (Kolonya Örneği)
Marketten alınan \( 400 \) mL'lik bir limon kolonyasının üzerinde "80 derece" ibaresi yer almaktadır.
Buna göre bu kolonya şişesinin içinde kaç mL saf etil alkol bulunmaktadır? 🧴
Marketten alınan \( 400 \) mL'lik bir limon kolonyasının üzerinde "80 derece" ibaresi yer almaktadır.
Buna göre bu kolonya şişesinin içinde kaç mL saf etil alkol bulunmaktadır? 🧴
Çözüm:
Çözüm:
Günlük hayatta kolonyalar için kullanılan "derece" ifadesi, hacimce yüzde derişimi ifade eder.
80 derece kolonya, hacimce % 80 alkol içeriyor demektir.
Günlük hayatta kolonyalar için kullanılan "derece" ifadesi, hacimce yüzde derişimi ifade eder.
80 derece kolonya, hacimce % 80 alkol içeriyor demektir.
- Verilenler:
Toplam hacim = \( 400 \) mL
Hacimce yüzde = % 80 - Hesaplama:
Alkol hacmi = \( 400 \times \frac{80}{100} \)
Alkol hacmi = \( 320 \) mL
Örnek 4:
ppm (Milyonda Bir Kısım) Hesaplama
Bir içme suyu analizinde, \( 5000 \) gram su örneğinde \( 0.02 \) gram kalsiyum iyonu \( (Ca^{2+}) \) tespit edilmiştir.
Buna göre bu sudaki kalsiyum derişimi kaç ppm'dir? 💧
Bir içme suyu analizinde, \( 5000 \) gram su örneğinde \( 0.02 \) gram kalsiyum iyonu \( (Ca^{2+}) \) tespit edilmiştir.
Buna göre bu sudaki kalsiyum derişimi kaç ppm'dir? 💧
Çözüm:
Çözüm:
ppm hesaplanırken çözünen kütlesi ile çözelti kütlesi aynı birime çevrilir ve \( 10^{6} \) ile çarpılır veya mg/kg formülü kullanılır.
ppm hesaplanırken çözünen kütlesi ile çözelti kütlesi aynı birime çevrilir ve \( 10^{6} \) ile çarpılır veya mg/kg formülü kullanılır.
- 1. Yöntem (mg/kg):
Çözünen kütlesi = \( 0.02 \) gram = \( 20 \) mg
Çözelti kütlesi = \( 5000 \) gram = \( 5 \) kg
ppm = \( \frac{20}{5} = 4 \) ppm - 2. Yöntem (Genel Formül):
ppm = \( \frac{\text{Çözünen}}{\text{Çözelti}} \times 10^{6} \)
ppm = \( \frac{0.02}{5000} \times 10^{6} \)
ppm = \( \frac{2}{500000} \times 10^{6} = \frac{2000000}{500000} = 4 \) ppm
Örnek 5:
Çözeltilerin Sınıflandırılması
Aşağıdaki kaplarda bulunan çözeltilerin doygunluk durumlarını belirleyiniz.
(Bilgi: \( 25^\circ C \)'de \( 100 \) gram suda en fazla \( 36 \) gram \( NaCl \) çözünmektedir.)
A Kabı: \( 100 \) g su + \( 30 \) g \( NaCl \)
B Kabı: \( 100 \) g su + \( 36 \) g \( NaCl \)
C Kabı: \( 200 \) g su + \( 80 \) g \( NaCl \)
Aşağıdaki kaplarda bulunan çözeltilerin doygunluk durumlarını belirleyiniz.
(Bilgi: \( 25^\circ C \)'de \( 100 \) gram suda en fazla \( 36 \) gram \( NaCl \) çözünmektedir.)
A Kabı: \( 100 \) g su + \( 30 \) g \( NaCl \)
B Kabı: \( 100 \) g su + \( 36 \) g \( NaCl \)
C Kabı: \( 200 \) g su + \( 80 \) g \( NaCl \)
Çözüm:
Çözüm:
Verilen çözünürlük değerine (\( 100 \) g suda \( 36 \) g tuz) göre karşılaştırma yapalım:
Verilen çözünürlük değerine (\( 100 \) g suda \( 36 \) g tuz) göre karşılaştırma yapalım:
- A Kabı: \( 100 \) gram su \( 36 \) gram alabilecekken \( 30 \) gram tuz eklenmiş. Kapasitesinden az çözdüğü için Doymamış Çözeltidir.
- B Kabı: \( 100 \) gram su tam kapasitesi olan \( 36 \) gram tuzu çözmüş. Bu çözelti Doygun Çözeltidir.
- C Kabı: \( 200 \) gram su en fazla \( 36 \times 2 = 72 \) gram tuz çözebilir. Ancak kaba \( 80 \) gram tuz atılmış. Bu durumda \( 72 \) gramı çözünür, \( 8 \) gramı dibe çöker. Çözelti kısmı doygun olduğu için bu da bir Doygun Çözeltidir (Dibe çökmüş katısı olan çözeltiler doygun kabul edilir).
Örnek 6:
Çözünürlüğe Sıcaklık Etkisi
Bir X katısının çözünürlüğünün sıcaklıkla arttığı bilinmektedir (Endotermik çözünme).
\( 40^\circ C \)'de hazırlanan doygun X çözeltisini doymamış hale getirmek için;
I. Sıcaklığı artırmak
II. Aynı sıcaklıkta saf su eklemek
III. Sıcaklığı azaltmak
işlemlerinden hangileri tek başına uygulanabilir? 🌡️
Bir X katısının çözünürlüğünün sıcaklıkla arttığı bilinmektedir (Endotermik çözünme).
\( 40^\circ C \)'de hazırlanan doygun X çözeltisini doymamış hale getirmek için;
I. Sıcaklığı artırmak
II. Aynı sıcaklıkta saf su eklemek
III. Sıcaklığı azaltmak
işlemlerinden hangileri tek başına uygulanabilir? 🌡️
Çözüm:
Çözüm:
Doygun bir çözeltiyi doymamış hale getirmek, çözeltinin daha fazla madde çözebilir kapasiteye ulaşmasını sağlamaktır.
Doygun bir çözeltiyi doymamış hale getirmek, çözeltinin daha fazla madde çözebilir kapasiteye ulaşmasını sağlamaktır.
- I. Sıcaklığı artırmak: Çözünürlük sıcaklıkla arttığı için (endotermik), sıcaklık artınca suyun madde çözme kapasitesi artar. Mevcut madde miktarı aynı kaldığı için çözelti doymamış hale gelir. (Doğru ✅)
- II. Saf su eklemek: Çözücü miktarını artırmak, çözebileceği toplam madde miktarını artırır. Bu da çözeltiyi doymamış yapar. (Doğru ✅)
- III. Sıcaklığı azaltmak: Sıcaklık azalırsa çözünürlük azalır. Doygun çözeltideki fazla madde dibe çöker ve çözelti yine doygun kalmaya devam eder. (Yanlış ❌)
Örnek 7:
Çözeltileri Karıştırma
Kütlece % 10'luk \( 300 \) gram tuzlu su çözeltisi ile kütlece % 40'lık \( 200 \) gram tuzlu su çözeltisi boş bir kapta karıştırılıyor.
Oluşan son karışımın kütlece yüzde derişimi kaçtır? 🧪
Kütlece % 10'luk \( 300 \) gram tuzlu su çözeltisi ile kütlece % 40'lık \( 200 \) gram tuzlu su çözeltisi boş bir kapta karıştırılıyor.
Oluşan son karışımın kütlece yüzde derişimi kaçtır? 🧪
Çözüm:
Çözüm:
Karıştırma sorularında şu formülü kullanabiliriz:
\[ (m_{1} \times %_{1}) + (m_{2} \times %_{2}) = m_{son} \times %_{son} \]
Karıştırma sorularında şu formülü kullanabiliriz:
\[ (m_{1} \times %_{1}) + (m_{2} \times %_{2}) = m_{son} \times %_{son} \]
- Verilenleri yerine koyalım:
\( m_{1} = 300 \), \( %_{1} = 10 \)
\( m_{2} = 200 \), \( %_{2} = 40 \)
\( m_{son} = 300 + 200 = 500 \) - Denklemi kuralım:
\( (300 \times 10) + (200 \times 40) = 500 \times x \)
\( 3000 + 8000 = 500 \times x \)
\( 11000 = 500 \times x \)
\( x = \frac{11000}{500} \)
\( x = 22 \)
Örnek 8:
Elektriksel İletkenlik (Elektrolitler)
Günlük hayatta karşılaştığımız aşağıdaki sıvıların elektrik akımını iletip iletmeyeceğini (elektrolit olup olmadığını) nedenleriyle açıklayınız.
1. Şekerli su
2. Tuzlu su
3. Saf su
Günlük hayatta karşılaştığımız aşağıdaki sıvıların elektrik akımını iletip iletmeyeceğini (elektrolit olup olmadığını) nedenleriyle açıklayınız.
1. Şekerli su
2. Tuzlu su
3. Saf su
Çözüm:
Çözüm:
Bir çözeltinin elektriği iletmesi için içinde serbest hareket edebilen iyonlar bulunmalıdır.
Bir çözeltinin elektriği iletmesi için içinde serbest hareket edebilen iyonlar bulunmalıdır.
- 1. Şekerli Su: Şeker \( (C_{12}H_{22}O_{11}) \) suda moleküler olarak çözünür. Ortamda iyon oluşmadığı için elektrik akımını iletmez. (Elektrolit değildir) ❌
- 2. Tuzlu Su: Yemek tuzu \( (NaCl) \) suda \( Na^{+} \) ve \( Cl^{-} \) iyonlarına ayrışır. Bu iyonlar sayesinde elektrik akımını iletir. (Elektrolittir) ✅
- 3. Saf Su: Saf su iyon içermez (veya ihmal edilecek kadar az iyonlaşır), bu yüzden elektrik akımını iletmez (yalıtkandır). ❌
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/10-sinif-kimya-cozunme-sureci-ve-siniflandirilmasi-derisim-birimleri-cozunurluk-cozeltilerin-siniflandirilmasi/sorular