🎓 10. Sınıf
📚 10. Sınıf Kimya
💡 10. Sınıf Kimya: Çözünme süreci ve sınıflandırılması, derişim birimleri, çözünürlük, çözeltilerin sınıflandırılması, çözeltiler türleri Çözümlü Örnekler
10. Sınıf Kimya: Çözünme süreci ve sınıflandırılması, derişim birimleri, çözünürlük, çözeltilerin sınıflandırılması, çözeltiler türleri Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Çözünme Süreci ve "Benzer Benzeri Çözer" İlkesi
Kimyada maddelerin birbiri içinde çözünüp çözünmeyeceğini belirleyen en temel kural "benzer benzeri çözer" ilkesidir. Buna göre polar maddeler polar çözücü herde, apolar maddeler ise apolar çözücülerde iyi çözünür.
👉 Aşağıdaki madde çiftlerinden hangilerinin birbiri içerisinde iyi çözünmesi beklenir?- 1. Su (\( H_{2}O \)) - Etil Alkol (\( C_{2}H_{5}OH \))
- 2. Su (\( H_{2}O \)) - İyot (\( I_{2} \))
- 3. Benzen (\( C_{6}H_{6} \)) - Karbon tetraklorür (\( CCl_{4} \))
Çözüm:
Çözünme olayının gerçekleşmesi için moleküller arası etkileşimlerin benzer olması gerekir:
- 1. Su - Etil Alkol: Su polar bir moleküldür. Etil alkol de polar bir moleküldür ve her ikisi de kendi aralarında hidrojen bağı kurabilir. Bu nedenle birbirleri içinde çok iyi çözünürler. ✅
- 2. Su - İyot: Su polar, iyot (\( I_{2} \)) ise apolar bir moleküldür. Polar ve apolar maddeler birbiri içinde çözünmezler. ❌
- 3. Benzen - Karbon tetraklorür: Her iki madde de apolar yapıdadır. Apolar maddeler arasında London kuvvetleri etkindir ve birbirleri içinde iyi çözünürler. ✅
Örnek 2:
Kütlece Yüzde Derişim Hesaplama
Bir şekerli su çözeltisi hazırlamak için \( 40 \) gram şeker, \( 160 \) gram saf su içerisinde tamamen çözülüyor.
✅ Buna göre hazırlanan bu çözeltinin kütlece yüzde (%) derişimi kaçtır?
Çözüm:
Kütlece yüzde derişimi hesaplamak için şu adımları takip ederiz:
- Adım 1: Çözünen maddenin kütlesini belirle.
Çözünen (şeker) \( = 40 \) g - Adım 2: Toplam çözelti kütlesini hesapla.
Çözelti \( = \) Çözünen \( + \) Çözücü
Çözelti \( = 40 + 160 = 200 \) g - Adım 3: Yüzde formülünü uygula.
Kütlece % \( = ( \) Çözünen kütlesi \( / \) Çözelti kütlesi \( ) \times 100 \) - Adım 4: Değerleri yerine koy.
Kütlece % \( = ( 40 / 200 ) \times 100 \)
Kütlece % \( = 0.2 \times 100 = 20 \)
Örnek 3:
Hacimce Yüzde Derişim: Kolonya Örneği
Marketten alınan \( 400 \) mL'lik bir limon kolonyasının üzerinde "80 derece" ibaresi yer almaktadır. Bu ifade, kolonyanın hacimce 80 % oranında etil alkol içerdiğini belirtir.
👉 Bu kolonya şişesinin içerisinde kaç mL saf etil alkol bulunmaktadır?
Çözüm:
Günlük hayatta kullanılan "derece" terimi, hacimce yüzde derişimi ifade eder.
- Verilenler:
Toplam hacim \( = 400 \) mL
Hacimce % derişim \( = 80 \) % - Hesaplama:
Hacimce % \( = ( \) Çözünen hacmi \( / \) Toplam hacim \( ) \times 100 \)
\( 80 = ( x / 400 ) \times 100 \) - İşlem:
\( 80 = x / 4 \)
\( x = 80 \times 4 = 320 \) mL
Örnek 4:
PPM (Milyonda Bir Kısım) Hesaplama
Bir içme suyu analizinde, \( 5 \) kg su örneğinde \( 15 \) mg kalsiyum (\( Ca^{2+} \)) iyonu tespit edilmiştir.
✅ Bu su örneğindeki kalsiyum derişimi kaç ppm'dir?
Çözüm:
PPM (parts per million), çok seyreltik çözeltilerde kullanılan bir derişim birimidir.
- Formül:
ppm \( = \) Çözünen kütlesi (mg) \( / \) Çözelti kütlesi (kg) - Verilenler:
Çözünen kütlesi \( = 15 \) mg
Çözelti kütlesi \( = 5 \) kg - Hesaplama:
ppm \( = 15 / 5 \)
ppm \( = 3 \)
Örnek 5:
Çözünürlük ve Doygunluk
\( X \) tuzunun \( 25^\circ C \) sıcaklıktaki çözünürlüğü \( 30 \) g \( / 100 \) g sudur. Aynı sıcaklıkta \( 300 \) gram su kullanılarak hazırlanan bir çözeltiye \( 100 \) gram \( X \) tuzu ekleniyor.
📌 Buna göre:- 1. Çözelti doygun mudur?
- 2. Çökmeden kalan (çözünmeyen) madde miktarı kaç gramdır?
Çözüm:
Çözünürlük verisini kullanarak oran-orantı kuralım:
- Adım 1: \( 300 \) gram suyun çözebileceği maksimum maddeyi bulalım.
\( 100 \) g su \( 30 \) g \( X \) çözebiliyorsa,
\( 300 \) g su \( a \) g \( X \) çözer.
\( a = ( 300 \times 30 ) / 100 = 90 \) g \( X \) çözünebilir. - Adım 2: Eklenen madde ile karşılaştıralım.
Eklenen miktar \( = 100 \) g
Çözünebilen miktar \( = 90 \) g - Adım 3: Soruları cevaplayalım.
1. Çözelti, kapasitesinden fazla madde eklendiği için doygundur.
2. Çözünmeden kalan miktar \( = 100 - 90 = 10 \) g \( X \) katısı dibe çöker.
Örnek 6:
Çözeltilerin Sınıflandırılması: İletkenlik
Çözeltiler, elektriği iletip iletmemelerine göre elektrolit ve elektrolit olmayan çözeltiler olarak ikiye ayrılır.
👉 Aşağıdaki maddelerin sulu çözeltilerinden hangilerinin elektrik akımını iletmesi beklenir?- a) Sofra tuzu (\( NaCl \))
- b) Şeker (\( C_{12}H_{22}O_{11} \))
- c) Etil alkol (\( C_{2}H_{5}OH \))
- d) Hidroklorik asit (\( HCl \))
Çözüm:
Elektrik iletkenliği için ortamda serbest hareket edebilen iyonlar bulunmalıdır.
- a) Sofra tuzu: İyonik bir bileşiktir, suda iyonlarına ayrışır. İletir. (Elektrolit) ✅
- b) Şeker: Moleküler olarak çözünür, iyon oluşturmaz. İletmez. ❌
- c) Etil alkol: Moleküler olarak çözünür, iyon oluşturmaz. İletmez. ❌
- d) Hidroklorik asit: Suda iyonlaşarak çözünür (\( H^{+} \) ve \( Cl^{-} \)). İletir. (Elektrolit) ✅
Örnek 7:
Çözeltileri Karıştırma ve Derişim Değişimi
Bir laboratuvarda iki farklı tuzlu su çözeltisi karıştırılmak isteniyor:
- 1. Kap: \( 200 \) g kütlece 10 %'luk tuzlu su
- 2. Kap: \( 300 \) g kütlece 20 %'luk tuzlu su
Çözüm:
Karıştırma sorularında toplam çözünen madde miktarını toplam çözelti kütlesine oranlarız.
- 1. Kaptaki tuz: \( 200 \times ( 10 / 100 ) = 20 \) g tuz
- 2. Kaptaki tuz: \( 300 \times ( 20 / 100 ) = 60 \) g tuz
- Toplam tuz: \( 20 + 60 = 80 \) g
- Toplam çözelti: \( 200 + 300 = 500 \) g
- Yeni yüzde: \( ( 80 / 500 ) \times 100 \)
\( ( 8 / 50 ) \times 100 = 16 \)
Örnek 8:
Sıcaklığın Çözünürlüğe Etkisi: Reçel ve Balın Şekerlenmesi
Evlerimizde bekleyen balın veya reçelin bir süre sonra "şekerlendiğini" (kristallendiğini) görürüz. Bu durum kimyasal bir bozulma değil, fiziksel bir çözünürlük olayıdır.
👉 Bu olayın temel sebebi aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir?- A) Sıcaklık arttıkça şekerin çözünürlüğünün azalması
- B) Sıcaklık azaldıkça şekerin çözünürlüğünün azalması ve fazlalığın çökmesi
- C) Şekerin suyla tepkimeye girerek yeni bir madde oluşturması
Çözüm:
Bu durum tamamen çözünürlüğün sıcaklıkla değişimi ile ilgilidir:
- Açıklama: Katıların (şeker gibi) sudaki çözünürlüğü genellikle sıcaklık azaldıkça azalır (endotermik çözünme).
- Süreç: Reçel yapılırken yüksek sıcaklıkta çok miktarda şeker çözülür. Reçel soğuduğunda veya soğuk bir ortamda bekletildiğinde, suyun şeker çözme kapasitesi düşer.
- Sonuç: Çözünemeyen fazla şeker katı halde dibe çöker veya kristalleşir. Bu olaya halk arasında "şekerlenme" denir.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/10-sinif-kimya-cozunme-sureci-ve-siniflandirilmasi-derisim-birimleri-cozunurluk-cozeltilerin-siniflandirilmasi-cozeltiler-turleri/sorular