🎓 10. Sınıf
📚 10. Sınıf Kimya
💡 10. Sınıf Kimya: Çözeltiler Çözümlü Örnekler
10. Sınıf Kimya: Çözeltiler Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
50 gram suya 10 gram tuz eklenerek hazırlanan çözeltinin kütlece yüzde derişimi kaçtır? 🧂
Çözüm:
- 📌 Adım 1: Çözünen ve çözücü kütlelerini belirleyelim.
- Çözünen kütlesi (tuz) = 10 g
- Çözücü kütlesi (su) = 50 g
- 📌 Adım 2: Çözeltinin toplam kütlesini hesaplayalım.
- Çözelti kütlesi = Çözünen kütlesi + Çözücü kütlesi
- Çözelti kütlesi = \(10 \text{ g} + 50 \text{ g} = 60\) g
- 📌 Adım 3: Kütlece yüzde derişim formülünü kullanalım. \[ \text{Kütlece % Derişim} = \frac{\text{Çözünen Kütlesi}}{\text{Çözelti Kütlesi}} \times 100 \]
- 📌 Adım 4: Değerleri yerine koyarak hesaplayalım. \[ \text{Kütlece % Derişim} = \frac{10}{60} \times 100 \] \[ \text{Kütlece % Derişim} = \frac{1}{6} \times 100 \approx 16.67% \]
- ✅ Sonuç: Çözeltinin kütlece yüzde derişimi yaklaşık %16.67'dir.
Örnek 2:
150 mL su ile 50 mL etil alkol karıştırılarak hazırlanan çözeltinin hacimce yüzde derişimi kaçtır? (Hacim kaybı ihmal edilecektir.) 💧
Çözüm:
- 📌 Adım 1: Çözünen ve çözücü hacimlerini belirleyelim.
- Çözünen hacmi (etil alkol) = 50 mL
- Çözücü hacmi (su) = 150 mL
- 📌 Adım 2: Çözeltinin toplam hacmini hesaplayalım.
- Çözelti hacmi = Çözünen hacmi + Çözücü hacmi
- Çözelti hacmi = \(50 \text{ mL} + 150 \text{ mL} = 200\) mL
- 📌 Adım 3: Hacimce yüzde derişim formülünü kullanalım. \[ \text{Hacimce % Derişim} = \frac{\text{Çözünen Hacmi}}{\text{Çözelti Hacmi}} \times 100 \]
- 📌 Adım 4: Değerleri yerine koyarak hesaplayalım. \[ \text{Hacimce % Derişim} = \frac{50}{200} \times 100 \] \[ \text{Hacimce % Derişim} = \frac{1}{4} \times 100 = 25% \]
- ✅ Sonuç: Çözeltinin hacimce yüzde derişimi %25'tir.
Örnek 3:
Aşağıdaki durumlardan hangisi şekerli su çözeltisinin daha hızlı çözünmesini sağlar? Nedenleriyle açıklayınız. ☕
- A) Şekeri toz halinde değil, küp şeker olarak kullanmak.
- B) Suyu soğuk yerine sıcak kullanmak.
- C) Çözeltiyi karıştırmamak.
Çözüm:
- 👉 Bu soruda çözünme hızını etkileyen faktörleri hatırlamamız gerekiyor.
- A) Şekeri toz halinde değil, küp şeker olarak kullanmak: ❌
- Bu durum, şekerin temas yüzeyini azaltır. Temas yüzeyi azaldıkça çözünme hızı yavaşlar. Bu nedenle yanlış bir ifadedir.
- B) Suyu soğuk yerine sıcak kullanmak: ✅
- Sıcaklık artışı, genellikle katıların (şeker gibi) suda çözünme hızını ve çözünürlüğünü artırır. Daha yüksek sıcaklıktaki su molekülleri daha hızlı hareket eder ve şeker molekülleriyle daha sık çarpışarak çözünmeyi hızlandırır. Bu doğru bir ifadedir.
- C) Çözeltiyi karıştırmamak: ❌
- Çözeltiyi karıştırmak veya çalkalamak, çözünen taneciklerinin çözücü ile temasını artırarak çözünme hızını artırır. Karıştırmamak ise tam tersi etki yapar ve çözünmeyi yavaşlatır. Bu nedenle yanlış bir ifadedir.
- 💡 Sonuç: Şekerli su çözeltisinin daha hızlı çözünmesini sağlayan durum, suyu soğuk yerine sıcak kullanmaktır.
Örnek 4:
Kütlece %20'lik 300 gram tuz çözeltisi ile kütlece %40'lık 200 gram tuz çözeltisi karıştırılıyor. Oluşan yeni çözeltinin kütlece yüzde derişimi kaç olur? 🧪
Çözüm:
- 📌 Adım 1: Birinci çözeltideki tuz miktarını bulalım.
- Çözelti kütlesi = 300 g
- Kütlece %20'lik demek, 100 g çözeltide 20 g tuz var demektir.
- 300 g çözeltideki tuz miktarı: \(300 \times \frac{20}{100} = 60\) g tuz.
- 📌 Adım 2: İkinci çözeltideki tuz miktarını bulalım.
- Çözelti kütlesi = 200 g
- Kütlece %40'lık demek, 100 g çözeltide 40 g tuz var demektir.
- 200 g çözeltideki tuz miktarı: \(200 \times \frac{40}{100} = 80\) g tuz.
- 📌 Adım 3: Yeni çözeltinin toplam tuz miktarını ve toplam çözelti kütlesini bulalım.
- Toplam tuz kütlesi = \(60 \text{ g} + 80 \text{ g} = 140\) g
- Toplam çözelti kütlesi = \(300 \text{ g} + 200 \text{ g} = 500\) g
- 📌 Adım 4: Yeni çözeltinin kütlece yüzde derişimini hesaplayalım. \[ \text{Kütlece % Derişim} = \frac{\text{Toplam Çözünen Kütlesi}}{\text{Toplam Çözelti Kütlesi}} \times 100 \] \[ \text{Kütlece % Derişim} = \frac{140}{500} \times 100 \] \[ \text{Kütlece % Derişim} = \frac{140}{5} = 28% \]
- ✅ Sonuç: Oluşan yeni çözeltinin kütlece yüzde derişimi %28'dir.
Örnek 5:
Kütlece %30'luk 400 gram tuz çözeltisine 100 gram su ekleniyor. Oluşan yeni çözeltinin kütlece yüzde derişimi kaç olur? 💧
Çözüm:
- 📌 Adım 1: Başlangıçtaki çözeltideki tuz miktarını bulalım.
- Çözelti kütlesi = 400 g
- Kütlece %30'luk demek, 100 g çözeltide 30 g tuz var demektir.
- 400 g çözeltideki tuz miktarı: \(400 \times \frac{30}{100} = 120\) g tuz.
- 📌 Adım 2: Yeni çözeltinin toplam tuz miktarını ve toplam çözelti kütlesini bulalım.
- Su eklediğimiz için çözünen (tuz) miktarı değişmez, hala 120 g tuz var.
- Toplam çözelti kütlesi = Başlangıç çözeltisi kütlesi + Eklenen su kütlesi
- Toplam çözelti kütlesi = \(400 \text{ g} + 100 \text{ g} = 500\) g
- 📌 Adım 3: Yeni çözeltinin kütlece yüzde derişimini hesaplayalım. \[ \text{Kütlece % Derişim} = \frac{\text{Çözünen Kütlesi}}{\text{Toplam Çözelti Kütlesi}} \times 100 \] \[ \text{Kütlece % Derişim} = \frac{120}{500} \times 100 \] \[ \text{Kütlece % Derişim} = \frac{120}{5} = 24% \]
- ✅ Sonuç: Oluşan yeni çözeltinin kütlece yüzde derişimi %24'tür.
Örnek 6:
Bir katının sudaki çözünürlük sıcaklık grafiği aşağıdaki gibidir:
20 °C'de hazırlanan 130 gram doygun çözelti 50 °C'ye ısıtılırsa, bu çözeltinin tekrar doygun olması için kaç gram daha katı çözünmelidir? 🤔
- 20 °C'de 100 gram suda en fazla 30 gram katı çözünmektedir.
- 50 °C'de 100 gram suda en fazla 50 gram katı çözünmektedir.
20 °C'de hazırlanan 130 gram doygun çözelti 50 °C'ye ısıtılırsa, bu çözeltinin tekrar doygun olması için kaç gram daha katı çözünmelidir? 🤔
Çözüm:
- 📌 Adım 1: 20 °C'deki doygun çözeltinin içeriğini belirleyelim.
- 20 °C'de 100 g su, en fazla 30 g katı çözer.
- Bu durumda oluşan doygun çözeltinin kütlesi = \(100 \text{ g su} + 30 \text{ g katı} = 130\) g olur.
- Soruda verilen 130 gram doygun çözelti, tam da bu oranlara sahiptir. Yani, 130 g çözeltinin içinde 30 g katı ve 100 g su bulunmaktadır.
- 📌 Adım 2: Bu çözelti 50 °C'ye ısıtıldığında ne kadar katı çözebileceğini bulalım.
- Çözeltideki su miktarı ısıtma ile değişmez, hala 100 gramdır.
- 50 °C'deki çözünürlük bilgisine göre, 100 g su, en fazla 50 g katı çözebilir.
- 📌 Adım 3: Çözeltinin tekrar doygun olması için ne kadar daha katı çözünmesi gerektiğini hesaplayalım.
- Çözelti 50 °C'de 50 g katı çözebilirken, şu an içinde 30 g katı bulunmaktadır.
- Çözünmesi gereken ek katı miktarı = \(50 \text{ g} - 30 \text{ g} = 20\) g.
- ✅ Sonuç: Çözeltinin tekrar doygun olması için 20 gram daha katı çözünmelidir.
- 💡 İpucu: Bu tür sorularda su miktarı değişmediği sürece, çözünürlük değerlerini doğrudan su miktarı üzerinden karşılaştırabilirsiniz.
Örnek 7:
Evlerimizde kullandığımız çamaşır suyu, bulaşık deterjanı veya cam temizleyicisi gibi ürünler aslında birer çözeltidir. Bu ürünlerin üzerinde genellikle "seyreltik" veya "konsantre" gibi ifadeler bulunur. Bu ifadeler kimya açısından ne anlama gelir ve günlük hayatta bize ne gibi avantajlar sağlar? 🧴
Çözüm:
- 👉 Bu ürünlerin "seyreltik" veya "konsantre" olması, içerdikleri aktif maddenin (çözünenin) derişimiyle doğrudan ilgilidir.
- Konsantre (Yoğun) Çözelti:
- Belirli bir hacimdeki çözücüde daha fazla çözünen madde içeren çözeltidir.
- Temizlik ürünlerinde konsantre demek, aktif temizleyici maddenin yoğunluğunun yüksek olduğu anlamına gelir.
- Avantajı: Daha az ürün kullanarak aynı temizlik etkisini elde edebiliriz, bu da ekonomik ve çevre dostu bir kullanım sağlar. Genellikle su ile seyreltilerek kullanılırlar. Örneğin, 1 litre konsantre çamaşır suyu, 2 litre normal çamaşır suyuna eşdeğer olabilir.
- Seyreltik Çözelti:
- Belirli bir hacimdeki çözücüde daha az çözünen madde içeren çözeltidir.
- Konsantre ürünlerin aksine, seyreltik ürünler genellikle doğrudan kullanıma hazırdır ve daha az aktif madde içerirler.
- Avantajı: Bazı hassas yüzeyler veya özel kullanımlar için daha uygun olabilirler. Ancak aynı temizlik etkisini elde etmek için daha fazla ürün kullanmak gerekebilir.
- 🌍 Sonuç: Konsantre ürünler, daha yoğun oldukları için hem taşıma ve depolamada yerden tasarruf sağlar hem de kullanıcıya daha uzun süreli ve ekonomik bir kullanım imkanı sunar. Seyreltik ürünler ise pratiklik ve doğrudan kullanım kolaylığı sağlayabilir. Bu derişim farkları, ürünlerin kullanım amacına ve etkinliğine göre stratejik olarak belirlenir.
Örnek 8:
Kütlece %10'luk 200 gram tuz çözeltisine kaç gram daha tuz eklenirse, çözeltinin kütlece yüzde derişimi %20 olur? (Tuzun tamamen çözündüğü varsayılacaktır.) 📈
Çözüm:
- 📌 Adım 1: Başlangıçtaki çözeltideki tuz miktarını bulalım.
- Çözelti kütlesi = 200 g
- Kütlece %10'luk demek, 100 g çözeltide 10 g tuz var demektir.
- 200 g çözeltideki tuz miktarı: \(200 \times \frac{10}{100} = 20\) g tuz.
- Bu çözeltideki su miktarı: \(200 \text{ g çözelti} - 20 \text{ g tuz} = 180\) g su. (Su miktarı değişmeyecek.)
- 📌 Adım 2: Eklenen tuz miktarını bir bilinmeyen ile ifade edelim.
- Eklenen tuz miktarı = \(x\) g olsun.
- Yeni çözeltideki toplam tuz miktarı = Başlangıçtaki tuz + Eklenen tuz = \(20 + x\) g
- Yeni çözeltinin toplam kütlesi = Başlangıç çözeltisi kütlesi + Eklenen tuz = \(200 + x\) g
- 📌 Adım 3: Yeni çözeltinin kütlece yüzde derişimini kullanarak denklemi kuralım.
- Yeni derişim %20 olacak.
- 📌 Adım 4: Denklemi çözerek \(x\) değerini bulalım.
- Her iki tarafı 100'e bölelim: \[ \frac{20}{100} = \frac{20 + x}{200 + x} \] \[ \frac{1}{5} = \frac{20 + x}{200 + x} \]
- İçler dışlar çarpımı yapalım: \[ 1 \times (200 + x) = 5 \times (20 + x) \] \[ 200 + x = 100 + 5x \]
- \(x\) terimlerini bir tarafa, sabit sayıları diğer tarafa toplayalım: \[ 200 - 100 = 5x - x \] \[ 100 = 4x \] \[ x = \frac{100}{4} \] \[ x = 25 \]
- ✅ Sonuç: Çözeltinin kütlece yüzde derişiminin %20 olması için 25 gram daha tuz eklenmelidir.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/10-sinif-kimya-cozeltiler/sorular