✅ 10. Sınıf Felsefe: Sanat, siyaset, bilim, din felsefesi Test Çöz

Platon'a göre gerçek varlıklar "idealar dünyası"ndadır. İçinde yaşadığımız duyular dünyası ise ideaların yalnızca birer gölgesi veya kopyasıdır. Sanatçı, duyular dünyasındaki nesneleri eserlerinde yansıtarak aslında kopyanın kopyasını üretmiş olur.

Platon'un bu görüşü aşağıdaki sanat kuramlarından hangisiyle ifade edilir?

Siyaset felsefesinde devletin ortaya çıkışıyla ilgili farklı teoriler vardır. Bazı düşünürlere göre devlet, insanların can ve mal güvenliğini korumak amacıyla kendi aralarında uzlaşarak, hak ve özgürlüklerinin bir kısmını üst bir otoriteye devretmesiyle kurulmuştur.

Bu açıklamada bahsedilen ve devletin yapay bir varlık olduğunu savunan temel kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Bilim felsefesinde bilimi anlamaya yönelik yaklaşımlardan biri, bilimi tamamlanmış, ortaya konmuş bir eser veya önermeler topluluğu olarak ele alır. Bu yaklaşıma göre felsefenin görevi, bilimsel yayınları ve teorileri mantıksal analiz yöntemleriyle incelemektir. Reichenbach ve Carnap bu yaklaşımın öncülerindendir.

Bu parçada bahsedilen bilim yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

Evreni yaratan, ona belirli yasalar koyan akıllı ve aşkın bir Tanrı'nın varlığını kabul eden; ancak Tanrı'nın yaratma eyleminden sonra evrene müdahale etmediğini, vahiy, mucize ve peygamber göndermediğini savunan felsefi görüş aşağıdakilerden hangisidir?

Immanuel Kant'a göre, bir sanat eseri karşısında duyulan estetik haz tamamen çıkarsızdır. Bir nesneyi güzel bulduğumuzda, bu yargımızın sadece bizim için değil, herkes için geçerli olmasını bekleriz. Kant, "Güzel, hiçbir çıkar gözetmeksizin evrensel bir beğeniyle hoşlanılan şeydir." der.

Buna göre Kant'ın estetik anlayışı hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Max Weber, siyaset felsefesinde egemenlik türlerini üç başlık altında inceler. Bu egemenlik türlerinden birinde meşruiyetin kaynağı; liderin sahip olduğuna inanılan olağanüstü yetenekler, kahramanlıklar, kutsallık veya hitabet gücüdür. Toplum, lidere duyduğu derin sevgi ve güven nedeniyle onun otoritesine boyun eğer.

Weber'in bahsettiği bu egemenlik türü aşağıdakilerden hangisidir?

Bilim tarihçisi Thomas Kuhn'a göre bilim, rasyonel ve sürekli birikerek ilerleyen doğrusal bir süreç değildir. Bilim insanları topluluğunun belirli bir dönem boyunca paylaştığı ortak inançlar, değerler, yöntemler ve kuramsal çerçeveler vardır. Bu çerçeve, karşılaşılan yeni sorunları çözemez hale geldiğinde bir bunalım dönemi başlar ve yeni bir çerçeve eskisinin yerini alır.

Kuhn'un bilimsel gelişmeyi açıklamak için kullandığı bu "ortak kuramsal çerçeve" anlamına gelen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Evrende var olan her şeyin kendisinden önce gelen bir nedeni vardır. Hiçbir şey kendi kendisinin nedeni olamaz. Bu nedenler zincirini geriye doğru sonsuza kadar götürmek mantıksal olarak imkansızdır. Dolayısıyla, tüm bu nedenler zincirini başlatan, kendisi hiçbir nedene bağlı olmayan bir "ilk neden" (ilk muharrik) olmalıdır. Bu ilk neden Tanrı'dır.

Bu akıl yürütme, Tanrı'nın varlığına yönelik aşağıdaki kanıtlardan hangisine aittir?

Alman düşünür Friedrich Schiller'e göre insan, çalışırken doğanın veya toplumun zorunlulukları altındadır; bu yüzden tam anlamıyla özgür değildir. Ancak sanat yaparken veya sanatı alımlarken hiçbir dışsal amaç, fayda veya zorunluluk gütmez. Schiller bu durumu, "İnsan oynadığı sürece tam bir insandır ve sadece insan olduğunda oynar." sözüyle açıklar.

Buna göre Schiller, sanat etkinliğini aşağıdakilerden hangisine benzetmektedir?

Siyaset felsefesinde "İdeal bir devlet düzeni kurulabilir mi?" sorusuna olumsuz yanıt veren bazı akımlar vardır. Bu akımlardan birine göre devlet, doğası gereği baskıcı bir kurumdur ve bireysel özgürlükleri kısıtlar. İnsanın özgür ve mutlu olabilmesi için devlet dahil her türlü otoritenin, özel mülkiyetin ve hiyerarşinin ortadan kaldırılması gerekir.

Bu parçada açıklanan felsefi akım aşağıdakilerden hangidir?

Karl Popper, mantıkçı pozitivistlerin "doğrulanabilirlik" ilkesini eleştirir. Ona göre, ne kadar çok beyaz kuğu görürsek görelim, "Bütün kuğular beyazdır" önermesi kesin olarak doğrulanamaz; çünkü gelecekte siyah bir kuğuyla karşılaşma ihtimalimiz her zaman vardır. Bu yüzden bilimselliğin ölçütü, bir kuramın hangi gözlem veya deneyle çürütülebileceğinin (geçersiz kılınabileceğinin) gösterilebilmesidir.

Popper'ın bilimsellik ölçütü olarak önerdiği bu kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Din felsefesinde Tanrı ile evren arasındaki ilişkiyi açıklayan iki önemli görüş panteizm ve panenteizmdir.
- Panteizm (Kamutanrıcılık): Tanrı ile evreni bir ve aynı kabul eder. Evrendeki her şey Tanrı'nın bir parçasıdır ve Tanrı evrenin kendisidir.
- Panenteizm (Çift Kutuplu Teizm): Her şeyin Tanrı'da olduğunu, evrenin Tanrı'nın içinde yer aldığını savunur. Ancak Tanrı, evrenden ibaret değildir; evreni aşan (aşkın) bir yapıya da sahiptir.

Bu iki görüşün felsefi temelleri dikkate alındığında, aralarındaki temel fark aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Ütopyalar, gerçekleşmesi arzulanan, adaletin ve mutluluğun egemen olduğu hayali devlet tasarımlarıdır (Platon'un Devlet'i, Farabi'nin Medinetü'l Fazıla'sı gibi). Buna karşılık 20. yüzyılda ortaya çıkan distopyalar (ters ütopyalar) ise gelecekte insanlığı bekleyen karanlık, baskıcı ve totaliter sistemleri tasvir eder. George Orwell'ın "1984" ve Aldous Huxley'nin "Cesur Yeni Dünya" eserleri, teknolojinin ve mutlak devlet gücünün insanı nasıl köleleştirebileceğini gösteren önemli distopyalardır.

Bu bilgilere göre, distopyaların yazılmasındaki temel felsefi kaygı ve amaç aşağıdakilerden hangisidir?

İtalyan filozof Benedetto Croce'ye göre sanat, sanatçının ruhunda parıldayan özgün bir sezgidir ve bu sezginin dışa vurulmasıyla (ifade) tamamlanır. Sanat eseri, sanatçının zihnindeki bu biricik ve tekrarlanamaz estetik yaşantının ürünüdür. Bu nedenle gerçek bir sanat eseri tektir, kopyalanamaz ve seri üretime tabi tutulamaz. Teknik araçlarla yapılan kopyalar veya benzer üretimler sadece birer "zanaat" veya "endüstriyel ürün" olabilir.

Croce'nin bu sanat anlayışı açısından, günümüzde yapay zeka algoritmaları tarafından saniyeler içinde üretilen milyonlarca kusursuz görsel ve endüstriyel tasarımlar değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?