✅ 10. Sınıf Felsefe: Felsefe konuları Test Çöz

Felsefi düşüncenin en önemli özelliklerinden biri, zihnin kendi ürettiği bilgiler, kavramlar ve yargılar üzerine yeniden dönüp bunları sorgulamasıdır. Başka bir deyişle, felsefe sadece dış dünyaya değil, "düşünme üzerine düşünme" etkinliği olarak kendisine de yönelir.

Bu parçada felsefi düşüncenin hangi özelliği vurgulanmaktadır?

Dış dünyada kendi başına var olan, insan zihninden bağımsız unsurlara "gerçeklik" denirken; bu gerçekliğe dair ileri sürülen yargıların dış dünyadaki durumla uyuşmasına ise "doğruluk" adı verilir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bir "doğruluk" örneğidir?

Varlık felsefesinde (ontoloji) varlığın niceliği tartışılırken, var olan her şeyin temelinde birbirine indirgenemeyen iki ayrı tözün (madde ve ruh) bulunduğunu savunan görüş aşağıdakilerden hangisidir?

Bilgi felsefesinde (epistemoloji), doğru ve genelgeçer bilginin kaynağının yalnızca akıl olduğunu, duyusal deneyimlerin yanıltıcı olduğunu ve doğuştan gelen (apriori) bilgilerin varlığını savunan felsefi akım aşağıdakilerden hangisidir?

"İtalya bir yarımadadır ve Akdeniz iklimi görülür. Türkiye de bir yarımadadır. O hâlde Türkiye'de de Akdeniz iklimi görülür."

Bu akıl yürütmede, iki farklı nesne veya olgu arasındaki benzerliklerden yola çıkılarak bir ortak sonuca varılmıştır. Parçada örneklendirilen akıl yürütme türü aşağıdakilerden hangisidir?

Platon'a göre asıl varlıklar, değişmeyen, zaman ve mekân dışı olan "idealar" dünyasındadır. İçinde yaşadığımız duyular dünyası ise ideaların gölgelerinden ibarettir. Karl Marx ise varlığın temelinde maddeyi görür ve düşüncenin de maddenin (beynin) bir ürünü olduğunu savunur.

Buna göre Platon ve Marx'ın varlık anlayışları sırasıyla hangi felsefi akımlarla eşleştirilebilir?

Immanuel Kant, "Duyum olmadan hiçbir nesne bize verilemez ve zihin olmadan hiçbiri düşünülemez. Algısız kavramlar boş, kavramsız algılar kördür." diyerek bilginin oluşumunda hem duyusal deneyimin hem de zihnin (aklın) kategorilerinin birlikte rol oynadığını savunmuştur.

Kant'ın rasyonalizm ile empirizmi sentezleyen bu bilgi görüşü aşağıdakilerden hangisidir?

Ahlak felsefesinde insanın eylemlerinde özgür olup olmadığı tartışılmıştır. Bu tartışmada bir görüş; insanın doğa ve toplum yasaları tarafından belirlendiğini ancak kendi aklını, bilgisini ve ahlaki kişiliğini geliştirdiği ölçüde özgürleşebileceğini savunur. Yani özgürlük, insanın kendi elindedir ve kazanılan bir şeydir.

Bu parçada açıklanan ahlaki özgürlük görüşü aşağıdakilerden hangisidir?

Thomas Hobbes, John Locke ve Jean-Jacques Rousseau gibi düşünürlere göre devlet, insanların kendi aralarında uzlaşarak, güvenlik ve düzeni sağlamak amacıyla kurdukları yapay bir kurumdur. İnsanlar "doğa durumundan" kurtulmak ve haklarını korumak için bir araya gelerek ortak bir irade oluşturmuşlardır.

Bu düşünürlerin devletin ortaya çıkışını açıklamak için kullandıkları temel kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Sanat felsefesinde sanatın ne olduğunu açıklamaya çalışan çeşitli kuramlar vardır. Friedrich Schiller'e göre insan, oynadığı sürece tam bir insandır ve ancak sanatla uğraşırken özgürleşir. Çünkü hem oyunda hem de sanatta insan, günlük kaygılardan, fayda arayışından ve dış baskılardan uzaklaşarak kendi hayal gücünü özgürce kullanır.

Buna göre Schiller'in savunduğu sanat kuramı aşağıdakilerden hangisidir?

"Tanrı evreni yaratmıştır ancak yarattıktan sonra ona müdahale etmez. Evren, Tanrı'nın koyduğu doğa yasalarına göre kendi kendine işleyen bir makine gibidir. Bu nedenle vahiy, peygamberlik veya kutsal kitaplar kabul edilemez; Tanrı'nın varlığı sadece akılla kavranabilir."

Bu parçada temel özellikleri verilen din felsefesi yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir tartışmada konuşmacılardan biri şu iddiayı ileri sürer: "Eğer çevre kirliliğini önlemek istiyorsak tüm fabrikaları derhal kapatmalıyız. Fabrikaları kapatmadığımıza göre, çevre kirliliğini önlemek gibi bir niyetimiz kesinlikle yoktur."

Bu argüman analiz edildiğinde, konuşmacının akıl yürütmesindeki temel mantıksal sorun aşağıdakilerden hangisidir?

Sokrates, ünlü "Bildiğim tek şey, hiçbir şey bilmediğimdir." sözüyle felsefe tarihine geçmiştir. Ancak o, bu sözüyle Pyrrhon veya Timon gibi septiklerin (şüphecilerin) "Hiçbir şey bilinemez, bu yüzden yargıda bulunmaktan kaçınmalıyız." düşüncesine katılmaz. Aksine Sokrates, insan zihninde doğruların saklı olduğunu ve doğru sorularla bu bilgilerin açığa çıkarılabileceğini (maiotik yöntem) savunur.

Buna göre, Sokrates'in şüpheciliği ile Septiklerin şüpheciliği arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisinde doğru analiz edilmiştir?

Bir esnaf, dükkanına gelen müşterileri aldatmaz ve onlara her zaman doğru fiyatı söyler. Bu esnafın dürüst davranma gerekçesi iki farklı şekilde analiz edilebilir:

I. Durum: "Eğer müşterileri aldatırsam dükkanımın adı kötüye çıkar, müşterilerimi kaybederim ve kazancım azalır."
II. Durum: "Müşterileri aldatmamalıyım, çünkü dürüst olmak bir insanın her koşulda uyması gereken ahlaki bir ödevdir."

Kant'ın "Ödev Ahlakı" (Kategorik İmperatif) açısından bu durumlar değerlendirildiğinde, aşağıdakilerden hangisi doğru bir analiz olur?