Ahlak Felsefesinin Temel Problemleri - Evrensel Ahlak Yasasının İmkanı Problemi (Evrensel Ahlak Yasasını Kabul Eden Ve Etmeyen Filozoflar) Ders Notu

Ahlak felsefesinin temel problemlerinden biri, evrensel bir ahlak yasasının olup olmadığı sorunudur. Bu problem, tüm insanlar için geçerli olabilecek, değişmez ve herkesi bağlayıcı bir ahlak kuralının mümkün olup olmadığını tartışır. Filozoflar bu konuda iki ana görüşe ayrılır: evrensel ahlak yasasını kabul edenler ve etmeyenler.

Evrensel Ahlak Yasasını Reddeden Filozoflar ve Yaklaşımları 🤔

Bu görüşe göre, herkes için geçerli tek bir ahlak yasası yoktur. Ahlaki değerler kişiden kişiye, topluma ve zamana göre değişir. Bu düşünceyi savunan başlıca yaklaşımlar ve filozoflar şunlardır:

• Hedonizm (Hazcılık): Ahlaki eylemin temelini hazda bulur. İnsanlar için iyi olan, haz veren şeydir; kötü olan ise acı veren şeydir. Herkesin haz anlayışı farklı olduğu için evrensel bir yasa olamaz.
  • Aristippos: Bedenin anlık hazlarını savunur.
  • Epiküros: Ruh dinginliğini, acıdan uzak durmayı ve ölçülü hazları savunur.
• Egoizm (Bencillik): Her insanın kendi çıkarını düşündüğünü ve eylemlerinin temelinde bu çıkarın yattığını ileri sürer. Evrensel bir ahlak yasası, kişisel çıkarlarla çelişebilir.
  • Thomas Hobbes: İnsan doğasının bencil olduğunu ve bu bencilliğin ancak bir devlet otoritesiyle kontrol altına alınabileceğini savunur.
• Anarşizm: Her türlü otoriteyi (devlet, din, ahlak kuralları vb.) reddeder. İnsanların kendi vicdanlarına göre hareket etmesi gerektiğini, dışarıdan dayatılan ahlak kurallarının özgürlüğü kısıtladığını savunur.
  • Proudhon, Kropotkin, Bakunin: Devletin ve dayatılan kuralların bireyin özgürlüğünü engellediğini belirtirler.
• Nihilizm (Hiççilik): Hayatın, değerlerin ve bilginin anlamsız olduğunu savunur. Ahlaki değerlerin de göreceli ve temelsiz olduğunu, dolayısıyla evrensel bir ahlak yasasının olamayacağını iddia eder.
  • Friedrich Nietzsche: Geleneksel ahlak değerlerini (köle ahlakı olarak adlandırdığı) eleştirir ve yeni değerler yaratılması gerektiğini savunur.
• Egzistansiyalizm (Varoluşçuluk): İnsanın özgür olduğunu ve kendi değerlerini kendisinin yarattığını savunur. İnsan önce var olur, sonra kendi özünü ve değerlerini oluşturur. Bu nedenle evrensel bir ahlak yasası yoktur; her birey kendi ahlakını kendi seçimiyle belirler.
  • Jean-Paul Sartre: "İnsan özgürlüğe mahkumdur." der ve insanın eylemlerinden tamamen sorumlu olduğunu vurgular.

Evrensel Ahlak Yasasını Kabul Eden Filozoflar ve Yaklaşımları ✅

Bu görüşe göre, tüm insanlar için geçerli olabilecek, ortak ve değişmez ahlak ilkeleri veya yasaları vardır. Bu ilkeler, insanın doğasından, aklından veya toplumsal yaşamın gerekliliklerinden kaynaklanabilir. Bu düşünceyi savunan başlıca yaklaşımlar ve filozoflar şunlardır:

• Subjektif Temelli Yaklaşımlar: Ahlak yasasının temelini bireyin deneyimlerinde, duygularında veya fayda anlayışında bulur.
  • Fayda Ahlakı (Utilitarizm): Bir eylemin ahlaki değerini, mümkün olan en fazla sayıda insana en fazla faydayı sağlamasıyla ölçer. En büyük mutluluğu en çok kişiye getiren eylem doğru eylemdir.
    • Jeremy Bentham: "En çok sayıda insana en çok fayda" ilkesini ortaya koyar.
    • John Stuart Mill: Faydanın sadece niceliğine değil, niteliğine de önem verir.
• Objektif Temelli Yaklaşımlar: Ahlak yasasının temelini bireyden bağımsız, evrensel ve nesnel ilkelere dayandırır.
  • Ödev Ahlakı (Kant):
    • Immanuel Kant: Evrensel ahlak yasasının temelini akılda ve ödevde bulur. Bir eylemin ahlaki değeri, sonuçlarından değil, eylemin arkasındaki iyi niyetten ve ödev duygusundan gelir. Kant'a göre ahlaki eylem, "koşulsuz buyruk" (kategorik imperatif) ile uyumlu olmalıdır. Yani, "Öyle davran ki, eylemine temel olan ilke, herkes için geçerli genel bir yasa olsun."
    • Kant'a göre bir eylem, hiçbir çıkar gözetmeksizin, sadece ödev olduğu için yapıldığında ahlakidir.
  • Sezgicilik: Ahlaki doğruların akıl yürütmeyle değil, doğrudan bir sezgiyle anlaşıldığını savunur. İnsan, neyin iyi neyin kötü olduğunu içsel bir duyguyla veya sezgiyle bilir.
    • Henri Bergson: Ahlaki eylemlerin temelinde yaşam atılımı (elan vital) ve sezgi olduğunu belirtir.
  • Erdem Ahlakı: Ahlakın temelini "iyi insan olma" ve "erdemli karakter geliştirme" üzerinde kurar. Bir eylemin ahlakiliği, o eylemi yapan kişinin karakter özelliklerine (erdemlerine) bağlıdır.
    • Sokrates: Bilginin erdem olduğunu, kimsenin bilerek kötülük yapmayacağını savunur.
    • Platon: Erdemleri (bilgelik, cesaret, ölçülülük, adalet) idealar dünyasıyla ilişkilendirir.
    • Aristoteles: Erdemin "orta yol" olduğunu, aşırılıklardan kaçınarak dengeyi bulmakla elde edildiğini savunur (örneğin, cömertlik, savurganlık ile cimrilik arasında bir denge erdemidir).