Zarf Ders Notu

ZARFLAR (BELİRTEÇLER) 📝

Türkçede fiilleri, fiilimsileri, sıfatları veya kendi başlarına diğer zarfları anlam, durum, zaman, yer-yön, miktar gibi çeşitli yönlerden belirten kelimelere zarf denir. Zarf tümleci, cümlenin anlamını tamamlayan ve zarflarla kurulan ögelerdir. 10. sınıf edebiyat müfredatı kapsamında zarfları detaylıca inceleyeceğiz.

1. ZARFLARIN TANIMI VE GÖREVLERİ

Zarflar, eylemlerin (fiillerin) nasıl yapıldığını, ne zaman yapıldığını, nerede yapıldığını, ne kadar yapıldığını; sıfatların veya diğer zarfların derecesini veya niteliğini belirten sözcük türleridir. Cümlede zarf tümleci olarak görev yaparlar.

2. ZARF ÇEŞİTLERİ

a) Durum (Hâl) Zarfı

Fiillerin veya fiilimsilerin durumunu, nasıl yapıldığını bildiren zarflardır. Genellikle fiile nasıl? sorusu sorulduğunda bulunur.

• Örnek: Çocuk koşarak okula gitti. (Nasıl gitti? Koşarak)
• Örnek: Yağmur dinmeden yağıyordu. (Nasıl yağıyordu? Dinmeden)
• Örnek: Sanatçı eserini titizlikle hazırlamıştı. (Nasıl hazırlamıştı? Titizlikle)

b) Zaman (Vakit) Zarfı

Fiillerin veya fiilimsilerin ne zaman yapıldığını bildiren zarflardır. Fiile ne zaman? sorusu sorulduğunda bulunur.

• Örnek: Yarın bize gelecekmiş. (Ne zaman gelecekmiş? Yarın)
• Örnek: Akşamları sahilde yürürüz. (Ne zaman yürürüz? Akşamları)
• Örnek: Şimdi ders çalışma zamanı. (Ne zaman çalışma zamanı? Şimdi)
• Örnek: Dün olanları unutamam. (Ne zaman olanları? Dün)

c) Yer-Yön (Mekân) Zarfı

Fiillerin veya fiilimsilerin yerini, yönünü bildiren zarflardır. Fiile nereye? sorusu sorulduğunda bulunur. Bu zarflar genellikle yalın haldedir ve isim çekim eki almazlar. Aldıklarında zarf olmaktan çıkıp isim olurlar.

• Örnek: Çocuklar ileri gitti. (Nereye gitti? İleri)
• Örnek: Kuşlar yukarı uçtu. (Nereye uçtu? Yukarı)
• Örnek: Evden içeri girdik. (Nereye girdik? İçeri)
• Yanlış Kullanım: İleriye gittik. (Burada "ileri" kelimesi "-ye" eki aldığı için zarf değil, isimdir.)

d) Miktar (Azlık-Çokluk) Zarfı

Fiillerin, fiilimsilerin, sıfatların veya diğer zarfların miktarını bildiren zarflardır. Fiile ne kadar? sorusu sorulduğunda bulunur. Sıfatları veya zarfları derecelendirir.

• Örnek: Biraz daha çalışırsan başarılı olursun. (Ne kadar çalışırsan? Biraz)
• Örnek: Çok yorgun görünüyorsun. (Ne kadar yorgun? Çok - Burada "çok" zarfı, "yorgun" sıfatını derecelendirmiştir.)
• Örnek: Daha hızlı koşmalısın. (Ne kadar hızlı? Daha - Burada "daha" zarfı, "hızlı" zarfını derecelendirmiştir.)
• Örnek: Az konuşup çok dinlemelisin. (Ne kadar konuşup? Az)

e) Soru Zarfı

Fiilleri, fiilimsileri, sıfatları veya zarfları soru yoluyla belirten zarflardır. En sık kullanılanları nasıl, ne zaman, neden, niçin, ne kadar gibi kelimelerdir.

• Örnek: Nasıl geldin bu duruma? (Fiile sorulan soru)
• Örnek: Ne zaman bitecek bu sınav? (Fiile sorulan soru)
• Örnek: Neden bu kadar geç kaldın? (Fiile sorulan soru)
• Örnek: Ne kadar uzadın! (Sıfata sorulan soru)

3. ZARFLARIN TÜREMİŞ VE BİLEŞİK YAPISI

Zarflar, kökenlerine göre de incelenebilir:

• Basit Zarflar: Kök halindeki zarflardır. (Örn: az, çok, şimdi, dün, ileri, geri)
• Türemiş Zarflar: Köklerine yapım ekleri getirilerek oluşturulan zarflardır. (Örn: yavaşça, sessizce, aniden, usulca)
• Bileşik Zarflar: Birden fazla kelimenin bir araya gelmesiyle oluşan zarflardır. (Örn: her zaman, bazen, akşamüstü, baş başa)

4. ZARFLAR VE SIFATLAR ARASINDAKİ FARK

Zarflar fiilleri, fiilimsileri, sıfatları veya zarfları; sıfatlar ise isimleri niteler veya belirtir. Aralarındaki temel fark, belirttikleri sözcük türüdür.

• Sıfat: Güzel ev. (Nasıl ev? Güzel - İsim olan "ev"i niteliyor.)
• Zarf: Güzel söylüyor. (Nasıl söylüyor? Güzel - Fiil olan "söylüyor"u niteliyor.)
• Sıfat: Çok insan vardı. (Ne kadar insan? Çok - İsim olan "insan"ı belirtiyor.)
• Zarf: Çok yorgundu. (Ne kadar yorgundu? Çok - Sıfat olan "yorgun"u derecelendiriyor.)

5. ÇÖZÜMLÜ ÖRNEKLER

Soru 1: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf kullanılmamıştır? A) Çocuklar bahçede neşeyle oynuyordu. B) Yarın sabah erkenden kalkmalıyız. C) Eve geldiğimde herkes uyumuştu. D) Masanın üzerindeki kitaplar eskiydi. E) Hava kararınca eve döndük. Çözüm: A) "Neşeyle" zarfı, "oynuyordu" fiilini durum yönünden belirtiyor. B) "Yarın sabah" ve "erkenden" zarfları, "kalkmalıyız" fiilini zaman yönünden belirtiyor. C) "Eve geldiğimde" zarf-fiil grubu, "uyumuştu" fiilini zaman yönünden belirtiyor. D) "Eskiydi" kelimesi, "kitaplar" ismini niteleyen bir sıfattır. Cümlede zarf yoktur. E) "Hava kararınca" zarf-fiil grubu, "döndük" fiilini zaman yönünden belirtiyor. Cevap: D

Soru 2: "Bu işi titizlikle bitirmelisin." cümlesindeki altı çizili kelime türü nedir? A) İsim B) Sıfat C) Zarf D) Zamir E) Edat Çözüm: "Titizlikle" kelimesi, "bitirmelisin" fiiline "nasıl?" sorusunu sorduğumuzda cevap verir ve fiilin durumunu bildirir. Bu nedenle zarftır. Cevap: C