📝 10. Sınıf Edebiyat: Zamirler Ders Notu
10. Sınıf Edebiyat: Zamirler (Adıllar) 📝
Dilimizde varlıkların, kavramların veya durumların adları yerine kullanılabilen sözcüklere zamir (adıl) denir. Zamirler, cümledeki tekrarı önleyerek anlatımı daha akıcı hale getirir. 10. sınıf müfredatı kapsamında zamirleri çeşitleriyle birlikte inceleyeceğiz.
1. Dönüşlülük Zamiri (Döndürme Adılı)
Kişinin yaptığı işten yine kendisine dönmesi durumunda kullanılan zamirdir. Türkçede tek bir dönüşlülük zamiri vardır: "kendi".
- Ali kendi kendine konuşuyordu.
- Bu elbiseyi kendi mi diktin?
- Sınavı kendi başıma geçtim.
2. İlgi Adılı (İyelik Zamiri)
İsim tamlamalarında tamlanan durumunda bulunan ve iyelik bildiren zamirlerdir. Bunlar şahıs zamirlerinin ekleşmiş halidir.
- Benim kitabım → Kitabım
- Senin evin → Evin
- Onun arabası → Arabası
- Bizim okulumuz → Okulumuz
- Sizin bahçeniz → Bahçeniz
- Onların çantaları → Çantaları
Örnek:
"Bu ev seninki değil, bizimki."
Burada "seninki" zamiri "senin evin", "bizimki" zamiri ise "bizim evimiz" anlamındadır.
3. İşaret Zamirleri (Belirtme Adılları)
Varlıkların yerini veya durumunu işaret yoluyla belirten zamirlerdir. En sık kullanılanlar şunlardır: bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar, öteki, beriki, şuradaki, buradaki vb.
- Bu çok güzel olmuş. (Bu elbise çok güzel olmuş.)
- Şu tarafa doğru yürü. (Şu yol/yön çok güzel olmuş.)
- O kimin kedisi? (O kedi kimin kedisi?)
- Bunlar benim kalemlerim.
- Onlar yarın gelecekler. (Onlar insan olabilir, varlık olabilir.)
4. Soru Zamirleri
Varlıkların, yerlerin, durumların veya sayıların yerine geçerek soru soran zamirlerdir. En yaygınları şunlardır: kim, ne, nere, hangisi, kaçı vb.
- Kim geldi? (Ali geldi.)
- Çantanda ne var? (Kitap var.)
- Nereye gidiyorsun? (Okula gidiyorum.)
- Masadaki kitaplardan hangisi senin? (Kırmızı olan benim.)
- Gelenlerin kaçıncı sınıfta olduğunu biliyor musun? (Onların beşi 10. sınıfta.)
Çözümlü Örnek:
Aşağıdaki cümlelerdeki soru zamirlerini bulunuz.
- Bu hediyeyi kim aldı?
- Dolaptaki elmalardan hangisini yiyeceksin?
- Bu gece nereye gideceğiz?
Çözüm:
- "kim" soru zamiridir.
- "hangisini" soru zamiridir.
- "nereye" soru zamiridir.
5. Belgisiz Zamirler
Varlıkların yerini, sayısını veya durumunu tam olarak belirtmeden, belirsiz bir şekilde karşılayan zamirlerdir. Başlıcaları: bazısı, birkaçı, kimi, kimisi, çoğu, hepsi, herkes, hiçbiri, herhangi biri, öteki, diğeri vb.
- Bazıları bu fikre katılmadı.
- Sınıftaki öğrencilerin birkaçı derse geç kaldı.
- Herkes bu habere sevindi.
- Hiçbiri soruyu doğru cevaplayamadı.
- Bu elbiselerden herhangi biri olabilir.
Dikkat! "Bir" sözcüğü, tek başına kullanıldığında belgisiz sıfat, zamir yerine geçtiğinde ise belgisiz zamir olabilir.
- Bir adam kapıda bekliyordu. (Belgisiz sıfat)
- Bir zamanlar burada büyük bir şehir varmış. (Belgisiz zamir)
6. Şahıs Zamirleri (Kişi Adılları)
İnsanların veya varlıkların yerine kullanılan zamirlerdir. Bunlar tekil ve çoğul olarak ikiye ayrılır.
- Tekil Şahıs Zamirleri: Ben, sen, o
- Çoğul Şahıs Zamirleri: Biz, siz, onlar
Örnekler:
- Ben bu kitabı okudum.
- Sen yarın bize gel.
- O çok başarılı bir öğrenci.
- Biz hep birlikte çalışacağız.
- Siz bu projeyi tamamladınız mı?
- Onlar sahada ter döküyorlar.
Şahıs zamirleri, hal eklerini alırken veya ilgi ekleriyle birlikte kullanılırken bazı ses değişimlerine uğrayabilir:
- Ben + -i → Beni
- Sen + -i → Seni
- O + -nu → Onu
- Biz + -i → Bizi
- Siz + -i → Sizi
- Onlar + -ı → Onları
Ayrıca ilgi ekleriyle:
- Ben + -im → Benim
- Sen + -in → Senin
- O + -u → Onun
- Biz + -imiz → Bizim
- Siz + -iniz → Sizin
- Onlar + -ı → Onların
Örnek Cümle:
"Benim en sevdiğim renk mavidir, senin ise yeşil."
7. Dönüşlülük Zamiri (Kendi)
İşin yapıldığı öznenin, yine özneye dönmesi durumunu bildiren zamirdir. Tek bir kelimeyle ifade edilir: kendi.
- Öğrenciler kendi aralarında tartıştılar.
- Bu başarıyı kendi çabalarıyla elde ettiler.
- Kendine iyi bak.
Not: "Kendi" sözcüğü, bazen şahıs zamirleriyle pekiştirme amacıyla da kullanılabilir.
- Ben kendim yaptım.
- Onlar kendileri karar verdiler.