Zamir Ders Notu

10. Sınıf Edebiyat: Zamirler 📚

Zamirler, adların (isimlerin) yerine kullanılan kelimelerdir. Cümledeki tekrarı önlemek, anlatımı daha akıcı hale getirmek ve anlamı pekiştirmek gibi görevleri üstlenirler. 10. sınıf müfredatında zamirler, dil bilgisi konuları arasında önemli bir yer tutar. Zamirler, temel olarak kişi zamirleri, işaret zamirleri, belgisiz zamirler, soru zamirleri ve ilgi zamiri olmak üzere beş ana gruba ayrılır.

1. Kişi Zamirleri

İnsan adlarının yerine kullanılan zamirlerdir. Türkçede kişi zamirleri şunlardır:

• Ben
• Sen
• O
• Biz
• Siz
• Onlar

Bu zamirler, cümlede özne, nesne veya dolaylı tümleç görevlerinde bulunabilirler. "-de", "-den", "-e", "-a", "-i", "-in" gibi ekleri alarak farklı biçimlere girebilirler.

Örnek:

• Ben yarın sinemaya gideceğim. (Özne)
• Bu kitabı ona verdim. (Dolaylı Tümleç)
• Sizi burada görmek ne güzel! (Nesne)

2. İşaret Zamirleri

Varlıkların veya yerlerin adlarının yerine, onları işaret ederek kullanılan zamirlerdir. Başlıca işaret zamirleri şunlardır:

• Bu
• Şu
• O
• Bunlar
• Şunlar
• Onlar
• Beriki
• Öteki
• Bura(sı)
• Şura(sı)
• Ora(sı)

İşaret zamirleri de çekim eklerini alarak farklı biçimlere girebilirler. "O" zamiri, hem kişi zamiri hem de işaret zamiri olarak kullanılabilir. Cümledeki anlamına bakarak hangi zamir türü olduğunu anlamak gerekir.

Örnek:

• Bu çok güzel bir manzara. (İşaret Zamiri)
• Onu daha önce görmemiştim. (İşaret Zamiri - "O" kelimesi bir nesneyi işaret ediyor.)
• Burası sessiz ve sakin bir yer. (İşaret Zamiri)

3. Belgisiz Zamirler

Varlıkların veya kavramların adlarının yerini, onları tam olarak belirtmeden, belirsiz bir şekilde karşılayan zamirlerdir. Başlıca belgisiz zamirler şunlardır:

• Herkes
• Hepsi
• Bazı(sı)
• Birkaçı
• Herhangi biri
• Biri
• Hiçbiri
• Kimisi
• Öteki(si)
• Diğer(i)

Belgisiz zamirler de çekim ekleri alabilirler. Bu zamirler, cümleye kesinlikten uzak, genel bir anlam katarlar.

Örnek:

• Herkes bu duruma şaşırdı.
• Bu kitapların bazıları çok eski.
• Sınıftaki birkaçı ödevini yapmamış.

4. Soru Zamirleri

Varlıkların veya kavramların adlarının yerini, soru yoluyla tutan zamirlerdir. Başlıca soru zamirleri şunlardır:

• Kim
• Ne
• Hangisi
• Kaçıncı
• Kaçı

Soru zamirleri, cümlenin sonuna soru işareti (?) konulmasıyla birlikte soru cümlesi oluştururlar. Sorulan cevabın bir zamir olması beklenir.

Örnek:

• Bu çantanın sahibi kim? (Cevap: Ali, Ayşe, O vb. - Kişi Zamiri veya Ad)
• Masada ne var? (Cevap: Kitap, Kalem, O vb. - Ad veya İşaret Zamiri)
• Elbiselerden hangisi sana ait? (Cevap: Bu, Şu, O vb. - İşaret Zamiri)

5. İlgi Zamiri ("-ki")

İlgi zamiri, "-ki" ekidir. Bu ek, kendisinden önceki kelimeye bitişik yazılır ve bir ismi veya isim grubunu başka bir isme veya isim grubuna bağlamak için kullanılır. Genellikle "onunki", "seninki", "bizimki", "sizinki", "onlarınki" gibi biçimlerde görülür.

Örnek:

• Bu kitap benimki değil, seninki. (Senin kitabın anlamında)
• Arabaların rengi farklıydı; bizimki kırmızı, onlarınki maviydi.
• Bu çanta onunki olmalı.

İlgi zamiri "-ki" ile sıfat yapan "-ki" karıştırılmamalıdır. İlgi zamiri bir ismin yerini tutar, sıfat yapan "-ki" ise ismi niteleyen bir sıfattır.

Örnek:

• Evdeki hesap çarşıya uymaz. (Sıfat yapan -ki)
• Bu kalem seninki. (İlgi zamiri)

Zamirlerin Cümledeki Görevleri

Zamirler, cümlede adılların (isimlerin) yerine geçtiği için, isimlerin alabildiği her türlü görevde bulunabilirler:

• Özne: O beni dinlemedi.
• Nesne: Seni çok özledim.
• Dolaylı Tümleç: Ona bir hediye aldım.
• Zarf Tümleci: Buraya gelmeni bekliyordum.

Çözümlü Örnek

Aşağıdaki cümlelerdeki zamirleri bulup türlerini belirleyiniz.

1. Bu, onun en sevdiği kitaptır.
2. Herkes bu habere çok sevindi.
3. Kim o kapıyı çaldı?
4. Bu defter benimki, seninki değil.

Çözümler:

1. Bu: İşaret zamiri. (Kitabın adının yerine kullanılmış.)
2. Herkes: Belgisiz zamir. (İnsanların adlarının yerine belirsiz olarak kullanılmış.)
3. Kim: Soru zamiri. (Kapıyı çalan kişinin adının yerine soru yoluyla sorulmuş.)
4. Benimki: İlgi zamiri. (Benim defterim anlamında kullanılmış.)