💡 10. Sınıf Edebiyat: Yazım yanlışları ve noktalama işaretleri Çözümlü Örnekler
10. Sınıf Edebiyat: Yazım yanlışları ve noktalama işaretleri Çözümlü Örnekler
Aşağıdaki cümlede yer alan yazım yanlışlarını bularak cümlenin doğru halini yazınız.
"Sende biliyorsun ki bu akşam ki toplantı da herşey konuşulacak."
Cümledeki yazım yanlışlarını adım adım inceleyelim:
- "Sende": Buradaki "-de" bağlaçtır ve ayrı yazılmalıdır. Doğrusu: "Sen de"
- "akşam ki": Buradaki "-ki" sıfat yapan ektir ve kelimeye bitişik yazılmalıdır. Doğrusu: "akşamki"
- "toplantı da": Buradaki "-da" bulunma hal ekidir, cümleden çıkarıldığında anlam bozulur, bitişik yazılmalıdır. Doğrusu: "toplantıda"
- "herşey": "Şey" sözcüğü her zaman ayrı yazılır. Doğrusu: "her şey"
✅ Cümlenin Doğru Hali: "Sen de biliyorsun ki bu akşamki toplantıda her şey konuşulacak."
Aşağıdaki cümlede boş bırakılan parantez içlerine uygun noktalama işaretlerini getiriniz.
Pazardan şunları aldım ( ) elma ( ) armut ( ) erik ( ) Aldıklarımın hepsi de çok tazeydi ( )
Noktalama işaretlerini işlevlerine göre yerleştirelim:
- İki Nokta ( : ): "Pazardan şunları aldım" ifadesinden sonra bir açıklama/örnekleme geleceği için iki nokta kullanılır.
- Virgül ( , ): Eş görevli sözcükleri (elma, armut, erik) ayırmak için kullanılır.
- Üç Nokta ( ... ): "Şunları aldım" denilip örnekler sıralandığı ancak listenin bitip bitmediği tam belirtilmediği için (veya benzerleri anlamında) kullanılır. Ancak cümle devam ediyorsa veya örnek sayısı belliyse nokta da gelebilir. Burada örneklerin devam edebileceği varsayımıyla üç nokta uygundur.
- Nokta ( . ): Tamamlanmış cümlenin sonuna konur.
👉 Doğru Sıralama: ( : ) ( , ) ( , ) ( ... ) ( . )
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harflerin kullanımı ile ilgili bir yazım yanlışı vardır?
A) Bu yıl kurban bayramı \( 16 \) haziran tarihinde başlayacak.
B) Dr. Mehmet Bey, hastalarını büyük bir titizlikle muayene etti.
C) Türk Dil Kurumu, Ankara'nın merkezinde yer almaktadır.
D) Batı medeniyeti, bilimsel gelişmelere büyük önem vermiştir.
Seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A Seçeneği: "Kurban Bayramı" özel bir gündür ve her iki kelimesi de büyük harfle başlamalıdır. Ayrıca belirli bir tarih bildiren ay adları (Haziran) büyük harfle yazılır. Hata buradadır.
- B Seçeneği: Unvanlar (Dr.) ve saygı sözleri (Bey) büyük harfle başlar. Doğrudur.
- C Seçeneği: Kurum ve kuruluş adları (Türk Dil Kurumu) büyük harfle başlar. Doğrudur.
- D Seçeneği: "Batı" sözcüğü bir medeniyeti veya düşünce tarzını temsil ettiğinde büyük harfle başlar. Doğrudur.
✅ Doğru Cevap: A (Doğrusu: Kurban Bayramı \( 16 \) Haziran...)
Aşağıdaki cümlelerde geçen birleşik fiillerin yazımını kontrol ediniz. Yanlış olanı düzeltiniz.
\( 1 \). Bu durumu hemen farketti.
\( 2 \). Teklifi reddettiği için pişman oldu.
\( 3 \). Olayı polise arz etti.
\( 4 \). Kayıp olan cüzdanını sonunda buldu.
Birleşik fiillerin yazım kuralı: Yardımcı fiille (etmek, olmak) kurulan birleşik fiillerde ses düşmesi veya ses türemesi varsa bitişik, yoksa ayrı yazılır.
- 1. Cümle: "Fark etti" kelimesinde herhangi bir ses olayı yoktur. Bu yüzden ayrı yazılmalıdır. (Yanlış: farketti -> Doğru: fark etti)
- 2. Cümle: "Red + etmek" birleşirken "d" sesi türemiştir (reddetmek). Bitişik yazılması doğrudur.
- 3. Cümle: "Arz etti" kelimesinde ses olayı yoktur, ayrı yazılması doğrudur.
- 4. Cümle: "Kayıp + olmak" birleşirken "ı" sesi düşmüştür (kaybolmak). Bitişik yazılması doğrudur.
📌 Sonuç: \( 1 \). cümledeki "farketti" yazımı yanlıştır.
Bir dilekçe yazarken adres kısmında şu ifadeleri kullandınız: "Atatürk mahallesi, İstiklal caddesi, No: \( 45 \), Çankaya / ANKARA"
Bu adresteki yazım hatalarını düzelterek günlük hayatta kullanılması gereken doğru formatı gösteriniz. ✍️
Günlük hayatta ve resmi yazışmalarda adres yazımı belirli kurallara tabidir:
- Mahalle, Meydan, Bulvar, Cadde, Sokak kelimeleri özel isme dahil oldukları için büyük harfle başlar.
- Hatalar: "mahallesi" ve "caddesi" küçük yazılmış.
✅ Doğru Yazım:
Atatürk Mahallesi, İstiklal Caddesi, No: \( 45 \)
Çankaya / ANKARA
Noktalı Virgül ( ; ) kullanımıyla ilgili şu kuralı hatırlayalım: "Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur."
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalı virgül bu işleve uygun kullanılmıştır?
A) Erkek çocuklara Doğan, Tuğrul, Aslan; kız çocuklara ise İnci, Çiçek, Gönül adları verilir.
B) At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.
C) Yeni usul şiirimiz; zevksiz, köksüz, acemice görünüyordu.
D) Pazardan elma, armut; marketten süt, peynir aldım.
Kuralı ve seçenekleri analiz edelim:
- A Seçeneği: Burada noktalı virgül, tür veya takımları (erkek isimleri ve kız isimleri) ayırmak için kullanılmıştır.
- B Seçeneği: "At ölür, meydan kalır" kendi içinde virgül barındıran bir sıralı cümledir. "Yiğit ölür, şan kalır" da öyledir. Bu iki grubu ayırmak için kullanılan noktalı virgül tam olarak sorudaki kurala uygundur.
- C Seçeneği: Burada özneden sonra virgüllerle ayrılmış eş görevli sözcükler geldiği için özneyi belirtmek amacıyla kullanılmıştır.
- D Seçeneği: Tür ve takımları ayırmak için kullanılmıştır.
✅ Doğru Cevap: B
Aşağıdaki cümlelerde yer alan sayıların ve tarihlerin yazımını inceleyiniz. Hatalı olanları belirtiniz.
\( 1 \). Sınav saat \( 09.30 \)'da başlayacak.
\( 2 \). Bu iş için tam \( 15.000 \) TL harcadık.
\( 3 \). Yarışmada \( 2 \)'inci olduğunu öğrenince çok sevindi.
\( 4 \). Onar onar saymayı anaokulunda öğrendik.
Sayıların yazım kurallarına bakalım:
- 1. Cümle: Saat ve dakika arasına sadece nokta konur. Doğrudur.
- 2. Cümle: Sayılarda binlik grupları ayırmak için nokta kullanılır. Doğrudur.
- 3. Cümle: Sıra sayıları ekle gösterildiğinde rakamdan sonra sadece kesme işareti ve ek gelir veya sadece nokta konur. "İki" kelimesi "i" ile bittiği için ek "-nci" olmalıdır. (Yanlış: \( 2 \)'inci -> Doğru: \( 2 \)'nci veya \( 2 \).)
- 4. Cümle: Üleştirme sayıları (paylaştırma) asla rakamla yazılmaz, her zaman harfle yazılır. "Onar" yazımı doğrudur.
❌ Hatalı Cümle: \( 3 \). cümle.
Aşağıdaki metinde yay ayraçla ( ) gösterilen yerlere gelmesi gereken noktalama işaretlerini sırasıyla yazınız.
Genç adam ( ) yanındakine yavaşça fısıldadı ( ) ( ) Buradan ne zaman gideceğiz ( ) ( ) Arkadaşı cevap vermedi ( ) sadece uzaklara baktı.
Metindeki diyalog ve anlatım yapısını inceleyelim:
- Genç adam ( , ): Özneden sonra virgül gelir.
- fısıldadı ( : ): Konuşma cümlesinden önce iki nokta konur.
- ( " ): Alıntı veya konuşma cümlesi tırnakla başlar.
- gideceğiz ( ? ): Soru cümlesi olduğu için soru işareti.
- ( " ): Tırnak kapatılır.
- cevap vermedi ( , ): Sıralı cümleleri ayırmak için virgül kullanılır.
✅ Doğru Sıralama: ( , ) ( : ) ( " ) ( ? ) ( " ) ( , )
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/10-sinif-edebiyat-yazim-yanlislari-ve-noktalama-isaretleri/sorular