🎓 10. Sınıf
📚 10. Sınıf Edebiyat
💡 10. Sınıf Edebiyat: Noktalama işaretleri Çözümlü Örnekler
10. Sınıf Edebiyat: Noktalama işaretleri Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Aşağıdaki cümlede yay ayraçla belirtilen yerlere hangi noktalama işaretleri getirilmelidir?
"Fırtınadan( ) soğuktan( ) karanlıktan korkmam( )"
"Fırtınadan( ) soğuktan( ) karanlıktan korkmam( )"
Çözüm:
Cümleyi dil bilgisi kurallarına göre incelediğimizde:
- Fırtınadan, soğuktan, karanlıktan: Birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime grupları arasına virgül (,) konur.
- Cümle tamamlandığı ve yargı bittiği için sonuna nokta (.) konur.
Örnek 2:
"At ölür( ) meydan kalır( ) yiğit ölür( ) şan kalır( )" atasözünde boş bırakılan yerlere sırasıyla hangi işaretler gelmelidir?
Çözüm:
Bu cümle, ögeleri arasında virgül bulunan sıralı bir cümle yapısıdır:
- "At ölür, meydan kalır" kendi içinde bir gruptur.
- "Yiğit ölür, şan kalır" diğer bir gruptur.
- Bu iki grubu birbirinden ayırmak için noktalı virgül (;) kullanılır.
- Cümlenin sonuna ise nokta (.) konur.
Örnek 3:
"Kendimi takdim edeyim( ) Meclis kâtiplerindenim( )" cümlesinde boşluklara hangi işaretler gelmelidir?
Çözüm:
Cümledeki anlam ilişkisini inceleyelim:
- "Kendimi takdim edeyim" ifadesinden sonra bir açıklama yapılacağı bellidir. Kendisinden sonra açıklama yapılacak cümlelerin sonuna iki nokta (:) konur.
- Açıklama cümlesi bittiği ve tamamlanmış bir yargı olduğu için sonuna nokta (.) konur.
Örnek 4:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işareti (') kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
A) Türkiye'nin en uzun nehri Kızılırmak'tır.
B) \( 1923 \)'te Cumhuriyet ilan edildi.
C) Türk Dil Kurumu'ndan yeni bir açıklama geldi.
D) Ahmet Bey'e mektup yazdım.
A) Türkiye'nin en uzun nehri Kızılırmak'tır.
B) \( 1923 \)'te Cumhuriyet ilan edildi.
C) Türk Dil Kurumu'ndan yeni bir açıklama geldi.
D) Ahmet Bey'e mektup yazdım.
Çözüm:
Kesme işaretinin MEB müfredatındaki güncel kurallarını hatırlayalım:
- A şıkkı: Özel isimlere gelen çekim ekleri kesme ile ayrılır. (Doğru)
- B şıkkı: Sayılara gelen ekler kesme ile ayrılır. (Doğru)
- C şıkkı: Kurum, kuruluş, kurul, birleşim ve oturum adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz. Bu yüzden "Türk Dil Kurumundan" şeklinde yazılmalıydı. (Yanlış)
- D şıkkı: Kişi adlarından sonra gelen saygı sözlerine getirilen ekler ayrılır. (Doğru)
Örnek 5:
"Ne zaman tükenecek bu yollar( ) Arabacı( )" cümlesinde boşluklara hangi işaretler gelmelidir?
Çözüm:
Bu cümlede hem bir soru anlamı hem de bir hitap (seslenme) mevcuttur:
- "Ne zaman tükenecek bu yollar" bir soru ifadesidir. Ancak soru anlamı cümlenin tamamına yayılmıştır.
- "Arabacı" bir seslenme/hitap sözüdür. Hitaplardan önce veya sonra virgül (,) kullanılır.
- Soru işareti, soru anlamı taşıyan cümlenin en sonuna konur.
Örnek 6:
Bir edebi metinde veya günlük yazışmada, anlatılmak istenenlerin tamamlanmadığı, okuyucunun hayal gücüne bırakıldığı "Karşımızda masmavi bir deniz( )" gibi cümlelerin sonuna hangi işaret konur?
Çözüm:
Dil bilgisi kurallarına göre:
- Yüklemi bulunmayan, tamamlanmamış (eksiltili) cümlelerin sonuna üç nokta (...) konur.
- Bu kullanım, okuyucunun zihninde görüntünün devam ettiği hissini uyandırır.
Örnek 7:
"Yazar( ) ( )Şiir( ) duyguların en saf halidir( )( ) der( )" cümlesinde boşluklara sırasıyla hangi işaretler gelmelidir?
Çözüm:
Alıntı cümlelerin ve öznenin belirtilmesi kurallarını uygulayalım:
- Özneden (Yazar) sonra virgül (,) konur.
- Başka bir kimseden olduğu gibi aktarılan sözler tırnak işareti (" ") içine alınır.
- Alıntı cümlenin sonuna uygun işaret (nokta) konur ve tırnak kapatılır.
- Ana cümle bittiği için en sona nokta (.) konur.
Örnek 8:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalı virgül (;) yanlış kullanılmıştır?
A) Erkek çocuklara Doğan, Tuğrul; kız çocuklara ise İnci, Çiçek adları verilir.
B) Yeni usul şiirimiz; zevksiz, köksüz, acemice görünüyordu.
C) Pazardan elma; armut, erik aldım.
A) Erkek çocuklara Doğan, Tuğrul; kız çocuklara ise İnci, Çiçek adları verilir.
B) Yeni usul şiirimiz; zevksiz, köksüz, acemice görünüyordu.
C) Pazardan elma; armut, erik aldım.
Çözüm:
Noktalı virgülün görevlerini analiz edelim:
- A şıkkı: Cümle içinde tür veya takımları birbirinden ayırmak için kullanılmıştır. (Doğru)
- B şıkkı: Özneden sonra virgülle ayrılmış eş görevli kelimeler geldiği için özneyi belirginleştirmek amacıyla kullanılmıştır. (Doğru)
- C şıkkı: Burada sadece eş görevli kelimeler (meyveler) sıralanmıştır. Arada bir tür veya grup farkı yoktur. Bu yüzden sadece virgül (,) kullanılmalıydı.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/10-sinif-edebiyat-noktalama-isaretleri/sorular