✅ 10. Sınıf Edebiyat: Edat, bağlaç, ünlem, destanlar, Dede Korkut hikayeleri, Tanzimat dönemi şiir metindeki ve hikayedeki yapı unsurları Test Çöz
✅ 10. Sınıf Edebiyat: Edat, bağlaç, ünlem, destanlar, Dede Korkut hikayeleri, Tanzimat dönemi şiir metindeki ve hikayedeki yapı unsurları Testi
"İle" sözcüğü, cümlede hem edat hem de bağlaç olarak kullanılabilir. Eğer "ile" yerine "ve" bağlacı getirilebiliyorsa bu sözcük bağlaçtır; getirilemiyorsa edattır.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ile" sözcüğü bağlaç olarak kullanılmıştır?
B) Okula her gün otobüs ile gidiyor.
C) Sorunu arkadaşıyla konuşarak çözdü.
D) Heyecan ile beklediği gün gelmişti.
E) Meraklı gözlerle etrafı süzüyordu.
Türk destanları İslamiyet öncesi ve İslamiyet sonrası olmak üzere iki ana grupta incelenir.
Aşağıdakilerden hangisi İslamiyet öncesi Türk destanlarından biri değildir?
B) Oğuz Kağan Destanı
C) Ergenekon Destanı
D) Göç Destanı
E) Battal Gazi Destanı
Dede Korkut Hikayeleri ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Nazım ve nesir (şiir ve düz yazı) karışık bir yapıda oluşturulmuştur.B) Hikayelerin yazarı, esere adını veren bilge kişi Dede Korkut'tur.
C) Destan döneminden halk hikayeciliğine geçişin ilk ve en önemli ürünüdür.
D) Hikayelerde Oğuz Türklerinin iç ve dış mücadeleleri ile yaşam tarzları anlatılır.
E) Hem İslamiyet öncesi Türk kültürünün hem de İslamiyet'in kabulünden sonraki dini unsurların izlerini taşır.
Anlatmaya dayalı edebi metinlerde olayların gerçekleşebilmesi için belirli yapı unsurlarının bir araya gelmesi gerekir.
"Olayların yaşandığı, kahramanların içinde bulunduğu fiziksel, coğrafi veya sosyal çevreye ---- denir."
Bu cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
B) şahıs kadrosu
C) mekân
D) zaman
E) bakış açısı
"Yalnız" sözcüğü cümledeki kullanımına göre edat, bağlaç, sıfat veya zarf görevinde bulunabilir. "Yalnız" sözcüğü cümleye "sadece, tek" anlamı katıyorsa edat; "ama, fakat" anlamı katıyorsa bağlaç olur.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde "yalnız" sözcüğü edat (ilgeç) görevinde kullanılmıştır?
B) Seninle gelirim yalnız orada fazla kalamam.
C) Yalnız insanlar hayata daha farklı bakarlar.
D) Yıllarca bu büyük konakta yalnız yaşadı.
E) Onun en büyük korkusu hayatta yalnız kalmaktı.
Tanzimat I. Dönem şiiri ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi söylenemez?
A) Şiirin konusu genişletilmiş; hak, adalet, vatan ve hürriyet gibi toplumsal temalar ilk kez şiire girmiştir.B) Biçimsel olarak Divan edebiyatı geleneğine bağlı kalınmış; gazel, kaside, murabba gibi nazım şekilleri kullanılmıştır.
C) "Sanat şahsi ve muhteremdir" görüşü savunularak bireysel temalara ve ağır bir sembolizme ağırlık verilmiştir.
D) Yazarlar dilde sadeleşmeyi savunmuş olsalar da eski alışkanlıklardan dolayı bu amaçlarında tam olarak başarılı olamamışlardır.
E) Divan şiirindeki parça güzelliği anlayışı terk edilerek şiirin tamamında konu birliğini savunan bütün güzelliği esas alınmıştır.
Kazan Bey der: "Bre kavat, ne bağırırsın, ne ağlarsın? Hediyemi aldınsa sevin, almadınsa ağla!" der. Kafir der: "Nasıl ağlamayayım? Evin barkın yağmalanmış, hatunun boyu uzun Burla Hatun esir gitmiş, oğlun Uruz esir gitmiş, kırk yiğit ile esir gitmiş..."
Dede Korkut Hikayelerinden alınan bu parçanın dil, anlatım ve içerik özellikleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
B) Dönemin dil özelliklerini yansıtan Eski Anadolu Türkçesi unsurları barındırmaktadır.
C) Olay örgüsü, Oğuz Türklerinin kendi içlerindeki ve komşu devletlerle (kafirlerle) olan mücadeleleri üzerine kurulmuştur.
D) Tamamen yabancı kelimelerden arındırılmış, günümüzün arı ve yalın İstanbul Türkçesiyle kaleme alınmıştır.
E) Karşılıklı konuşmalara (diyalog tekniğine) yer verilerek anlatıma akıcılık ve canlılık kazandırılmıştır.
Türk destanlarında sıklıkla karşımıza çıkan bazı önemli motifler vardır. Bu motifler destanın akışını, kahramanın kaderini ve Türk kültürünün derinliklerini yansıtır.
Buna göre, aşağıdakilerin hangisinde destan motifleri ve açıklamalarıyla ilgili bir bilgi yanlışı vardır?
B) Gökbörü (Kurt): Türklerin yol göstericisi, zor anlarda koruyucusu ve soyunun türediği kutsal ata olarak kabul edilen mitolojik bir figürdür.
C) Ağaç: Türk mitolojisinde sığınak, ana ve soyun devamlılığını simgeleyen, bazen içinden kutsal çocukların doğduğu kutsal bir varlıktır.
D) Demir ve Kılıç: Kahramanın gücünü, savaşçı kimliğini, egemenliğini ve Türklerin madencilikteki ustalığını (Ergenekon'da dağı eritme gibi) simgeleyen unsurlardır.
E) Su: Sadece kötülüğü ve karanlığı temsil eden, kahramanın aşması gereken aşılmaz ve lanetli bir engel olarak nitelendirilir.
"Süleyman Efendi, sabahın erken saatlerinde dükkanın kapısını açtı. İçeri süzülen serin rüzgar, ona eski günleri hatırlatmıştı. Yüzünde hafif bir tebessüm belirdi. 'Bugün güzel bir gün olacak,' diye düşündü içinden. Ancak içindeki o tuhaf huzursuzluğu bir türlü söküp atamıyordu."
Bu parçanın yapı unsurları ve anlatıcısı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
B) Olayın gerçekleştiği mekân, Süleyman Efendi'nin dükkanıdır.
C) Olayın yaşandığı zaman dilimi sabahın erken saatleridir.
D) Anlatıcı, olayları kendi başından geçen şekliyle aktaran "kahraman anlatıcı"dır.
E) İlahi (hâkim) bakış açısı kullanılmıştır çünkü kahramanın iç dünyası, düşünceleri ve hisleri anlatıcı tarafından bilinmektedir.
"İçin" edatı (ilgeci) cümleye sebep-sonuç, amaç-sonuç, özgülük, hakkında, uğruna gibi çeşitli anlam ilgileri katar.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde "için" edatı cümleye "amaç-sonuç" ilişkisi katmıştır?
B) Kar yağdığı için yollar erkenden kapandı.
C) Bu vatan için canını feda eden kahramanları unutmayacağız.
D) Sizin için hazırladığımız bu sürprizi beğeneceğinizi umuyorum.
E) Benim için ne düşündüğünü nihayet açıkça söyledi.
Tanzimat I. Dönem şiirinin en belirgin özelliklerinden biri, "eski biçimlerle (Divan edebiyatı nazım şekilleriyle) yeni konuların (vatan, hürriyet, adalet, millet vb.) işlenmesi"dir.
Aşağıdaki beyitlerden hangisi bu duruma örnek gösterilemez?
B) Ne efsunkâr imişsin ey didâr-ı hürriyet Esîr-i aşkın olduk gerçi kurtulduk esâretten
C) Vücudun kim hamîr-i mâyesi hâk-i vatandandır Ne gam râh-ı vatanda çekilse bin ukubetten
D) Âvâzeyi bu âleme Dâvûd gibi sal Bâkî kalan bu kubbede bir hoş sadâ imiş
E) Görüp ahkâm-ı asrı ağlarız inkisâr-ı mültefitle Halâs et kalb-i nâ-şâdı bu gâm-ı bî-nihâyetten
Türk edebiyatının iki önemli dönüm noktası olan "Oğuz Kağan Destanı" ile "Dede Korkut Hikayeleri" karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi yanlış bir değerlendirme olur?
A) Oğuz Kağan Destanı tamamen mitolojik unsurlarla örülü, İslamiyet öncesi dönemin izlerini taşırken; Dede Korkut Hikayeleri İslamiyet öncesi ve sonrası değerlerin sentezlendiği bir geçiş dönemi ürünüdür.B) Oğuz Kağan Destanı'nda kahraman olağanüstü özelliklere sahip yarı tanrısal bir figürken; Dede Korkut Hikayeleri'ndeki kahramanlar olağanüstülükler barındırsa da daha insani ve gerçekçi yönleriyle ön plana çıkar.
C) Her iki eserde de "alp" tipi kahramanlık ve oba savunması önemli bir yer tutar; ancak Dede Korkut'ta bu tip yavaş yavaş İslami bir kimlik kazanarak "gazi" tipine dönüşmeye başlamıştır.
D) Oğuz Kağan Destanı manzum (şiir) yapısıyla sözlü gelenekte yaşatılmışken; Dede Korkut Hikayeleri nazım ve nesrin iç içe geçtiği, hikayeleştirmenin daha belirgin olduğu bir yapıya sahiptir.
E) Oğuz Kağan Destanı'nda göçebe yaşam tarzı tamamen terk edilerek yerleşik hayata geçişin sancıları işlenirken; Dede Korkut Hikayeleri'nde tamamen göçebe Oğuz boylarının yaşamı ve iç çekişmeleri anlatılır.
"Ah, o eski günler! (I) Bahçedeki çınar ağacının altında, sadece (II) rüzgarın fısıltısını dinleyerek saatlerce otururduk. Ne (III) bir ses ne bir nefes bozardı bu sessizliği. Ancak (IV) zaman su gibi (V) akıp gitti ve biz o huzuru bir daha bulamadık."
Yukarıdaki parçada numaralanmış sözcüklerin türleriyle ilgili yapılan aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
B) I. Ünlem - II. Bağlaç - III. Edat - IV. Zarf - V. Bağlaç
C) I. Edat - II. Edat - III. Bağlaç - IV. Bağlaç - V. Zarf
D) I. Ünlem - II. Edat - III. Bağlaç - IV. Edat - V. Bağlaç
E) I. Bağlaç - II. Zarf - III. Edat - IV. Bağlaç - V. Edat
"Tanzimat I. Dönem şairleri, klasisizm ve romantizm akımlarından etkilenmiş; şiirde 'vatan, hürriyet, eşitlik, kanun' gibi yeni kavramları savunmuşlardır. Ancak bu yenilikçi temaları sunarken Divan şiirinin aruz ölçüsünü, beyit birimini ve kaside, gazel gibi nazım şekillerini kullanmaya devam etmişlerdir. Bu durum edebiyat tarihçileri tarafından 'eski biçimle yeni özün (içeriğin) çatışması ve sentezi' olarak yorumlanır."
Bu bilgiler ve Tanzimat şiirinin yapısal özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi Tanzimat I. Dönem şiirinin bu "ikilik" (eski-yeni çatışması) durumunu doğrudan yansıtan bir özellik değildir?
B) Divan edebiyatındaki "parça güzelliği" (her beytin bağımsız bir anlam taşıması) anlayışı yerine, şiirin tamamında aynı konunun işlendiği "konu birliği" ve "bütün güzelliği" esasının benimsenmesi.
C) Şiirde aruz ölçüsünün egemenliğini sürdürmesine rağmen, hece ölçüsünün Türkçenin doğal yapısına daha uygun olduğunun savunulması ve teoride desteklenmesi.
D) Dilde sadeleşme fikrinin hararetle savunulmasına karşın, şiir dilinde Arapça ve Farsça tamlamalarla yüklü, ağır ve sanatlı bir üslubun kullanılmaya devam edilmesi.
E) Şiirde ilk kez göz için kafiye anlayışının tamamen terk edilerek kulak için kafiye anlayışının kesin olarak benimsenmesi ve tüm şairlerce uygulanması.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/10-sinif-edebiyat-edat-baglac-unlem-destanlar-dede-korkut-hikayeleri-tanzimat-donemi-siir-metindeki-ve-hikayedeki-yapi-unsurlari/testler