✅ 10. Sınıf Coğrafya: Yerleşimlerin kuruluş ve gelişimi Test Çöz

İnsanlık tarihi boyunca ilk yerleşmelerin kurulduğu alanlar incelendiğinde, bu alanların belirli ortak coğrafi özelliklere sahip olduğu görülmektedir.

Aşağıdakilerden hangisi, dünyadaki ilk yerleşim alanlarının seçiminde etkili olan temel doğal faktörlerden biri değildir?

Türkiye'de kırsal yerleşmelerin bir bölümünü oluşturan köy altı yerleşmeleri, idari olarak köye bağlı olan ancak köyün uzağında yer alan yerleşim birimleridir. Bu yerleşmeler ekonomik faaliyetlerin niteliğine göre kalıcı veya geçici olabilmektedir.

Aşağıdaki köy altı yerleşmelerinden hangisi, temel ekonomik faaliyetinin tarıma dayalı olması nedeniyle kalıcı yerleşmeler arasında yer alır?

Kırsal alanlardaki meskenlerin yapımında çevre koşulları ve doğal malzeme temini oldukça etkilidir. Yağışın az, nem oranının düşük ve iklimin kurak/yarı kurak olduğu bölgelerde yapı malzemesi olarak toprak (kerpiç) kullanımı yaygındır.

Buna göre, Türkiye'nin iklim özellikleri göz önüne alındığında aşağıdaki alanların hangisinde kerpiç meskenlerin daha yaygın olması beklenir?

İlk yerleşmeler ve medeniyetler genellikle büyük nehirlerin suladığı verimli ovalarda ortaya çıkmıştır.

Aşağıdaki akarsu ve bu akarsu çevresinde kurulan ilk medeniyet eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Yeryüzünde yerleşmelerin dağılışını sınırlandıran çeşitli doğal faktörler bulunmaktadır. Örneğin, sıcaklık ve yağışın yetersiz olduğu kutup bölgeleri ile çöller yerleşmeyi sınırlandırırken, yüksek dağlık alanlar da engebeli yapıları nedeniyle yerleşime uygun değildir. Ancak bazı özel durumlarda bu kuralların dışına çıkıldığı görülür.

Ekvatoral bölgede yerleşim sınırının kutup bölgelerine göre çok daha yüksek seviyelerde ($ 2000 - 3000 $ metre yükseklikte) olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Kırsal yerleşmeler dokularına göre toplu ve dağınık yerleşmeler olmak üzere ikiye ayrılır. Bir bölgede dağınık yerleşmelerin görülmesinde yer şekillerinin engebeli olması ve su kaynaklarının bol olması etkilidir. Toplu yerleşmelerde ise yer şekilleri sade ve su kaynakları kısıtlıdır.

Buna göre, coğrafi özellikleri göz önüne alındığında, aşağıdaki alanların hangisinde sırasıyla dağınık ve toplu yerleşme dokusunun en belirgin şekilde görülmesi beklenir?

Türkiye'deki köy altı yerleşmeleriyle ilgili araştırma yapan bir coğrafyacı, gittiği bölgede şu gözlemleri yapmıştır:
- Yerleşmeler genellikle geçici niteliktedir.
- Temel ekonomik faaliyet küçükbaş hayvancılıktır.
- Doğal bitki örtüsü bozkırdır.
- Bu yerleşmeler İç Anadolu ve Doğu Anadolu'da yaygındır.

Bu coğrafyacının araştırma yaptığı köy altı yerleşmesi aşağıdakilerden hangisi olabilir?

Tarihsel süreçte şehirlerin büyümesi ve nüfusunun hızla artması üzerinde sanayileşme süreci çok büyük bir etkiye sahip olmuştur. Sanayi Devrimi ile birlikte bazı küçük yerleşim birimleri çok kısa sürede küresel ölçekte etkiye sahip büyük şehirlere dönüşmüştür.

Aşağıdaki şehirlerden hangisinin gelişiminde ve dünya çapında bir merkez haline gelmesinde Sanayi Devrimi'nin etkisi diğerlerine göre daha belirgindir?

Kırsal meskenlerde kullanılan yapı malzemeleri coğrafi çevreyle doğrudan ilişkilidir.

I. Karadeniz Bölgesi'nde gür ormanların varlığına bağlı olarak ahşap meskenler yaygındır.
II. Akdeniz Bölgesi'nde karstik arazinin ve kalker taşının varlığına bağlı olarak taş meskenler yaygındır.
III. İç Anadolu Bölgesi'nde kurak iklim ve bozkır örtüsüne bağlı olarak kerpiç meskenler yaygındır.

Yukarıda verilen mesken tipi ve yaygın olduğu bölge eşleştirmelerinden hangileri doğrudur?

Şehirlerin küresel, bölgesel veya yerel ölçekte etkiye sahip olmasında sahip oldukları fonksiyonlar (sanayi, ticaret, finans, liman, idari, dini vb.) belirleyicidir. Bazı şehirler tek bir fonksiyonla ön plana çıkarken, bazıları birden fazla fonksiyona sahiptir.

Buna göre, aşağıdaki şehir ve bu şehrin küresel etkiye sahip olmasında en belirgin olan fonksiyon eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

İlk yerleşmelerin kurulduğu alanların coğrafi konumları incelendiğinde, bu alanların orta kuşağın sıcak ve ılıman iklim bölgelerinde yer aldığı görülür.

Aşağıdakilerden hangisi, ilk yerleşmelerin kurulduğu bölgelerin ortak coğrafi özelliklerinden biri değildir?

Bir ülkenin farklı bölgelerinde yerleşmeyi sınırlandıran faktörler çeşitlilik göstermektedir. Aşağıda üç farklı bölgenin coğrafi özellikleri verilmiştir:

- K Bölgesi: Yıl boyunca sıcaklıklar çok düşüktür, toprak donmuş haldedir ve tarımsal faaliyet yapılamaz. Yerleşmeler sadece maden ocaklarının çevresinde geçici olarak kurulmuştur.
- L Bölgesi: Yıllık yağış miktarı $ 200 $ mm'nin altındadır. Su kaynaklarının yetersizliği nedeniyle yerleşmeler sadece vaha adı verilen sulak alanların etrafında toplanmıştır.
- M Bölgesi: Yer şekilleri oldukça engebeli ve dağlıktır. Ulaşım ağının gelişememesi ve tarım alanlarının darlığı nedeniyle yerleşim birimleri oldukça küçük ve dağınıktır.

Bu bilgilere göre, K, L ve M bölgelerinde yerleşmeyi sınırlandıran en belirgin doğal faktörler aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

İnsanlığın yerleşik hayata geçişinden günümüze kadar geçen süreçte yerleşim alanlarının seçimini etkileyen faktörler büyük oranda değişmiştir. Geçmişte tarım alanlarına ve su kaynaklarına yakınlık en önemli kriterken, günümüzde teknoloji, ulaşım ağları ve sanayileşme yerleşim tercihlerini doğrudan şekillendirmektedir. Ancak bazı şehirler, geçmişten gelen güçlü fonksiyonlarını koruyarak günümüzde de küresel birer çekim merkezi olmaya devam etmektedir.

Buna göre, aşağıdaki şehirlerden hangisi hem antik dönemde önemli bir yerleşim ve ticaret merkezi olması hem de günümüzde küresel finans, kültür ve turizm fonksiyonlarını bir arada barındırması bakımından diğerlerine göre daha köklü ve fonksiyonel bir geçmişe sahiptir?

Türkiye'de köy altı yerleşmelerinin ortaya çıkmasında;

I. Aileler arasındaki geçimsizlikler ve kan davaları,
II. Devlet arazilerinin toprağı olmayan ailelere dağıtılması,
III. Tarım alanlarının yetersiz ve parçalı olması nedeniyle yeni tarım alanları açma isteği,
IV. Hayvanlar için otlak ve mera bulma ihtiyacı

gibi faktörler etkili olmuştur.

Bu faktörlerden hangileri, özellikle Karadeniz Bölgesi'nde dağınık ve küçük köy altı yerleşmelerinin (mahalle, yayla vb.) yaygınlaşmasında doğrudan etkili olan fiziki ve beşerî nedenleri bir arada yansıtmaktadır?