Coğrafi bakış, cbs ve uzaktan algılamanın uygulama alanları, mekansal verilerin haritalara aktarılması Ders Notu

Coğrafi bakış, CBS (Coğrafi Bilgi Sistemleri) ve uzaktan algılama, günümüz dünyasında mekansal verilerin anlaşılması, analiz edilmesi ve görselleştirilmesi için vazgeçilmez araçlardır. Bu teknoloji ve yaklaşımlar, coğrafi olayları daha derinlemesine kavramamızı sağlar.

Coğrafi Bakış Nedir?

Coğrafi bakış, bir olayın veya sorunun sadece fiziksel çevresiyle değil, aynı zamanda bu çevrenin insanlarla olan etkileşimi ve bu etkileşimin sonuçlarıyla da ilgilenen bir düşünme biçimidir. Mekan ve insan arasındaki ilişkiyi anlamaya odaklanır. Bu bakış açısı, bir problemin neden belirli bir yerde ortaya çıktığını, o yerin özelliklerinin bu problemi nasıl etkilediğini ve problemin insan yaşamı üzerindeki mekansal sonuçlarını sorgular.

CBS (Coğrafi Bilgi Sistemleri) Nedir?

Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), mekansal verileri toplamak, saklamak, yönetmek, analiz etmek ve görselleştirmek için kullanılan bir bilgisayar sistemidir. CBS'ler, haritalar üzerinde farklı katmanlardaki bilgileri bir araya getirerek karmaşık coğrafi problemlerin çözümüne yardımcı olur.

CBS'nin Temel Bileşenleri:

• Donanım: Bilgisayarlar, sunucular, GPS cihazları, tarayıcılar.
• Yazılım: GIS analizleri ve harita üretimi için kullanılan programlar (örneğin, ArcGIS, QGIS).
• Veri: Konumsal (koordinatlı) ve tanımlayıcı (özellikler) bilgiler.
• İnsan: Sistemi kullanan ve analizleri yapan uzmanlar.
• Yöntemler: Analizlerin nasıl yapılacağını belirleyen prosedürler.

CBS'nin Uygulama Alanları:

• Şehir ve Bölge Planlama: Yeni yerleşim alanlarının belirlenmesi, ulaşım ağlarının planlanması, imar planlarının hazırlanması.
• Çevre Yönetimi: Kirlilik haritalarının çıkarılması, doğal kaynakların envanterinin yapılması, erozyon riskinin belirlenmesi.
• Afet Yönetimi: Deprem, sel, heyelan gibi afetlerin riskli bölgelerinin belirlenmesi, acil durum planlarının hazırlanması.
• Tarım: Verimli tarım alanlarının tespiti, sulama planlaması, ürün verimliliğinin artırılması.
• Sağlık: Hastalıkların mekansal dağılımının analizi, sağlık hizmetlerinin planlanması.
• Pazarlama: Müşteri profillerine göre en uygun mağaza yerlerinin belirlenmesi.

Uzaktan Algılama Nedir?

Uzaktan algılama, bir nesne veya alan hakkında, fiziksel temas olmaksızın bilgi toplama işlemidir. Genellikle uydu veya hava araçlarına monte edilmiş sensörler aracılığıyla elektromanyetik radyasyonun (güneş ışığı, yansıyan ışık, yayılan ısı vb.) algılanması prensibine dayanır.

Uzaktan Algılamanın Uygulama Alanları:

• Haritalama: Yeryüzü şekillerinin, arazi örtüsünün ve kullanımının haritalanması.
• İklim ve Hava Durumu Tahmini: Bulutların hareketi, deniz suyu sıcaklıkları gibi verilerin toplanması.
• Tarım: Bitki sağlığının izlenmesi, mahsul verimliliğinin tahmin edilmesi.
• Ormancılık: Ormanların alanı, sağlığı ve yangın riskinin belirlenmesi.
• Deniz Bilimi: Deniz kirliliğinin izlenmesi, okyanus akıntılarının tespiti.
• Askeri ve Güvenlik: Gözetleme ve keşif faaliyetleri.

Mekansal Verilerin Haritalara Aktarılması

Mekansal veriler, coğrafi bir konuma sahip olan verilerdir. Bu veriler, CBS ve uzaktan algılama teknikleriyle elde edildikten sonra, anlaşılır ve yorumlanabilir hale getirilmek üzere haritalara dönüştürülür. Haritalar, bu verilerin görselleştirilmesi için en etkili araçtır.

Veri Aktarım Süreci:

1. Veri Toplama: GPS, uydu görüntüleri, hava fotoğrafları, anketler gibi yöntemlerle mekansal veriler toplanır.
2. Veri İşleme: Toplanan ham veriler temizlenir, düzenlenir ve standart bir formata getirilir. Uzaktan algılama verileri için geometrik düzeltmeler yapılır.
3. Veri Analizi: CBS yazılımları kullanılarak veriler üzerinde analizler yapılır (örneğin, mesafe hesaplamaları, alan hesaplamaları, mekansal ilişkilendirmeler).
4. Haritalama ve Görselleştirme: Analiz sonuçları ve işlenmiş veriler, belirli bir projeksiyon sistemi kullanılarak haritalara aktarılır. Haritalarda lejant, ölçek, yön oku gibi temel unsurlar bulunur.

Örnek: Bir Şehirdeki Park Alanlarının Haritalanması

Bir şehir planlama projesi için, şehrin park alanlarının haritalanması gerektiğini düşünelim. Bu süreç şu adımları içerebilir:

• Veri Toplama: Yüksek çözünürlüklü uydu görüntüleri veya hava fotoğrafları kullanılarak parkların sınırları belirlenir. GPS cihazlarıyla parkların köşe noktaları kaydedilebilir.
• Veri İşleme: Uydu görüntülerindeki geometrik bozulmalar düzeltilir. Park alanlarının sınırları vektörel verilere (poligonlar) dönüştürülür.
• Veri Analizi: Her bir parkın yüzölçümü hesaplanır. Parkların şehir merkezine olan uzaklıkları analiz edilebilir.
• Haritalama: Elde edilen park poligonları, şehrin mevcut haritası üzerine yerleştirilir. Her parka bir isim verilir ve farklı renklerle gösterilebilir. Haritada parkların konumları, büyüklükleri ve isimleri net bir şekilde görülür.

Bu harita, şehir planlamacılarının yeşil alanların dağılımını görmesine, eksiklikleri tespit etmesine ve yeni park alanları için yerler belirlemesine yardımcı olur.