🎓 10. Sınıf
📚 10. Sınıf Coğrafya
💡 10. Sınıf Coğrafya: Beşeri Ve Sistemler Çözümlü Örnekler
10. Sınıf Coğrafya: Beşeri Ve Sistemler Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Bir ülkenin nüfus piramidi incelendiğinde, tabanının geniş, tavanının ise dar olduğu gözlemlenmiştir. Ayrıca, ortalama yaşam süresinin kısa ve doğum oranlarının yüksek olduğu belirtilmiştir.
👉 Bu bilgilere göre, söz konusu ülkenin nüfus özellikleri hakkında aşağıdaki yorumlardan hangisi yapılabilir?
👉 Bu bilgilere göre, söz konusu ülkenin nüfus özellikleri hakkında aşağıdaki yorumlardan hangisi yapılabilir?
- A) Gelişmiş bir ülkedir ve yaşlı nüfus oranı fazladır.
- B) Gelişmekte olan bir ülkedir ve genç nüfus oranı düşüktür.
- C) Az gelişmiş bir ülkedir ve genç bağımlı nüfus oranı yüksektir.
- D) Nüfus artış hızı düşüktür ve eğitim seviyesi yüksektir.
- E) Kentleşme oranı yüksektir ve tarım sektöründe çalışan sayısı azdır.
Çözüm:
Bu tür bir nüfus piramidi, genellikle az gelişmiş ülkelerin tipik özelliğidir. Hadi adımlara göz atalım:
💡 Unutma: Piramidin tabanı ne kadar genişse, doğum oranları o kadar yüksektir. Tavanı ne kadar darsa, ortalama yaşam süresi o kadar kısadır.
- ✅ Tabanı geniş piramit: Yüksek doğum oranlarını gösterir. Bu durum, genç nüfusun toplam nüfus içindeki payının fazla olduğu anlamına gelir.
- ✅ Tavanı dar piramit: Ortalama yaşam süresinin kısa olduğunu ve yaşlı nüfus oranının düşük olduğunu gösterir. Bu da sağlık hizmetlerinin yetersizliği veya yaşam koşullarının zorluğu ile ilişkilidir.
- ✅ Yüksek doğum oranları ve kısa yaşam süresi: Genç bağımlı nüfusun (0-14 yaş arası) toplam nüfusa oranının yüksek olmasına yol açar. Bu durum, ülkenin ekonomik olarak genç nüfusu besleme, eğitme ve sağlık hizmetleri sunma yükünü artırır.
💡 Unutma: Piramidin tabanı ne kadar genişse, doğum oranları o kadar yüksektir. Tavanı ne kadar darsa, ortalama yaşam süresi o kadar kısadır.
Örnek 2:
Aşağıdaki tabloda bazı ekonomik faaliyet türleri ve bu faaliyetlere örnek meslekler verilmiştir:
👉 Buna göre, yukarıdaki ekonomik faaliyet türleri ile örnek meslekler doğru bir şekilde eşleştirildiğinde aşağıdaki seçeneklerden hangisi doğru olur?
Ekonomik Faaliyet Türü
I. Birincil Faaliyetler
II. İkincil Faaliyetler
III. Üçüncül Faaliyetler
IV. Dördüncül Faaliyetler
Örnek Meslekler
a. Balıkçı, Çiftçi
b. Öğretmen, Doktor
c. Bilgisayar Programcısı, Yazılım Mühendisi
d. Fabrika İşçisi, Demir-Çelik Ustası
👉 Buna göre, yukarıdaki ekonomik faaliyet türleri ile örnek meslekler doğru bir şekilde eşleştirildiğinde aşağıdaki seçeneklerden hangisi doğru olur?
- A) I-a, II-d, III-b, IV-c
- B) I-d, II-a, III-c, IV-b
- C) I-a, II-b, III-d, IV-c
- D) I-c, II-d, III-a, IV-b
- E) I-b, II-c, III-a, IV-d
Çözüm:
Ekonomik faaliyet türlerini ve örnek meslekleri doğru bir şekilde eşleştirelim:
- 1️⃣ Birincil Faaliyetler: Doğadan doğrudan hammadde elde etmeye yönelik faaliyetlerdir. Tarım, hayvancılık, ormancılık, balıkçılık, madencilik gibi.
- 👉 Eşleşme: I-a (Balıkçı, Çiftçi)
- 2️⃣ İkincil Faaliyetler: Birincil faaliyetlerden elde edilen hammaddeleri işleyerek yeni ürünler üreten sanayi faaliyetleridir.
- 👉 Eşleşme: II-d (Fabrika İşçisi, Demir-Çelik Ustası)
- 3️⃣ Üçüncül Faaliyetler (Hizmet Sektörü): Doğrudan üretimden çok, insanlara hizmet sunmaya yönelik faaliyetlerdir. Eğitim, sağlık, ulaşım, ticaret, bankacılık gibi.
- 👉 Eşleşme: III-b (Öğretmen, Doktor)
- 4️⃣ Dördüncül Faaliyetler: Bilgi işlem, araştırma-geliştirme (Ar-Ge), yazılım hizmetleri gibi bilgiye dayalı yüksek teknoloji ve uzmanlık gerektiren hizmetlerdir.
- 👉 Eşleşme: IV-c (Bilgisayar Programcısı, Yazılım Mühendisi)
Örnek 3:
Aşağıda K ve L ülkelerine ait nüfus özellikleri verilmiştir:
K Ülkesi:
👉 Buna göre, bu iki ülkenin ekonomik gelişmişlik düzeyleri ve gelecekte karşılaşabilecekleri sosyal-ekonomik sorunlar hakkında aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?
K Ülkesi:
- Nüfus artış hızı düşüktür.
- Ortalama yaşam süresi uzundur.
- Yaşlı nüfus oranı yüksektir.
- Doğum oranları düşüktür.
- Nüfus artış hızı yüksektir.
- Ortalama yaşam süresi kısadır.
- Genç nüfus oranı yüksektir.
- Doğum oranları yüksektir.
👉 Buna göre, bu iki ülkenin ekonomik gelişmişlik düzeyleri ve gelecekte karşılaşabilecekleri sosyal-ekonomik sorunlar hakkında aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?
- A) K ülkesi, L ülkesine göre daha gelişmiş bir ekonomiye sahiptir.
- B) L ülkesinde genç bağımlı nüfus oranı, K ülkesine göre daha yüksektir.
- C) K ülkesi, gelecekte iş gücü açığı ve sosyal güvenlik sistemlerinde sorunlar yaşayabilir.
- D) L ülkesi, nüfusunun genç olması nedeniyle kalkınma potansiyeli taşır ancak eğitim ve sağlık hizmetleri yükü fazladır.
- E) K ülkesinde tarım sektöründe çalışan nüfus oranı, L ülkesine göre daha yüksektir.
Çözüm:
Her iki ülkenin özelliklerini analiz ederek yanlış yargıyı bulalım:
- 1️⃣ K Ülkesi: Düşük nüfus artışı, uzun yaşam süresi, yüksek yaşlı nüfus ve düşük doğum oranları gelişmiş ülkelere özgü özelliklerdir. Bu ülkelerde sanayi ve hizmet sektörleri gelişmiştir.
- 2️⃣ L Ülkesi: Yüksek nüfus artışı, kısa yaşam süresi, yüksek genç nüfus ve yüksek doğum oranları az gelişmiş veya gelişmekte olan ülkelere özgü özelliklerdir. Bu ülkelerde genellikle birincil ekonomik faaliyetler (tarım) daha baskındır.
- ✅ A) K ülkesi, L ülkesine göre daha gelişmiş bir ekonomiye sahiptir. K ülkesinin özellikleri gelişmişliği, L ülkesinin özellikleri az gelişmişliği gösterir. Bu ifade doğrudur.
- ✅ B) L ülkesinde genç bağımlı nüfus oranı, K ülkesine göre daha yüksektir. L ülkesinin genç nüfus oranı yüksek olduğu için genç bağımlı nüfus oranı da yüksektir. Bu ifade doğrudur.
- ✅ C) K ülkesi, gelecekte iş gücü açığı ve sosyal güvenlik sistemlerinde sorunlar yaşayabilir. Yaşlı nüfusun artması, genç iş gücünün azalması ve emeklilik sistemleri üzerindeki yük, gelişmiş ülkelerin karşılaştığı önemli sorunlardır. Bu ifade doğrudur.
- ✅ D) L ülkesi, nüfusunun genç olması nedeniyle kalkınma potansiyeli taşır ancak eğitim ve sağlık hizmetleri yükü fazladır. Genç ve dinamik nüfus iş gücü potansiyeli sunar, ancak bu nüfusa yeterli eğitim ve sağlık hizmeti sunmak büyük bir maliyet ve organizasyon gerektirir. Bu ifade doğrudur.
- ❌ E) K ülkesinde tarım sektöründe çalışan nüfus oranı, L ülkesine göre daha yüksektir. K ülkesi gelişmiş bir ülke olduğu için sanayi ve hizmet sektörlerinde çalışan oranı daha yüksek, tarım sektöründe çalışan oranı ise daha düşüktür. L ülkesi ise az gelişmiş olduğu için tarım sektöründe çalışan nüfus oranı daha yüksek olacaktır. Bu ifade yanlıştır.
Örnek 4:
Ayşe, İstanbul'da yaşayan bir üniversite öğrencisidir. Ailesi, Ayşe küçükken Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki köylerinden, daha iyi eğitim ve iş imkanları bulmak amacıyla İstanbul'a taşınmıştır. Şu an Ayşe'nin halası da aynı köylerinden, sağlık hizmetlerine daha kolay ulaşabilmek için İstanbul'a gelmeyi düşünmektedir.
👉 Bu durum, Ayşe'nin ailesi ve halasının yaptığı göç hareketlerini coğrafi açıdan hangi tür göçlere örnek oluşturur? Açıklayınız.
👉 Bu durum, Ayşe'nin ailesi ve halasının yaptığı göç hareketlerini coğrafi açıdan hangi tür göçlere örnek oluşturur? Açıklayınız.
Çözüm:
Bu örnekteki göç hareketlerini inceleyelim:
- 1️⃣ Ayşe'nin Ailesinin Göçü:
- 📌 Neden: Daha iyi eğitim ve iş imkanları (ekonomik ve sosyal nedenler).
- 📌 Tür: Köyden kente doğru gerçekleştiği için iç göç türüne girer. Ayrıca, sürekli yerleşim amacı taşıdığı için sürekli göç olarak da nitelendirilebilir.
- 💡 Çekici Faktörler: İstanbul'daki iş ve eğitim olanakları.
- 💡 İtici Faktörler: Köydeki işsizlik, eğitim imkanlarının kısıtlılığı.
- 2️⃣ Ayşe'nin Halasının Göç Düşüncesi:
- 📌 Neden: Sağlık hizmetlerine daha kolay ulaşabilme (sosyal neden).
- 📌 Tür: Yine köyden kente (İstanbul'a) olacağı için iç göçtür.
- 💡 Çekici Faktörler: İstanbul'daki gelişmiş sağlık hizmetleri.
- 💡 İtici Faktörler: Köydeki sağlık hizmetlerinin yetersizliği veya ulaşım zorluğu.
Örnek 5:
Bir bölgede tarım alanlarının miras yoluyla sürekli küçülmesi, sulama imkanlarının yetersizliği ve genç nüfusun eğitim seviyesinin artması gibi faktörler sonucunda, o bölgeden başka şehirlere doğru yoğun bir nüfus hareketi gözlemlenmektedir.
👉 Yukarıda bahsedilen nüfus hareketinin temel nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi sayılamaz?
👉 Yukarıda bahsedilen nüfus hareketinin temel nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi sayılamaz?
- A) İşsizlik ve gelir yetersizliği
- B) Eğitim olanaklarının kısıtlılığı
- C) Sağlık hizmetlerinin yetersizliği
- D) Tarım alanlarının verimsizleşmesi
- E) Doğal afetler ve savaşlar
Çözüm:
Verilen metinde belirtilen göç nedenlerini inceleyelim:
Metinde doğrudan veya dolaylı olarak bahsedilenler:
- ✅ Tarım alanlarının miras yoluyla küçülmesi: Bu durum, tarımsal üretimin verimsizleşmesine ve çiftçilerin gelirlerinin azalmasına yol açar. Dolayısıyla işsizlik ve gelir yetersizliği (A) ile ilişkilidir.
- ✅ Sulama imkanlarının yetersizliği: Tarımsal üretimi olumsuz etkileyen, dolayısıyla yine işsizlik ve gelir yetersizliği (A) ile bağlantılı bir faktördür.
- ✅ Genç nüfusun eğitim seviyesinin artması: Eğitimin artması, gençlerin farklı meslekler edinme ve daha iyi iş imkanları arayışına girmesine neden olur. Bu da dolaylı olarak mevcut bölgedeki eğitim olanaklarının kısıtlılığı (B) ve işsizlik ile ilişkilidir.
- ❌ Sağlık hizmetlerinin yetersizliği (C): Metinde sağlık hizmetleriyle ilgili herhangi bir bilgi verilmemiştir.
- ❌ Doğal afetler ve savaşlar (E): Metinde doğal afetler veya savaş gibi zorlayıcı faktörlerden bahsedilmemiştir.
Metinde doğrudan veya dolaylı olarak bahsedilenler:
- İşsizlik ve gelir yetersizliği (A): Tarım alanlarının küçülmesi ve sulama yetersizliği buna yol açar.
- Eğitim olanaklarının kısıtlılığı (B): Gençlerin eğitim seviyesinin artmasıyla birlikte, mevcut bölgedeki eğitim ve iş olanaklarının yetersiz kaldığı algısı oluşur.
- Tarım alanlarının verimsizleşmesi (D): Miras yoluyla küçülme ve sulama yetersizliği doğrudan verimsizleşmeye neden olur.
Örnek 6:
Bir yerleşim yerinde evler birbirine yakın, sokaklar dar ve düzensiz bir yapıya sahiptir. Tarım alanları yerleşim yerinin hemen etrafında, küçük parseller halinde yer alır. Nüfus yoğunluğu nispeten fazladır ve halkın geçim kaynağının büyük bir kısmını tarım ve hayvancılık oluşturur.
👉 Yukarıda özellikleri verilen yerleşim birimi, coğrafi olarak hangi doku tipine sahiptir?
👉 Yukarıda özellikleri verilen yerleşim birimi, coğrafi olarak hangi doku tipine sahiptir?
- A) Dağınık Yerleşme
- B) Toplu Yerleşme
- C) Çizgisel Yerleşme
- D) Kentsel Yerleşme
- E) Mezra Tarzı Yerleşme
Çözüm:
Verilen yerleşim yerinin özelliklerini inceleyelim:
Bu nedenle doğru cevap B) Toplu Yerleşme'dir.
- ✅ Evler birbirine yakın, sokaklar dar ve düzensiz: Bu, evlerin bir merkez etrafında toplanmış olduğunu gösterir.
- ✅ Tarım alanları yerleşim yerinin hemen etrafında, küçük parseller halinde: Bu da yerleşimin bir merkezden dışarı doğru yayıldığını, tarım alanlarının yerleşimi çevrelediğini belirtir.
- ✅ Nüfus yoğunluğu nispeten fazla: Evlerin toplu halde olmasının bir sonucudur.
- ✅ Geçim kaynağı tarım ve hayvancılık: Kırsal bir yerleşim olduğunu gösterir.
Bu nedenle doğru cevap B) Toplu Yerleşme'dir.
Örnek 7:
Bir ailenin babası bir fabrikada işçi olarak çalışırken, annesi bir markette kasiyerlik yapmaktadır. Büyük çocukları üniversitede bilgisayar mühendisliği okumakta ve boş zamanlarında web sitesi tasarımları yapmaktadır. En küçük çocukları ise henüz ilkokula gitmektedir.
👉 Bu aile bireylerinin meslekleri ve faaliyetleri, ekonomik faaliyet türleri açısından değerlendirildiğinde hangi sektörlere örnek oluşturur? Açıklayınız.
👉 Bu aile bireylerinin meslekleri ve faaliyetleri, ekonomik faaliyet türleri açısından değerlendirildiğinde hangi sektörlere örnek oluşturur? Açıklayınız.
Çözüm:
Bu ailenin bireylerinin faaliyetlerini ekonomik sektörlere göre ayıralım:
- 1️⃣ Baba (Fabrika İşçisi):
- 📌 Fabrikada çalışmak, hammaddeleri işleyerek yeni ürünler üretmek anlamına gelir.
- 👉 Bu, İkincil Ekonomik Faaliyetler (Sanayi Sektörü) grubuna girer.
- 2️⃣ Anne (Market Kasiyeri):
- 📌 Market kasiyerliği, ürünlerin satışını ve hizmet sunumunu içerir.
- 👉 Bu, Üçüncül Ekonomik Faaliyetler (Hizmet Sektörü) grubuna girer.
- 3️⃣ Büyük Çocuk (Web Sitesi Tasarımı):
- 📌 Bilgisayar mühendisliği eğitimi almak ve web sitesi tasarımları yapmak, bilgi teknolojileri ve yazılım alanındaki uzmanlık gerektiren hizmetlerdir.
- 👉 Bu, Dördüncül Ekonomik Faaliyetler (Bilgi İşlem ve Teknoloji Sektörü) grubuna girer.
- 4️⃣ Küçük Çocuk (İlkokul Öğrencisi):
- 📌 Henüz ekonomik bir faaliyette bulunmamaktadır. Bağımlı nüfus kategorisindedir.
Örnek 8:
Türkiye'nin bazı bölgeleri, sahip oldukları zengin doğal kaynak potansiyeli sayesinde farklı ekonomik faaliyetlerin gelişmesine olanak tanımaktadır. Örneğin, Doğu Karadeniz Bölgesi'nde bol yağış alan ve engebeli arazilerde çay ve fındık tarımı gelişirken, maden yatakları açısından zengin olan Zonguldak ve çevresinde kömür madenciliği ve buna bağlı demir-çelik sanayisi gelişmiştir.
👉 Yukarıdaki örneklere göre, bir bölgenin doğal kaynakları ile ekonomik faaliyetleri arasındaki ilişki hakkında aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?
👉 Yukarıdaki örneklere göre, bir bölgenin doğal kaynakları ile ekonomik faaliyetleri arasındaki ilişki hakkında aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?
- A) Doğal kaynaklar, bir bölgedeki birincil ekonomik faaliyetlerin türünü belirleyebilir.
- B) Maden yatakları, sanayi faaliyetlerinin gelişmesinde önemli bir etken olabilir.
- C) Bol ve çeşitli doğal kaynaklara sahip olmak, her zaman o bölgenin gelişmişlik düzeyini yükseltir.
- D) İklim koşulları ve yer şekilleri, tarım ürünlerinin çeşitliliğini ve dağılışını etkiler.
- E) Doğal kaynakların işlenmesi, ikincil ekonomik faaliyetlerin ortaya çıkmasını sağlar.
Çözüm:
Doğal kaynaklar ile ekonomik faaliyetler arasındaki ilişkiyi değerlendirelim:
- ✅ A) Doğal kaynaklar, bir bölgedeki birincil ekonomik faaliyetlerin türünü belirleyebilir. Doğu Karadeniz'deki yağış ve engebeli arazi (doğal kaynaklar), çay ve fındık tarımını (birincil faaliyet) belirlemiştir. Bu ifade doğrudur.
- ✅ B) Maden yatakları, sanayi faaliyetlerinin gelişmesinde önemli bir etken olabilir. Zonguldak'taki kömür madenleri, demir-çelik sanayisinin gelişmesini sağlamıştır. Bu ifade doğrudur.
- ✅ D) İklim koşulları ve yer şekilleri, tarım ürünlerinin çeşitliliğini ve dağılışını etkiler. Doğu Karadeniz örneği bunu açıkça göstermektedir. Bu ifade doğrudur.
- ✅ E) Doğal kaynakların işlenmesi, ikincil ekonomik faaliyetlerin ortaya çıkmasını sağlar. Kömürün işlenerek demir-çelik üretilmesi veya tarım ürünlerinin gıda sanayisinde işlenmesi buna örnektir. Bu ifade doğrudur.
- ❌ C) Bol ve çeşitli doğal kaynaklara sahip olmak, her zaman o bölgenin gelişmişlik düzeyini yükseltir. Bu ifade yanlıştır. Bir bölgenin doğal kaynaklara sahip olması tek başına yeterli değildir. Bu kaynakların etkin bir şekilde işlenebilmesi, sermaye, teknoloji, nitelikli iş gücü ve doğru politikalarla desteklenmesi gerekir. Aksi takdirde, doğal kaynak zengini olup da az gelişmiş birçok ülke veya bölge bulunmaktadır.
Örnek 9:
Aşağıdaki grafikte Türkiye'deki nüfus artış hızının yıllara göre değişimi gösterilmiştir:
👉 Grafiğe göre, Türkiye nüfus artış hızındaki bu değişimler aşağıdaki sonuçlardan hangisine kesinlikle yol açmaz?
Yıllar ve Nüfus Artış Hızı (‰)
1950: 21
1960: 27
1970: 25
1980: 20
1990: 16
2000: 18
2010: 13
2020: 5
👉 Grafiğe göre, Türkiye nüfus artış hızındaki bu değişimler aşağıdaki sonuçlardan hangisine kesinlikle yol açmaz?
- A) Gelecekte yaşlı bağımlı nüfus oranının artması
- B) Genç bağımlı nüfus oranının azalması
- C) Nüfusun ikiye katlanma süresinin uzaması
- D) Ülke nüfusunun toplamda azalması
- E) İş gücü potansiyelinde nitelikli iş gücüne olan ihtiyacın artması
Çözüm:
Grafikteki verileri inceleyelim: Türkiye'de nüfus artış hızı 1960'lardan sonra genel olarak düşüş eğilimindedir. 2020 yılında binde 5 gibi oldukça düşük bir seviyeye inmiştir. Bu durumun olası sonuçlarını değerlendirelim:
- ✅ A) Gelecekte yaşlı bağımlı nüfus oranının artması: Nüfus artış hızının düşmesi, doğum oranlarının azalması demektir. Bu da zamanla genç nüfusun azalmasına ve mevcut yaşlı nüfusun toplam nüfus içindeki payının artmasına yol açar. Bu ifade doğrudur.
- ✅ B) Genç bağımlı nüfus oranının azalması: Doğum oranlarının düşmesiyle birlikte, 0-14 yaş arası genç nüfusun toplam nüfus içindeki oranı azalır. Bu ifade doğrudur.
- ✅ C) Nüfusun ikiye katlanma süresinin uzaması: Nüfus artış hızı azaldıkça, nüfusun belirli bir oranda artması için gereken süre (ikiye katlanma süresi gibi) uzar. Bu ifade doğrudur.
- ✅ E) İş gücü potansiyelinde nitelikli iş gücüne olan ihtiyacın artması: Nüfus artış hızının azalmasıyla birlikte, ülkeler genellikle nicelikten çok niteliğe odaklanarak, mevcut iş gücünün verimliliğini artırmaya çalışır. Bu da nitelikli iş gücüne olan talebi artırır. Bu ifade doğrudur.
- ❌ D) Ülke nüfusunun toplamda azalması: Grafikte nüfus artış hızı binde 5'e düşse de, hala pozitif bir değerdedir. Nüfus artış hızı pozitif olduğu sürece, nüfus miktarı artmaya devam eder, sadece artış hızı yavaşlar. Nüfusun toplamda azalması için nüfus artış hızının eksi değerlere (ölüm oranlarının doğum oranlarını geçmesi durumunda) düşmesi gerekir. Bu grafiğe göre bu durum kesinlikle gerçekleşmez.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/10-sinif-cografya-beseri-ve-sistemler/sorular