🎓 10. Sınıf
📚 10. Sınıf Coğrafya
💡 10. Sınıf Coğrafya: Aşınma ve biriktirme süreçlerinin yeryüzünün şekillenmesine etkisi Çözümlü Örnekler
10. Sınıf Coğrafya: Aşınma ve biriktirme süreçlerinin yeryüzünün şekillenmesine etkisi Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Akarsuların taşıdığı materyalleri denize döküldüğü yerlerde oluşturduğu, üçgenimsi ve genellikle alüvyon bakımından zengin düzlüklere ne ad verilir? 🏞️
A) Plato
B) Dağ Eteği Ovası
C) Delta Ovası
D) Taban Seviyesi Ovası
A) Plato
B) Dağ Eteği Ovası
C) Delta Ovası
D) Taban Seviyesi Ovası
Çözüm:
Cevap: C) Delta Ovası
Açıklama: Akarsuların denize dökülürken taşıdıkları alüvyonları biriktirmesiyle oluşan üçgen şeklindeki düzlüklere delta adı verilir.
Açıklama: Akarsuların denize dökülürken taşıdıkları alüvyonları biriktirmesiyle oluşan üçgen şeklindeki düzlüklere delta adı verilir.
- Akarsular, yatakları boyunca süpürdükleri kum, çakıl ve silt gibi materyalleri taşır.
- Deniz kenarına ulaştıklarında akarsuyun akış hızı azalır ve taşıma gücü düşer.
- Bunun sonucunda taşıdığı malzemeler deniz kenarında biriktirilir.
- Bu birikim sonucunda oluşan şekil, denize doğru uzanan üçgenimsi bir görünüm alabilir ve bu yapıya delta ovası denir.
Örnek 2:
Rüzgarın hem aşındırma hem de biriktirme yaptığı, kurak ve yarı kurak bölgelerde görülen kumul şekillerine verilebilecek en uygun terim aşağıdakilerden hangisidir? 🏜️
A) Peri Bacaları
B) Mantarkaya
C) Hörgüç Kaya
D) Kumul (Barchan)
A) Peri Bacaları
B) Mantarkaya
C) Hörgüç Kaya
D) Kumul (Barchan)
Çözüm:
Cevap: D) Kumul (Barchan)
Açıklama: Rüzgarın, kurak ve yarı kurak bölgelerde taşıdığı kum tanelerini biriktirmesiyle oluşan ve genellikle hilal şeklinde görülen yığınlara kumul veya özel bir türü olan Barchan adı verilir.
Açıklama: Rüzgarın, kurak ve yarı kurak bölgelerde taşıdığı kum tanelerini biriktirmesiyle oluşan ve genellikle hilal şeklinde görülen yığınlara kumul veya özel bir türü olan Barchan adı verilir.
- Kurak bölgelerde bitki örtüsü zayıftır, bu da rüzgarın aşındırma ve taşıma gücünü artırır.
- Rüzgar, kum tanelerini sürükleyerek veya zıplatarak taşır.
- Karşısına çıkan engellerde veya akış hızının düştüğü yerlerde kumları biriktirir.
- Bu birikimler zamanla kum tepeleri veya kumullar halini alır.
Örnek 3:
Buzul aşındırması sonucu oluşan, U şeklindeki vadilerin deniz ilerlemesiyle sular altında kalması sonucu meydana gelen fiyortlar, hangi kıyı tipine örnektir? 🚢
A) Enine Kıyı (Ria Tipi)
B) Boyuna Kıyı (Fiyort Tipi)
C) Haliçli Kıyı
D) Skary Tipi Kıyı
A) Enine Kıyı (Ria Tipi)
B) Boyuna Kıyı (Fiyort Tipi)
C) Haliçli Kıyı
D) Skary Tipi Kıyı
Çözüm:
Cevap: B) Boyuna Kıyı (Fiyort Tipi)
Açıklama: Fiyortlar, buzulların aşındırmasıyla oluşan derin ve U şeklindeki vadilerin, buzullar eridikten sonra deniz seviyesinin yükselmesiyle sular altında kalması sonucu meydana gelen kıyı şekilleridir. Bu tür kıyılara fiyortlu kıyılar denir.
Açıklama: Fiyortlar, buzulların aşındırmasıyla oluşan derin ve U şeklindeki vadilerin, buzullar eridikten sonra deniz seviyesinin yükselmesiyle sular altında kalması sonucu meydana gelen kıyı şekilleridir. Bu tür kıyılara fiyortlu kıyılar denir.
- Buzullar, yavaş hareketleriyle vadileri derince aşındırır ve U şeklinde vadiler oluşturur.
- Buzul çağı sona erdiğinde buzullar erir ve deniz seviyesi yükselir.
- Eğer buzul vadileri deniz kenarındaysa, sular altında kalarak fiyortları oluşturur.
Örnek 4:
Bir dağın yüksek kesimlerinde buzulların aşındırmasıyla oluşan, sarp duvarlarla çevrili, çanak şeklindeki çukurlara ne ad verilir? 🏔️
A) Sıradağ
B) Krater
C) Sirk (Buz Yalağı)
D) Kanyon
A) Sıradağ
B) Krater
C) Sirk (Buz Yalağı)
D) Kanyon
Çözüm:
Cevap: C) Sirk (Buz Yalağı)
Açıklama: Buzulların, dağların yamaçlarında aşındırma yaparak oluşturduğu, genellikle yarım daire veya çanak şeklinde olan çukurlara sirk veya buz yalağı denir. Bu çukurlar, buzulların birikip dağıldığı yerlerdir.
Açıklama: Buzulların, dağların yamaçlarında aşındırma yaparak oluşturduğu, genellikle yarım daire veya çanak şeklinde olan çukurlara sirk veya buz yalağı denir. Bu çukurlar, buzulların birikip dağıldığı yerlerdir.
- Buzullar, bulundukları yamaçları aşındırır ve çanak benzeri çukurlar oluşturur.
- Bu çukurların sarp yamaçları vardır ve genellikle dağın zirvesine yakın yerlerde bulunur.
- Buzulun ilerlemesi durduğunda veya geri çekildiğinde bu çanaklar boş kalır ve bazen bu çukurlarda buzul gölleri (sirk gölleri) oluşabilir.
Örnek 5:
Bir coğrafya öğretmeni, aşınma ve biriktirme süreçlerinin yeryüzünü nasıl şekillendirdiğini anlatırken, öğrencilerine şu bilgileri vermiştir: "Yağmur suları, özellikle eğimli arazilerde toprağı sürükleyerek bir yerden başka bir yere taşır. Bu taşıma sonucunda toprağın üst verimli katmanı kaybolabilir ve erozyon dediğimiz olay gerçekleşir. Eğer bu taşınan materyaller, eğimin azaldığı yerlerde birikirlerse, bu birikinti alanları zamanla yeni toprak katmanları oluşturabilir."
Bu açıklamaya göre, öğretmenin bahsettiği aşınma ve biriktirme süreçlerinin ortak bir sonucu olarak ortaya çıkan ve tarım için verimli alanlar oluşturan yeryüzü şekli aşağıdakilerden hangisi olabilir? 🌱
A) Peri Bacası
B) Menderes
C) Dağ
D) Ova (Alüvyal Ova)
Bu açıklamaya göre, öğretmenin bahsettiği aşınma ve biriktirme süreçlerinin ortak bir sonucu olarak ortaya çıkan ve tarım için verimli alanlar oluşturan yeryüzü şekli aşağıdakilerden hangisi olabilir? 🌱
A) Peri Bacası
B) Menderes
C) Dağ
D) Ova (Alüvyal Ova)
Çözüm:
Cevap: D) Ova (Alüvyal Ova)
Açıklama: Öğretmenin bahsettiği durum, akarsu aşındırması ve biriktirmesi sonucunda oluşan alüvyal ovaları tarif etmektedir.
Açıklama: Öğretmenin bahsettiği durum, akarsu aşındırması ve biriktirmesi sonucunda oluşan alüvyal ovaları tarif etmektedir.
- Aşınma: Yağmur suları ve akarsular, eğimli arazilerdeki toprağı aşındırarak (erozyon) taşır.
- Taşıma: Aşınan materyaller (alüvyonlar) suyun akışıyla taşınır.
- Biriktirme: Akarsuyun akış hızının azaldığı (genellikle eğimin azaldığı) düzlük alanlarda bu alüvyonlar biriktirilir.
- Bu birikim sonucunda, tarım için çok verimli olan geniş düzlükler olan alüvyal ovalar oluşur.
Örnek 6:
Yaz aylarında tatil için gittiğimiz Karadeniz'deki bir yaylada, dağların yamaçlarında dik ve dar vadiler gördük. Bu vadiler, akarsuların uzun yıllar boyunca toprağı ve kayaları aşındırmasıyla oluşmuştur. Ancak bu vadilerin ağız kısımlarında, akarsuyun taşıdığı toprağın birikmesiyle oluşmuş daha geniş ve düz alanlar da vardı. Bu düz alanlar tarım için kullanılıyordu.
Bu durum, aşağıdaki aşınma ve biriktirme şekillerinden hangisinin bir arada gözlemlendiğini göstermektedir? 🏞️
A) Buzul aşındırması ve moren birikimi
B) Rüzgar aşındırması ve kumul oluşumu
C) Akarsu aşındırması (Vadi oluşumu) ve akarsu biriktirmesi (Delta veya Ova)
D) Kimyasal çözülme ve sarkıt-dikit oluşumu
Bu durum, aşağıdaki aşınma ve biriktirme şekillerinden hangisinin bir arada gözlemlendiğini göstermektedir? 🏞️
A) Buzul aşındırması ve moren birikimi
B) Rüzgar aşındırması ve kumul oluşumu
C) Akarsu aşındırması (Vadi oluşumu) ve akarsu biriktirmesi (Delta veya Ova)
D) Kimyasal çözülme ve sarkıt-dikit oluşumu
Çözüm:
Cevap: C) Akarsu aşındırması (Vadi oluşumu) ve akarsu biriktirmesi (Delta veya Ova)
Açıklama: Karadeniz'deki yayla örneğinde, akarsuların dağlık alanlarda toprağı ve kayaları aşındırarak vadiler (akarsu aşındırma şekli) oluşturması ve bu vadilerin ağız kısımlarında taşıdıkları malzemeleri biriktirerek daha düz ve verimli alanlar (ova veya delta benzeri birikinti alanları) meydana getirmesi söz konusudur.
Açıklama: Karadeniz'deki yayla örneğinde, akarsuların dağlık alanlarda toprağı ve kayaları aşındırarak vadiler (akarsu aşındırma şekli) oluşturması ve bu vadilerin ağız kısımlarında taşıdıkları malzemeleri biriktirerek daha düz ve verimli alanlar (ova veya delta benzeri birikinti alanları) meydana getirmesi söz konusudur.
- Vadiler, akarsuların derine doğru yaptığı aşındırmanın bir sonucudur.
- Akarsuyun akış hızı azaldığında, taşıdığı yükü bırakarak biriktirme yapar.
- Bu birikim alanları, genellikle tarım gibi faaliyetler için elverişli düzlükleri oluşturur.
Örnek 7:
Kış mevsiminde, özellikle soğuk ve karasal iklimlerde, yerdeki suyun donup çözülmesiyle kayaçların parçalanması olayına ne ad verilir? 🥶
A) Kimyasal Çözülme
B) Fiziksel (Mekanik) Çözülme
C) Biyolojik Çözülme
D) Kütle Hareketi
A) Kimyasal Çözülme
B) Fiziksel (Mekanik) Çözülme
C) Biyolojik Çözülme
D) Kütle Hareketi
Çözüm:
Cevap: B) Fiziksel (Mekanik) Çözülme
Açıklama: Suyun donup çözülmesiyle kayaçların parçalanması, fiziksel (mekanik) çözülmenin bir türüdür. Bu olayda sıcaklık farkları veya suyun donma genişlemesi kayaçları parçalar.
Açıklama: Suyun donup çözülmesiyle kayaçların parçalanması, fiziksel (mekanik) çözülmenin bir türüdür. Bu olayda sıcaklık farkları veya suyun donma genişlemesi kayaçları parçalar.
- Kış aylarında kayaçların çatlaklarındaki sular donar.
- Su donduğunda hacmi artar ve çatlakları genişletir.
- Sıcaklık yükseldiğinde su tekrar çözülür.
- Bu donma ve çözülme döngüsü tekrarlandıkça kayaçlar parçalanır.
Örnek 8:
Deniz kıyılarında dalga ve akıntıların etkisiyle oluşan, kıyı boyunca uzanan birikim şekillerine ne ad verilir? 🌊
A) Falez
B) Menderes
C) Kıyı Seti (Lagün)
D) Tombolo
A) Falez
B) Menderes
C) Kıyı Seti (Lagün)
D) Tombolo
Çözüm:
Cevap: C) Kıyı Seti (Lagün)
Açıklama: Dalga ve akıntıların taşıdığı kum ve çakıl gibi malzemelerin, koyların önünde birikerek denizi karadan ayırmasıyla oluşan setlere kıyı seti denir. Bu setlerin gerisinde kalan denize de lagün adı verilir.
Açıklama: Dalga ve akıntıların taşıdığı kum ve çakıl gibi malzemelerin, koyların önünde birikerek denizi karadan ayırmasıyla oluşan setlere kıyı seti denir. Bu setlerin gerisinde kalan denize de lagün adı verilir.
- Dalgalar, kıyıdaki malzemeleri süpürerek taşıma gücüne sahiptir.
- Koyların ağız kısımlarında akıntıların hızının kesilmesiyle bu malzemeler birikir.
- Zamanla bu birikimler, kıyıdan içeri doğru uzanan setler oluşturur.
- Bu setler, denizi tamamen ayırarak lagünleri meydana getirebilir.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/10-sinif-cografya-asinma-ve-biriktirme-sureclerinin-yeryuzunun-sekillenmesine-etkisi/sorular