🎓 10. Sınıf
📚 10. Sınıf Biyoloji
💡 10. Sınıf Biyoloji: Monohibrit, dihibrit ve trihibrit çaprazlama Çözümlü Örnekler
10. Sınıf Biyoloji: Monohibrit, dihibrit ve trihibrit çaprazlama Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Bezelyelerde sarı tohum rengi yeşil tohum rengine baskındır. Heterozigot sarı tohumlu iki bezelyenin çaprazlanması sonucunda oluşabilecek genotip oranları nelerdir? (Sarı tohum aleli: A, Yeşil tohum aleli: a)
Çözüm:
- 1. Adım: Ebeveynlerin genotipleri belirlenir. Heterozigot sarı bireyler \( Aa \) genotipine sahiptir.
- 2. Adım: Çaprazlama uygulanır: \( Aa \times Aa \).
- 3. Adım: Oluşan bireylerin genotipleri sırasıyla \( AA \), \( Aa \), \( Aa \) ve \( aa \) olur.
- Sonuç: Genotip oranı %25 \( AA \), %50 \( Aa \), %25 \( aa \) (Yani 1 : 2 : 1) şeklindedir. ✅
Örnek 2:
Siyah kıl rengine sahip bir erkek kobay ile beyaz kıl rengine sahip bir dişi kobayın çaprazlanması sonucu tüm yavrular siyah kıl renginde olmuştur. Bu karakter için siyah kıl aleli (S) beyaz kıl aleline (s) baskın olduğuna göre, ebeveynlerin genotipleri nedir?
Çözüm:
- 1. Adım: Çekinik özellik (beyaz kıl) sadece homozigot durumda (\( ss \)) ortaya çıkar.
- 2. Adım: Dişi kobay beyaz olduğuna göre genotipi kesinlikle \( ss \) olmalıdır.
- 3. Adım: Yavruların tamamı siyah olduğuna ve anneden mutlaka \( s \) aleli alacaklarına göre, yavruların genotipi \( Ss \) olmalıdır.
- 4. Adım: Bütün yavruların \( Ss \) olabilmesi için siyah babanın mutlaka homozigot baskın (\( SS \)) olması gerekir.
- Sonuç: Baba \( SS \), Anne \( ss \) genotipindedir. 📌
Örnek 3:
Dihibrit çaprazlama kuralına göre, \( AaBb \times AaBb \) genotipli iki bireyin çaprazlanması sonucunda kaç farklı fenotip çeşidi oluşur?
Çözüm:
- 1. Adım: Dihibrit çaprazlamada her bir karakter bağımsız olarak ele alınır.
- 2. Adım: Birinci karakter için (\( Aa \times Aa \)) iki farklı fenotip ortaya çıkar (Baskın ve Çekinik).
- 3. Adım: İkinci karakter için (\( Bb \times Bb \)) yine iki farklı fenotip ortaya çıkar (Baskın ve Çekinik).
- 4. Adım: Bağımsız genlerde fenotip çeşidi sayısı formülü veya olasılıkların çarpımı kullanılır: \( 2 \times 2 = 4 \).
- Sonuç: Oluşabilecek fenotip çeşidi sayısı 4'tür. 💡
Örnek 4:
\( AaBbCc \) genotipli bir bireyin mayoz bölünme geçirmesi sonucunda oluşabilecek gamet çeşidi sayısı kaçtır?
Çözüm:
- 1. Adım: Gamet çeşidi sayısı hesaplanırken bağımsız genler için \( 2^n \) formülü kullanılır (\( n \): Heterozigot karakter sayısı).
- 2. Adım: Verilen genotipte \( A \), \( B \) ve \( C \) karakterlerinin hepsi heterozigottur (\( Aa \), \( Bb \), \( Cc \)).
- 3. Adım: Buna göre heterozigot karakter sayısı \( n = 3 \) olarak bulunur.
- 4. Adım: Formül yerine konur: \( 2^3 = 2 \times 2 \times 2 = 8 \).
- Sonuç: Bu birey 8 farklı çeşit gamet oluşturabilir. 🎯
Örnek 5:
Bir tarım laboratuvarında araştırma yapan bir biyolog, elindeki homozigot mor çiçekli (MM) ve homozigot beyaz çiçekli (mm) bezelyeleri çaprazlayarak F1 dölünü elde ediyor. Ardından F1 dölündeki bireyleri kendi arasında çaprazlayarak F2 dölünü oluşturuyor. F2 dölünde gözlenen fenotip ayrışım oranı nasıl olur? Açıklayınız.
Çözüm:
- 1. Adım: P kuşağı çaprazlanır: \( MM \times mm \). F1 dölünün tamamı %100 heterozigot mor çiçekli (\( Mm \)) olur.
- 2. Adım: F1 dölü kendi arasında çaprazlanır: \( Mm \times Mm \).
- 3. Adım: Oluşan F2 dölünün genotipleri \( MM \), \( Mm \), \( Mm \) ve \( mm \) olur.
- 4. Adım: Fenotip olarak \( MM \) ve \( Mm \) mor çiçekli, \( mm \) ise beyaz çiçeklidir.
- Sonuç: Fenotip ayrışım oranı 3 Mor : 1 Beyaz (ya da %75 Mor, %25 Beyaz) şeklinde gerçekleşir. 🌱
Örnek 6:
Evcil hayvan sahiplenmek isteyen Ada, köpekle ilgili genetik özellikleri incelemektedir. Siyah kürk alelinin (B) kahverengi kürk aleline (b) baskın olduğunu öğrenir. Heterozigot siyah kürke sahip iki köpeğin çiftleşmesi durumunda, doğacak yavruların kahverengi olma ihtimali günlük hayatımızdaki olasılık ilkelerine göre yüzde kaçtır?
Çözüm:
- 1. Adım: Ebeveynlerin genotipleri heterozigot siyah olduğu için \( Bb \) ve \( Bb \) olarak belirlenir.
- 2. Adım: Çaprazlama yapılır: \( Bb \times Bb \).
- 3. Adım: Yavru genotip olasılıkları \( BB \) (%25), \( Bb \) (%50) ve \( bb \) (%25) şeklindedir.
- 4. Adım: Kahverengi kürk rengi çekinik özellik olduğundan sadece \( bb \) genotipinde ortaya çıkar.
- Sonuç: Doğacak bir yavrunun kahverengi olma ihtimali %25 (yada dörtte bir) oranındadır. 🐾
Örnek 7:
Üç farklı karakter bakımından trihibrit olan iki bireyin (\( AaBbCc \times AaBbCc \)) çaprazlanması sonucunda, tüm karakterler bakımından heterozigot genotipli (\( AaBbCc \)) birey oluşma olasılığı kaçtır?
Çözüm:
- 1. Adım: Karakterler bağımsız olduğu için her bir gen bölgesi ayrı ayrı ele alınır.
- 2. Adım: Birinci karakter için \( Aa \times Aa \) çaprazlamasından \( Aa \) gelme olasılığı \( 2 / 4 \) yani \( 1 / 2 \) dir.
- 3. Adım: İkinci karakter için \( Bb \times Bb \) çaprazlamasından \( Bb \) gelme olasılığı \( 2 / 4 \) yani \( 1 / 2 \) dir.
- 4. Adım: Üçüncü karakter için \( Cc \times Cc \) çaprazlamasından \( Cc \) gelme olasılığı \( 2 / 4 \) yani \( 1 / 2 \) dir.
- 5. Adım: Bağımsız olaylar olduğu için bu olasılıklar birbiriyle çarpılır: \( 1 / 2 \times 1 / 2 \times 1 / 2 = 1 / 8 \).
- Sonuç: Tüm karakterler bakımından heterozigot birey oluşma olasılığı 1 / 8 dir. 🧪
Örnek 8:
Tarım sektöründe çiftçiler, istedikleri üstün özelliklere sahip bitki tohumlarını elde etmek için mendel genetiğinden yararlanırlar. Tatlı mısır üretiminde tatlılık veren alel çekinik (\( t \)), nişastalı (normal) olma aleli ise baskındır (\( T \)). Pazar talebini karşılamak adına saf döl tatlı mısır ile saf döl nişastalı mısır çaprazlandığında elde edilen ilk kuşak (\( F1 \)) mısırlar hangi fenotipte ve özellikte olur?
Çözüm:
- 1. Adım: Saf döl tatlı mısırın genotipi \( tt \), saf döl nişastalı mısırın genotipi \( TT \) olarak alınır.
- 2. Adım: Çaprazlama gerçekleştirilir: \( TT \times tt \).
- 3. Adım: Bu çaprazlama sonucunda tüm yavrular \( Tt \) genotipinde oluşur.
- 4. Adım: Baskın olan \( T \) aleli etkisini gösterdiği için tüm \( F1 \) kuşağı dış görünüş olarak nişastalı özellik gösterir.
- Sonuç: Elde edilen ilk kuşak mısırların tamamı heterozigot nişastalı özellikte olur. 🌽
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/10-sinif-biyoloji-monohibrit-dihibrit-ve-trihibrit-caprazlama/sorular