💡 10. Sınıf Biyoloji: Metabolizma Ve Enerji, Ekosistemin Bileşenleri, Komüniteler, Popülasyonlar, Tür İçi Ve Türler Arası Etkileşimler, Süksesyon, Popülasyon Dinamikleri Çözümlü Örnekler

• a) Fotosentez ile besin üretimi: Küçük moleküllerden (karbondioksit ve su) büyük molekül (glikoz) sentezi olduğu için anabolik bir reaksiyondur.
• b) Protein sentezi: Amino asitlerin birleşerek protein oluşturması, yani küçük moleküllerden büyük molekül sentezi olduğu için anabolik bir reaksiyondur.
• c) Karbondioksit ve suyun birleşerek glikoz oluşturması: Fotosentez olayıdır ve anaboliktir.
• d) Glikozun oksijenli solunumla parçalanarak enerji üretimi: Büyük bir organik molekül olan glikozun daha küçük inorganik moleküllere (karbondioksit ve su) parçalanması ve bu sırada ATP üretilmesi katabolik bir reaksiyondur.
• e) DNA replikasyonu: Yeni DNA zincirlerinin sentezi, yani küçük nükleotitlerin birleşerek büyük bir polimer oluşturması anabolik bir süreçtir.

• Biyotik faktörler: Üreticiler (fotosentez yapan canlılar), tüketiciler (otçullar, etçiller, hepçiller) ve ayrıştırıcılardır (bakteri ve mantarlar).
• Abiyotik faktörler: Işık, sıcaklık, su, toprak pH'ı, mineraller, iklim gibi cansız çevresel etmenlerdir.

• a) Suda yaşayan balıklar: Canlıdır, tüketici biyotik faktördür.
• b) Göl tabanındaki algler: Canlıdır, üretici biyotik faktördür.
• c) Güneş ışığı: Cansız bir çevresel faktördür, yani abiyotiktir.
• d) Göl kenarındaki sazlıklar: Canlıdır, üretici biyotik faktördür.
• e) Sudan beslenen su kuşları: Canlıdır, tüketici biyotik faktördür.

• 1. Meşe ağaçları (besin kaynağı) artıyor: Bu, sincap popülasyonu için daha fazla besin anlamına gelir.
• 2. Sincap popülasyonu artıyor: Sincaplar, meşe palamudu ile beslendiği için meşe palamudu "av", sincaplar ise "avcı" konumundadır (bu bağlamda besin-tüketici ilişkisi). Bu bir av-avcı ilişkisidir.
• 3. Sincap sayısındaki aşırı artış, palamut kıtlığına yol açıyor: Bu durum, ekosistemin belirli bir tür için destekleyebileceği maksimum birey sayısının (taşıma kapasitesi) aşıldığını ve besin kaynaklarının yetersiz kalmaya başladığını gösterir.
• 4. Sincap popülasyonu azalmaya başlıyor: Besin kıtlığı nedeniyle sincap popülasyonu taşıma kapasitesinin altına inerek azalmaya başlar.

• a) Süksesyon: Bir alanda komünitelerin zamanla değişmesidir, bu senaryoda doğrudan gözlenmez. Kommensalizm: Bir tür yarar görürken diğeri etkilenmez, burada her iki tür de etkilenir.
• b) Rekabet: Sincaplar arasında besin için rekabet olabilir ama ana vurgu av-avcı ilişkisi ve kapasite üzerinedir. Mutualizm: Her iki tür de fayda görür, bu senaryoda böyle bir durum yoktur.
• d) Parazitizm: Bir türün diğerine zarar vererek beslenmesidir, burada sincaplar palamudu tüketir ama parazit değildir. Biyolojik birikim: Besin zincirinde zehirli maddelerin artmasıdır, konuyla ilgisi yoktur.
• e) Ayrıştırma: Ölü organizmaların parçalanmasıdır. Enerji akışı: Genel bir kavramdır ancak senaryoyu en iyi tanımlayan av-avcı ve taşıma kapasitesidir.

• Rekabet: İki veya daha fazla türün (veya aynı türün bireylerinin) sınırlı kaynaklar (ışık, su, besin, alan vb.) için mücadele etmesidir. Bu mücadelede genellikle bir taraf diğerine göre daha avantajlı çıkar.
• Bahçenizdeki durumda, domates ve biber fideleri aynı toprakta, aynı su ve aynı güneş ışığı için mücadele etmektedir. Domates fidelerinin daha hızlı büyümesi ve biber fidelerinin gelişiminin yavaşlaması, domateslerin bu kaynakları daha etkin kullandığını ve biberlere göre rekabette üstün geldiğini gösterir. Özellikle biber fidelerinin sararması, ışık rekabetinin bir sonucudur.

• a) Mutualizm: Her iki türün de karşılıklı fayda sağladığı bir ilişkidir (örn: arı ve çiçek). Bu durumda fayda değil, birinin diğerine göre zararı söz konusudur.
• b) Kommensalizm: Bir tür fayda sağlarken diğer türün bu durumdan etkilenmediği bir ilişkidir (örn: köpek balığı ve pilot balığı). Burada biberler olumsuz etkilenmiştir.
• d) Parazitizm: Bir türün diğerine zarar vererek ondan beslenmesidir (örn: kene ve köpek). Bitkiler birbirini parazitlememektedir.
• e) Avcılık: Bir türün diğerini besin olarak tüketmesidir. Bitkiler arasında bu tür bir ilişki yoktur.

• Süksesyon: Bir bölgedeki baskın türlerin zamanla değişerek, o bölgede daha kararlı ve olgun bir komünitenin oluşmasıdır.
• Bu örnekte, kum adacıklarında ilk olarak yosun ve likenlerin yerleşmesi, ardından otlar, çalılıklar ve en son ağaçların gelmesi, birincil süksesyon sürecine güzel bir örnektir. Çünkü başlangıçta hiç canlı yaşamayan bir alanda (kum adacıkları) yaşam başlamıştır.

• a) Biyolojik çeşitlilik: Bir bölgedeki tür, gen ve ekosistem çeşitliliğini ifade eder. Süksesyon biyolojik çeşitliliği etkilese de, senaryonun ana konusu değişim sürecidir.
• c) Popülasyon yoğunluğu: Birim alandaki birey sayısıdır, bu senaryo daha geniş bir ekolojik değişimi anlatır.
• d) Enerji piramidi: Besin zincirindeki trofik düzeyler arasında enerji aktarımını gösterir, konuyla doğrudan ilgili değildir.
• e) Biyokütle: Bir alandaki canlıların toplam organik madde miktarıdır, süksesyonun bir sonucu olabilir ama süksesyonun kendisi değildir.

• a) Oksijenli solunum: Glikoz gibi organik moleküllerin parçalanmasıyla ATP üretildiği bir süreçtir.
• b) Fotosentez: Güneş enerjisinin kimyasal enerjiye dönüştürüldüğü ve besin sentezlendiği bir süreçtir. Bu süreçte besin üretimi için ATP harcanır. Özellikle karbon döngüsü reaksiyonlarında ATP tüketilir.
• c) ATP sentezi: Adından da anlaşılacağı gibi ATP'nin üretildiği bir süreçtir.
• d) Glikozun yıkımı: Glikozun parçalanmasıyla enerji (ATP) üretilen bir süreçtir (solunum).
• e) Fermantasyon: Oksijensiz ortamda enerji (ATP) üretildiği bir süreçtir (oksijenli solunuma göre daha az verimli olsa da ATP üretilir).

Özetle, enerji gerektiren anabolik (yapım) reaksiyonlarda ATP harcanırken, enerji üreten katabolik (yıkım) reaksiyonlarda ATP sentezlenir.

• Yıl 1'den Yıl 3'e kadar popülasyon artış göstermiştir (1000 👉 1200 👉 1500).
• Ancak Yıl 3'ten sonra (Yıl 4 ve Yıl 5'te) popülasyon büyüklüğü azalmaya başlamıştır (1500 👉 1450 👉 1400).

• Çevresel direnç: Bir popülasyonun sınırsız büyümesini engelleyen faktörlerin (besin kıtlığı, alan darlığı, avcı artışı, hastalıklar, kirlilik vb.) tümüdür.
• Popülasyonun Yıl 3'e kadar artması, kaynakların yeterli olduğunu gösterir. Ancak Yıl 3'ten sonra popülasyonun azalmaya başlaması, çevresel direncin artmaya başladığına ve popülasyonun gölün taşıma kapasitesine yaklaştığına veya onu aştığına işaret eder. Bu durum, popülasyonun büyüme hızının yavaşlamasına ve ardından azalmasına neden olmuştur. Bu tip büyüme eğrisi S tipi (sigmoid) büyüme eğrisine benzer bir başlangıç ve zirve sonrası düşüş gösterir.

• a) Popülasyon sürekli olarak artış göstermiştir: Yanlıştır, Yıl 3'ten sonra azalma olmuştur.
• b) Popülasyon, taşıma kapasitesinin altına düşmüştür: Yıl 3'teki 1500 birey muhtemelen taşıma kapasitesine yakın veya onu aşan bir noktaydı, bu yüzden azalma başlamıştır. Popülasyonun altına düşüp düşmediği net bir şekilde söylenemez, ancak azalma eğilimine girmiştir.
• d) Popülasyon, J tipi büyüme eğrisi göstermektedir: J tipi büyüme eğrisi, popülasyonun çevresel dirençle karşılaşmadan sürekli ve hızlı bir şekilde artış göstermesidir. Burada bir zirve sonrası düşüş olduğu için J tipi değildir, S tipi büyüme eğrisine doğru bir gidişat vardır.
• e) Popülasyon yoğunluğu sürekli azalmıştır: Yanlıştır, ilk 3 yıl artış göstermiştir.

• Arı için fayda: Çiçekten nektar alarak beslenir, enerji sağlar.
• Çiçek için fayda: Arılar sayesinde polenleri başka çiçeklere taşınır, bu da üremesi için gerekli olan tozlaşmayı sağlar.

• a) Parazitizm: Bir tür fayda görürken (parazit), diğer tür zarar görür (konak).
• b) Kommensalizm: Bir tür fayda görürken, diğer tür etkilenmez.
• d) Rekabet: Her iki tür de sınırlı kaynaklar için mücadele eder ve genellikle her iki taraf da olumsuz etkilenir veya biri diğerinden daha az fayda sağlar.
• e) Amensalizm: Bir tür olumsuz etkilenirken, diğer tür etkilenmez.

Bu nedenle, arı ve çiçek arasındaki ilişki, doğadaki en yaygın ve önemli mutualistik ilişkilerden biridir. 🤝