Komünitede Tür İçi Ve Türler Arası Etkileşimler Ders Notu

Komünite, belirli bir yaşam alanında bir arada bulunan farklı türlere ait popülasyonların oluşturduğu topluluktur. Bu popülasyonlar arasında hem tür içinde hem de türler arasında çeşitli etkileşimler meydana gelir. Bu etkileşimler, komünitenin yapısını, türlerin dağılımını ve popülasyon büyüklüklerini doğrudan etkiler.

Tür İçi Etkileşimler 🤝

Aynı türe ait bireyler arasında gerçekleşen etkileşimlerdir. Bu etkileşimler genellikle kaynakların sınırlı olması durumunda ortaya çıkar ve türün hayatta kalma başarısını etkiler.

• Tür İçi Rekabet: Aynı türün bireyleri, yaşam alanı, besin, eş ve üreme gibi sınırlı kaynaklar için birbirleriyle rekabet eder. Bu rekabet, bireylerin büyüme hızını, hayatta kalma oranını ve üreme başarısını düşürebilir.

  Örnek: Bir ormanda aynı türden ağaçların ışık ve su için rekabet etmesi.

• İşbirliği (Kooperasyon): Aynı türün bireyleri arasında avlanma, savunma, üreme veya yavruların bakımı gibi konularda dayanışma ve işbirliği görülebilir. Bu durum, türün genel başarısını artırır.
  • Sürü Halinde Avlanma: Kurtlar veya aslanlar gibi hayvanların avlarını daha kolay yakalamak için birlikte hareket etmesi.
  • Koloni Oluşturma: Karıncalar veya arılar gibi sosyal böceklerin iş bölümü yaparak koloniyi sürdürmesi.
  • Yavruların Bakımı: Bazı kuş türlerinde veya memelilerde yavruların topluca korunması ve beslenmesi.

Türler Arası Etkileşimler 🌍

Farklı türlere ait popülasyonlar arasında gerçekleşen etkileşimlerdir. Bu etkileşimler, türlerin popülasyon dinamiklerini ve komünite yapısını önemli ölçüde şekillendirir.

1. Rekabet ⚔️

Farklı türlere ait bireylerin, sınırlı besin, yaşam alanı, ışık gibi kaynaklar için mücadele etmesidir. Rekabet, türlerden birinin diğerini baskılamasına veya her iki türün de olumsuz etkilenmesine neden olabilir.

• Sonuçları:
  • Bir türün yok olması (rekabetçi dışlama).
  • Türlerin farklı kaynakları kullanmaya başlaması (kaynak paylaşımı).
  • Türlerin yaşam alanlarını veya beslenme alışkanlıklarını değiştirmesi.
• Örnek: Aynı besin kaynağı için yarışan iki farklı kuş türü.

2. Av-Avcı İlişkisi 🦅🐇

Bir türün (avcı) başka bir türü (av) besin olarak kullanmasıdır. Bu ilişki, her iki popülasyonun büyüklüğünü ve dağılımını doğrudan etkiler.

• Avcı: Avını yakalayıp yiyerek beslenen organizma (örneğin, aslan, şahin).
• Av: Avcı tarafından yakalanıp yenen organizma (örneğin, zebra, fare).
• Adaptasyonlar:
  • Avcılarda: Hızlı koşma, kamuflaj, keskin duyular, zehir salgılama, pençe ve diş yapısı.
  • Avlarda: Hızlı kaçma, kamuflaj, zehir salgılama, dikenli yapı, kabuk, sürüler halinde yaşama.
• Örnek: Vaşak ve kar tavşanı popülasyonları arasındaki ilişki; birinin artışı diğerinin artışını tetikler, sonra da düşüşünü.

3. Simbiyotik İlişkiler 🤝🦠

İki farklı türün uzun süreli ve yakın bir arada yaşamasıdır. Bu ilişkilerde türler birbirlerinden farklı şekillerde etkilenebilir.

a. Mutualizm (+/+) 😊

İki türün de bu ilişkiden karşılıklı olarak fayda sağladığı simbiyotik ilişkidir.

• Örnekler:
  • Likenler: Alg (fotosentez yapar) ve mantar (su ve mineral sağlar) arasındaki ilişki.
  • Mikorizalar: Bitki kökleri ile mantarlar arasındaki ilişki. Mantar bitkiye su ve mineral sağlar, bitki ise mantara besin verir.
  • Baklagiller ve Rhizobium bakterileri: Baklagil köklerindeki nodüllerde yaşayan bakteriler atmosferdeki azotu bitkinin kullanabileceği forma dönüştürürken, bitki bakterilere besin ve yaşam alanı sağlar.
  • İnsan ve bağırsak bakterileri: İnsan bağırsağındaki bazı bakteriler B ve K vitaminleri üretirken, insan da bakterilere yaşam alanı ve besin sağlar.

b. Kommensalizm (+/0) 🙂

Bir türün fayda sağladığı, diğer türün ise bu ilişkiden ne fayda ne de zarar gördüğü simbiyotik ilişkidir.

• Örnekler:
  • Köpek balığı ve vantuzlu balık (remora): Vantuzlu balıklar, köpek balıklarına tutunarak onunla seyahat eder ve köpek balığının besin artıklarından faydalanır. Köpek balığı bu durumdan etkilenmez.
  • Aslan ve sırtlan/akbaba: Aslanın avladığı hayvanın artıklarıyla sırtlanlar veya akbabalar beslenir. Aslan bu durumdan etkilenmez.
  • Orkide ve ağaçlar: Orkideler, ağaçların üzerinde yaşayarak daha fazla ışık alır. Ağaçlara zarar vermezler.

c. Parazitlik (+/-) 😟

Bir türün (parazit) fayda sağladığı, diğer türün (konak) ise zarar gördüğü simbiyotik ilişkidir. Parazit genellikle konağını öldürmez, çünkü yaşamını sürdürmek için konağa ihtiyacı vardır.

• Parazit: Konak canlıdan besin çalan veya ona zarar veren canlı.
• Konak: Parazitin üzerinde veya içinde yaşadığı, ondan zarar gören canlı.
• Türleri:
  • Ektoparazitler (Dış Parazitler): Konağın vücudunun dışında yaşar ve beslenirler.

    Örnek: Bit, pire, kene, sivrisinek.

  • Endoparazitler (İç Parazitler): Konağın vücudunun içinde yaşar ve beslenirler.

    Örnek: Tenya, bağırsak solucanları, sıtma paraziti (plazmodyum).

  • Yarı Parazit Bitkiler: Klorofilleri vardır, fotosentez yapabilirler ancak konak bitkiden su ve mineral alırlar.

    Örnek: Ökse otu.

  • Tam Parazit Bitkiler: Klorofilleri yoktur, fotosentez yapamazlar. Konak bitkiden hem su ve mineral hem de organik besin alırlar.

    Örnek: Canavar otu, küsküt otu.

4. Amensalizm (-/0) 😕

Bir türün olumsuz etkilendiği, diğer türün ise bu etkileşimden ne fayda ne de zarar gördüğü ilişkidir.

• Örnek: Ceviz ağacının salgıladığı juglon maddesi, çevresindeki birçok bitkinin gelişimini engeller veya ölümlerine neden olurken, ceviz ağacı bu durumdan etkilenmez.