🎓 10. Sınıf
📚 10. Sınıf Biyoloji
💡 10. Sınıf Biyoloji: Komünite Ve Popülasyon Çözümlü Örnekler
10. Sınıf Biyoloji: Komünite Ve Popülasyon Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
💡 Bir göl ekosisteminde yaşayan sazan balıkları, su yosunları, kurbağalar, su böcekleri ve yılanları düşündüğümüzde, bu canlıların tamamı aşağıdaki kavramlardan hangisine örnek oluşturur?
a) Popülasyon
b) Komünite
c) Ekosistem
d) Biyosfer
e) Habitat
a) Popülasyon
b) Komünite
c) Ekosistem
d) Biyosfer
e) Habitat
Çözüm:
Bu soruyu adım adım çözelim:
Doğru Cevap: b) Komünite
- 📌 Popülasyon: Belirli bir alanda yaşayan aynı türden bireylerin oluşturduğu topluluktur. Örneğimizde sadece sazan balıkları bir popülasyondur.
- 📌 Komünite: Belirli bir alanda yaşayan farklı türlerden canlı popülasyonlarının oluşturduğu topluluktur. Soruda verilen sazan balıkları, su yosunları, kurbağalar, su böcekleri ve yılanlar farklı türler olduğundan, bunların tamamı bir komüniteyi ifade eder.
- 📌 Ekosistem: Komünite ile cansız çevre faktörlerinin (su, sıcaklık, ışık vb.) etkileşim içinde olduğu daha geniş bir yapıdır. Soruda cansız faktörler belirtilmemiştir.
- 📌 Biyosfer: Dünya üzerinde canlıların yaşadığı tüm alanları kapsayan en geniş ekolojik birimdir.
- 📌 Habitat: Bir canlının doğal yaşam alanıdır.
Doğru Cevap: b) Komünite
Örnek 2:
Bir popülasyonun büyüklüğünü etkileyen temel faktörler şunlardır: doğum oranı, ölüm oranı, içe göç ve dışa göç. Aşağıdaki durumlardan hangisi bir popülasyonun büyüme hızını artırıcı bir etki yapar?
a) Doğum oranının azalması
b) Ölüm oranının artması
c) İçe göçün artması
d) Dışa göçün artması
e) Doğum ve ölüm oranlarının eşit olması
a) Doğum oranının azalması
b) Ölüm oranının artması
c) İçe göçün artması
d) Dışa göçün artması
e) Doğum ve ölüm oranlarının eşit olması
Çözüm:
Bir popülasyonun büyüme hızı, popülasyona yeni bireylerin katılması (doğum ve içe göç) ile popülasyondan bireylerin ayrılması (ölüm ve dışa göç) arasındaki farka bağlıdır.
Doğru Cevap: c) İçe göçün artması
- 👉 Doğum oranının azalması: Popülasyona yeni birey katılımı azalır, büyüme hızı düşer.
- 👉 Ölüm oranının artması: Popülasyondan ayrılan birey sayısı artar, büyüme hızı düşer.
- 👉 İçe göçün artması: Popülasyona dışarıdan birey katılımı artar, bu da popülasyonun büyüme hızını artırır.
- 👉 Dışa göçün artması: Popülasyondan dışarıya birey ayrılımı artar, büyüme hızı düşer.
- 👉 Doğum ve ölüm oranlarının eşit olması: Popülasyon büyüklüğü sabit kalır, büyüme hızı sıfır olur.
Doğru Cevap: c) İçe göçün artması
Örnek 3:
Bir adada yaşayan tavşan popülasyonunun zamana bağlı birey sayısı değişimi aşağıdaki grafikte gösterilmiştir. Grafikteki K noktası, popülasyonun büyümesinin yavaşlamaya başladığı bir dönemi temsil etmektedir.
(Zaman ekseni: X, Birey sayısı ekseni: Y)
Grafik başlangıçta hızlı bir artış gösterip, K noktasından sonra artış hızının azalarak bir plato çizmeye başladığı S tipi büyüme eğrisidir.
Bu grafiğe göre K noktasından sonra popülasyonun büyüme hızının yavaşlamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisi olabilir?
a) Doğum oranının sürekli artması
b) Çevre direncinin azalması
c) Adanın taşıma kapasitesine ulaşılması
d) Dışa göçün tamamen durması
e) Avcı popülasyonunun tamamen yok olması
(Zaman ekseni: X, Birey sayısı ekseni: Y)
Grafik başlangıçta hızlı bir artış gösterip, K noktasından sonra artış hızının azalarak bir plato çizmeye başladığı S tipi büyüme eğrisidir.
Bu grafiğe göre K noktasından sonra popülasyonun büyüme hızının yavaşlamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisi olabilir?
a) Doğum oranının sürekli artması
b) Çevre direncinin azalması
c) Adanın taşıma kapasitesine ulaşılması
d) Dışa göçün tamamen durması
e) Avcı popülasyonunun tamamen yok olması
Çözüm:
Bu bir S tipi büyüme eğrisi sorusudur. S tipi büyüme eğrilerinde, popülasyon başlangıçta hızlı büyürken, belli bir noktadan sonra büyüme hızı yavaşlar ve popülasyon büyüklüğü bir dengeye ulaşır.
Doğru Cevap: c) Adanın taşıma kapasitesine ulaşılması
- 📌 K noktası, popülasyonun büyüme hızının yavaşlamaya başladığı dönemi gösterir. Bu yavaşlama, popülasyonun kaynaklara olan talebinin artması ve çevrenin bu talebi karşılamakta zorlanmasıyla ilişkilidir.
- 📌 Çevre direnci, popülasyonun büyümesini sınırlayan faktörlerin (besin kıtlığı, yaşam alanı darlığı, hastalıklar, avcılar vb.) tümüdür. Popülasyon büyüdükçe çevre direnci artar.
- 📌 Taşıma kapasitesi, bir çevrenin belirli bir popülasyonu sürdürülebilecek maksimum birey sayısıdır. Popülasyon taşıma kapasitesine yaklaştıkça büyüme hızı yavaşlar.
- a) Doğum oranının sürekli artması, büyüme hızını yavaşlatmaz, aksine artırır.
- b) Çevre direncinin azalması, büyüme hızını artırır, yavaşlatmaz. K noktasından sonra çevre direnci artar.
- c) Adanın taşıma kapasitesine ulaşılması, popülasyonun büyüme hızının yavaşlamasının ve bir dengeye ulaşmasının temel nedenidir. Kaynaklar sınırlanır, rekabet artar.
- d) Dışa göçün tamamen durması, popülasyon büyüklüğünü artırıcı etki yapar.
- e) Avcı popülasyonunun tamamen yok olması, tavşan popülasyonunun büyüme hızını artırır, yavaşlatmaz.
Doğru Cevap: c) Adanın taşıma kapasitesine ulaşılması
Örnek 4:
Büyük şehirlerde artan konut ihtiyacı, yeşil alanların azalmasına ve betonlaşmanın artmasına neden olmaktadır. Bu durum, şehirlerde yaşayan kuş, sincap gibi hayvan popülasyonlarını olumsuz etkilemektedir. Bu durum, ekolojik kavramlardan hangisiyle doğrudan ilişkilidir?
a) Tür çeşitliliği
b) Süksesyon
c) Habitat kaybı
d) Baskın tür
e) Biyolojik birikim
a) Tür çeşitliliği
b) Süksesyon
c) Habitat kaybı
d) Baskın tür
e) Biyolojik birikim
Çözüm:
Bu günlük hayat örneği, canlıların yaşam alanlarının insan faaliyetleri sonucu nasıl etkilendiğini göstermektedir.
Doğru Cevap: c) Habitat kaybı
- 📌 Tür çeşitliliği: Bir ekosistemdeki farklı türlerin sayısı ve oranını ifade eder. Yeşil alanların azalması dolaylı olarak tür çeşitliliğini de etkileyebilir ancak doğrudan neden değildir.
- 📌 Süksesyon: Bir komünitenin zamanla tür yapısında meydana gelen sıralı değişimlerdir. Bu örnek süksesyonla ilgili değildir.
- 📌 Habitat kaybı: Bir canlının doğal yaşam alanının (habitatının) yok olması veya bozulmasıdır. Şehirlerde yeşil alanların azalması ve betonlaşma, kuş ve sincap gibi hayvanların habitatlarının yok olmasına veya küçülmesine yol açar. Bu durum popülasyonlarını doğrudan olumsuz etkiler.
- 📌 Baskın tür: Bir komünitede sayıca veya etki bakımından en fazla olan türdür. Bu örnek baskın türle ilgili değildir.
- 📌 Biyolojik birikim: Besin zincirinde zehirli maddelerin artarak birikmesidir. Bu örnek biyolojik birikimle ilgili değildir.
Doğru Cevap: c) Habitat kaybı
Örnek 5:
Aşağıdaki canlı ilişkilerinden hangisi mutualizm kavramına örnek olarak verilebilir?
a) Aslanın ceylanı avlaması
b) İnsan bağırsağında yaşayan tenya
c) Çiçekli bitkilerle arıların ilişkisi
d) Köpek balığının yanında yüzen pilot balıkları
e) Aynı besin için rekabet eden iki farklı kuş türü
a) Aslanın ceylanı avlaması
b) İnsan bağırsağında yaşayan tenya
c) Çiçekli bitkilerle arıların ilişkisi
d) Köpek balığının yanında yüzen pilot balıkları
e) Aynı besin için rekabet eden iki farklı kuş türü
Çözüm:
Bu soruda canlılar arasındaki simbiyotik ilişkilerden biri olan mutualizm sorulmaktadır.
Doğru Cevap: c) Çiçekli bitkilerle arıların ilişkisi
- 📌 Mutualizm: Her iki canlının da karşılıklı olarak fayda sağladığı simbiyotik ilişkidir.
- 📌 Parazitizm: Bir canlının fayda sağlarken diğerine zarar verdiği ilişkidir.
- 📌 Kommensalizm: Bir canlının fayda sağlarken diğerinin ne fayda ne de zarar gördüğü ilişkidir.
- 📌 Av-avcı ilişkisi: Bir canlının diğerini besin olarak tükettiği ilişkidir.
- 📌 Rekabet: Aynı kaynaklar için canlıların mücadele ettiği ilişkidir.
- a) Aslanın ceylanı avlaması: Av-avcı ilişkisidir.
- b) İnsan bağırsağında yaşayan tenya: Tenya fayda sağlar, insana zarar verir. Parazitizmdir.
- c) Çiçekli bitkilerle arıların ilişkisi: Arı, çiçekten nektar alarak beslenir (fayda sağlar) ve bu sırada bitkinin polenlerini taşıyarak tozlaşmasına yardımcı olur (bitkiye fayda sağlar). Her ikisi de fayda sağlar, bu bir mutualizm örneğidir.
- d) Köpek balığının yanında yüzen pilot balıkları: Pilot balıkları köpek balığının artıklarıyla beslenir ve korunur (fayda sağlar), köpek balığı ise bu durumdan etkilenmez (ne fayda ne zarar). Bu bir kommensalizm örneğidir.
- e) Aynı besin için rekabet eden iki farklı kuş türü: Rekabet ilişkisidir.
Doğru Cevap: c) Çiçekli bitkilerle arıların ilişkisi
Örnek 6:
Bir ormanda yaşayan karaca popülasyonunun yoğunluğunu hesaplamak için aşağıdaki bilgilerden hangisi mutlaka gereklidir?
a) Karacaların ortalama yaşam süresi
b) Ormandaki diğer hayvan türlerinin sayısı
c) Karaca popülasyonundaki birey sayısı ve ormanın alanı
d) Karacaların günlük besin tüketimi
e) Ormanın yıllık yağış miktarı
a) Karacaların ortalama yaşam süresi
b) Ormandaki diğer hayvan türlerinin sayısı
c) Karaca popülasyonundaki birey sayısı ve ormanın alanı
d) Karacaların günlük besin tüketimi
e) Ormanın yıllık yağış miktarı
Çözüm:
Popülasyon yoğunluğu, birim alandaki veya birim hacimdeki birey sayısı olarak tanımlanır.
Doğru Cevap: c) Karaca popülasyonundaki birey sayısı ve ormanın alanı
- 📌 Popülasyon yoğunluğu = \( \frac{\text{Birey Sayısı}}{\text{Alan veya Hacim}} \) formülüyle hesaplanır.
- 👉 Bu nedenle, bir popülasyonun yoğunluğunu hesaplamak için popülasyondaki toplam birey sayısı ve bu bireylerin yaşadığı alanın büyüklüğü bilinmelidir.
- a) Karacaların ortalama yaşam süresi: Yoğunluk hesaplaması için gerekli değildir.
- b) Ormandaki diğer hayvan türlerinin sayısı: Komünite çeşitliliği için önemli olabilir ancak karaca popülasyonunun yoğunluğu için gerekli değildir.
- c) Karaca popülasyonundaki birey sayısı ve ormanın alanı: Yoğunluk tanımına göre bu iki bilgi mutlaka gereklidir.
- d) Karacaların günlük besin tüketimi: Besin döngüsü veya enerji akışı için önemli olabilir ancak yoğunluk için değil.
- e) Ormanın yıllık yağış miktarı: Ekosistemdeki iklim faktörüdür, yoğunluk hesaplaması için doğrudan gerekli değildir.
Doğru Cevap: c) Karaca popülasyonundaki birey sayısı ve ormanın alanı
Örnek 7:
Bir göl ekosisteminde, A ve B türleri besin kaynakları için rekabet etmektedir. Yapılan gözlemlerde, A türünün birey sayısının B türüne göre daha hızlı arttığı ve zamanla B türünün sayısının azalarak yok olma noktasına geldiği belirlenmiştir. Bu durum, ekolojideki rekabet dışlama prensibi ile açıklanabilir.
Buna göre, bu iki türün aynı gölde uzun süre bir arada yaşayabilmeleri için aşağıdaki durumlardan hangisi gerçekleşmelidir?
a) Her iki türün de besin kaynaklarını aynı oranda kullanmaya devam etmesi
b) Gölün taşıma kapasitesinin azalması
c) A türünün üreme hızının artması
d) B türünün farklı bir besin kaynağına yönelmesi veya yaşam alanını değiştirmesi
e) A türünün avcı sayısının azalması
Buna göre, bu iki türün aynı gölde uzun süre bir arada yaşayabilmeleri için aşağıdaki durumlardan hangisi gerçekleşmelidir?
a) Her iki türün de besin kaynaklarını aynı oranda kullanmaya devam etmesi
b) Gölün taşıma kapasitesinin azalması
c) A türünün üreme hızının artması
d) B türünün farklı bir besin kaynağına yönelmesi veya yaşam alanını değiştirmesi
e) A türünün avcı sayısının azalması
Çözüm:
Bu soru, rekabet dışlama prensibi ve türlerin bir arada yaşama stratejileriyle ilgilidir.
Doğru Cevap: d) B türünün farklı bir besin kaynağına yönelmesi veya yaşam alanını değiştirmesi
- 📌 Rekabet dışlama prensibi: Aynı ekolojik nişe sahip iki tür, aynı ortamda süresiz olarak bir arada yaşayamaz. Biri diğerini rekabetle dışlar. Sorudaki A türünün B türünü dışlaması buna örnektir.
- 📌 Türlerin bir arada yaşayabilmesi için rekabeti azaltıcı mekanizmalar geliştirmeleri gerekir. Bu mekanizmalardan biri kaynak paylaşımı (resource partitioning) veya niş farklılaşmasıdır.
- a) Her iki türün de besin kaynaklarını aynı oranda kullanmaya devam etmesi: Bu, rekabeti artırır ve B türünün yok olmasına neden olur.
- b) Gölün taşıma kapasitesinin azalması: Bu durum, her iki tür için de olumsuz olur ve rekabeti daha da şiddetlendirir.
- c) A türünün üreme hızının artması: A türünün rekabet gücünü daha da artırır, B türü için daha kötü bir durum yaratır.
- d) B türünün farklı bir besin kaynağına yönelmesi veya yaşam alanını değiştirmesi: Bu, B türünün A türüyle olan rekabetini azaltır. B türü, ekolojik nişini değiştirerek A türüyle doğrudan çakışmayı önler ve böylece gölde varlığını sürdürebilir. Bu duruma niş farklılaşması denir.
- e) A türünün avcı sayısının azalması: A türünün sayısını artırır, bu da B türü üzerindeki rekabet baskısını artırır.
Doğru Cevap: d) B türünün farklı bir besin kaynağına yönelmesi veya yaşam alanını değiştirmesi
Örnek 8:
Bir çiftçi, tarlasında zararlı böceklerle mücadele etmek için kimyasal ilaçlar yerine, bu zararlı böcekleri yiyen başka bir böcek türünü (faydalı böcek) tarlasına bırakmıştır. Bir süre sonra tarladaki zararlı böcek sayısının azaldığı gözlemlenmiştir.
Bu durum, ekolojik ilişkilerden hangisine bir örnektir ve biyolojik mücadele prensibini açıklar?
a) Kommensalizm
b) Mutualizm
c) Parazitizm
d) Av-avcı ilişkisi
e) Rekabet
Bu durum, ekolojik ilişkilerden hangisine bir örnektir ve biyolojik mücadele prensibini açıklar?
a) Kommensalizm
b) Mutualizm
c) Parazitizm
d) Av-avcı ilişkisi
e) Rekabet
Çözüm:
Bu örnek, zararlı böceklerle mücadelede biyolojik yöntemlerin kullanımını anlatmaktadır.
Doğru Cevap: d) Av-avcı ilişkisi
- 📌 Çiftçinin tarlaya bıraktığı faydalı böcekler, zararlı böcekleri yiyerek beslenmektedir. Bu durum, bir canlının (faydalı böcek) başka bir canlıyı (zararlı böcek) besin olarak tüketmesi anlamına gelir.
- 📌 Bu tür bir ekolojik ilişki av-avcı ilişkisi olarak adlandırılır. Faydalı böcek avcı, zararlı böcek ise av konumundadır.
- 📌 Biyolojik mücadele, zararlı organizmaların doğal düşmanları (avcılar, parazitler, hastalık etkenleri) kullanılarak kontrol altına alınması yöntemidir.
- a) Kommensalizm: Bir tür fayda görürken diğerinin etkilenmemesi durumudur. Bu örnekte zararlı böcek zarar görmektedir.
- b) Mutualizm: Her iki türün de karşılıklı fayda sağlaması durumudur. Bu örnekte zararlı böcek zarar görmektedir.
- c) Parazitizm: Bir tür fayda görürken diğerine zarar vermesi durumudur. Faydalı böcek zararlı böceği yemesi, onu parazitlemekten ziyade avlamaktır.
- d) Av-avcı ilişkisi: Bir türün (avcı) diğerini (av) besin olarak tüketmesidir. Bu örnek tam olarak bu ilişkiyi tanımlar.
- e) Rekabet: Aynı kaynaklar için iki türün mücadelesidir. Bu örnekte besin için doğrudan rekabet değil, bir türün diğerini yemesidir.
Doğru Cevap: d) Av-avcı ilişkisi
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/10-sinif-biyoloji-komunite-ve-populasyon/sorular