🎓 10. Sınıf
📚 10. Sınıf Biyoloji
💡 10. Sınıf Biyoloji: Ekosistemde madde ve enerji akışı: besin zinciri, besin ağı ve ekolojik piramitler Çözümlü Örnekler
10. Sınıf Biyoloji: Ekosistemde madde ve enerji akışı: besin zinciri, besin ağı ve ekolojik piramitler Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Bir orman ekosisteminde bulunan aşağıdaki canlılardan hangisi üretici konumundadır?
A) Tilki
B) Çam Ağacı
C) Tavşan
D) Mantar
E) Kurt
A) Tilki
B) Çam Ağacı
C) Tavşan
D) Mantar
E) Kurt
Çözüm:
Ekosistemlerde üreticiler, kendi besinlerini üretebilen canlılardır. Genellikle bitkiler bu görevi üstlenir.
- A) Tilki: Tilki bir tüketicidir (otçul veya etçil).
- B) Çam Ağacı: Çam ağacı fotosentez yaparak kendi besinini üreten bir bitkidir, yani üreticidir. 💡
- C) Tavşan: Tavşan otla beslenen bir otçuldur, yani tüketicidir.
- D) Mantar: Mantarlar ayrıştırıcıdır, kendi besinlerini üretemezler.
- E) Kurt: Kurt etle beslenen bir etçildir, yani tüketicidir.
Örnek 2:
Aşağıdaki besin zincirlerinden hangisi doğrudur?
A) Çekirge → Kurbağa → Yılan → Kartal
B) Elma → Kurt → Tavuk → Aslan
C) Ot → Fare → Tilki → Tavşan
D) Sinek → Örümcek → Kuş → Kurt
E) Buğday → Fare → Yılan → Kuzu
A) Çekirge → Kurbağa → Yılan → Kartal
B) Elma → Kurt → Tavuk → Aslan
C) Ot → Fare → Tilki → Tavşan
D) Sinek → Örümcek → Kuş → Kurt
E) Buğday → Fare → Yılan → Kuzu
Çözüm:
Besin zinciri, enerjinin bir canlıdan diğerine aktarılmasını gösterir. Genellikle üreticiyle başlar ve sonraki tüketicilerle devam eder.
- A) Çekirge → Kurbağa → Yılan → Kartal: Bu zincirdeki aktarım doğrudur. Çekirge otla beslenir (varsayımsal olarak), kurbağa çekirgeyle, yılan kurbağayla, kartal yılanla beslenir. ✅
- B) Elma → Kurt → Tavuk → Aslan: Elma üretici olabilir ancak kurt elmayla beslenmez.
- C) Ot → Fare → Tilki → Tavşan: Fare otla beslenir, tilki fareyle beslenir ancak tavşan tilkiyle beslenmez.
- D) Sinek → Örümcek → Kuş → Kurt: Sinek örümcekle beslenmez.
- E) Buğday → Fare → Yılan → Kuzu: Kuzu yılanla beslenmez.
Örnek 3:
Bir göl ekosisteminde aşağıdaki canlılar bulunmaktadır:
- Su yosunu (Üretici)
- Sinek larvası (Otçul)
- Balık (Otçul ve Etçil olabilir)
- Kurbağa (Sinek larvası ile beslenir)
- Balıkçıl kuş (Balık ile beslenir)
Bu canlılarla oluşturulabilecek bir besin ağında, su yosunundan balıkçıl kuşa doğru enerji akışını gösteren bir basamak zinciri yazınız.
- Su yosunu (Üretici)
- Sinek larvası (Otçul)
- Balık (Otçul ve Etçil olabilir)
- Kurbağa (Sinek larvası ile beslenir)
- Balıkçıl kuş (Balık ile beslenir)
Bu canlılarla oluşturulabilecek bir besin ağında, su yosunundan balıkçıl kuşa doğru enerji akışını gösteren bir basamak zinciri yazınız.
Çözüm:
Enerji akışı, üreticiden başlayarak üst trofik düzeylere doğru ilerler.
Not: Balık, sinek larvası ile beslenirse (otçul) o zaman zincir: Su yosunu → Sinek larvası → Balık → Balıkçıl kuş şeklinde de ilerleyebilir.
- 1. Basamak (Üretici): Su yosunu. Kendi besinini fotosentez ile üretir. 🌿
- 2. Basamak (Birincil Tüketici): Sinek larvası. Su yosunları ile beslenir (otçul).
- 3. Basamak (İkincil Tüketici): Kurbağa. Sinek larvaları ile beslenir (etçil).
- 4. Basamak (Üçüncül Tüketici): Balıkçıl kuş. Balık ile beslenir. Bu noktada balığın beslenme şekli önemlidir. Eğer balık otçul ise bu basamak ikincil, eğer balık etçil ise bu basamak üçüncül olabilir. Ancak verilen bilgiye göre balıkçıl kuş balık ile beslenir ve bu zincirin son halkasıdır.
Not: Balık, sinek larvası ile beslenirse (otçul) o zaman zincir: Su yosunu → Sinek larvası → Balık → Balıkçıl kuş şeklinde de ilerleyebilir.
Örnek 4:
Aşağıdaki besin zincirinde enerjinin %10'unun bir üst trofik düzeye aktarıldığı varsayılırsa, üretici seviyesindeki 10.000 kalori enerjinin, en üst trofik seviyedeki canlıya ulaşan enerji miktarı ne kadar olur?
Besin Zinciri: Ot → Çekirge → Kurbağa → Yılan
Besin Zinciri: Ot → Çekirge → Kurbağa → Yılan
Çözüm:
Enerjinin trofik düzeyler arasında aktarımında genel olarak %10'luk bir verimlilik esastır.
- Üretici (Ot): 10.000 kalori
- Birincil Tüketici (Çekirge): Üreticiden aktarılan enerjinin %10'u = \( 10.000 \times 0.10 = 1.000 \) kalori. 🦗
- İkincil Tüketici (Kurbağa): Birincil tüketiciden aktarılan enerjinin %10'u = \( 1.000 \times 0.10 = 100 \) kalori. 🐸
- Üçüncül Tüketici (Yılan): İkincil tüketiciden aktarılan enerjinin %10'u = \( 100 \times 0.10 = 10 \) kalori. 🐍
Örnek 5:
Bir araştırmacı, belirli bir çayır ekosisteminde gözlemler yapmıştır. Bu ekosistemde aşağıdaki canlılar ve beslenme ilişkileri tespit edilmiştir:
- Yonca (Üretici)
- Çekirge (Yonca ile beslenir)
- Fare (Yonca ve çekirge ile beslenir)
- Yılan (Fare ile beslenir)
- Baykuş (Yılan ve fare ile beslenir)
Bu bilgilere göre, bu ekosistemdeki besin ağını çizmeden, sadece metinsel olarak ifade ediniz ve baykuşun bulunduğu trofik düzeyi açıklayınız.
- Yonca (Üretici)
- Çekirge (Yonca ile beslenir)
- Fare (Yonca ve çekirge ile beslenir)
- Yılan (Fare ile beslenir)
- Baykuş (Yılan ve fare ile beslenir)
Bu bilgilere göre, bu ekosistemdeki besin ağını çizmeden, sadece metinsel olarak ifade ediniz ve baykuşun bulunduğu trofik düzeyi açıklayınız.
Çözüm:
Metinsel olarak besin ağı şu şekilde ifade edilebilir:
- Üretici: Yonca 🍃
- Birincil Tüketiciler (Otçullar): Çekirge (Yonca ile beslenir), Fare (Yonca ile beslenir)
- İkincil Tüketiciler (Etçiller/Hepçiller): Fare (Çekirge ile beslenir - bu onu hem birincil hem de ikincil yapar), Yılan (Fare ile beslenir), Baykuş (Fare ile beslenir)
- Üçüncül Tüketiciler (Etçiller): Baykuş (Yılan ile beslenir)
- Fare ile beslendiğinde ikincil tüketici olur.
- Yılan ile beslendiğinde ise, yılanın da fare ile beslenmesi nedeniyle üçüncül tüketici konumuna geçer.
Örnek 6:
Bir çiftçi, tarlasındaki ekinlerin (örneğin buğday) zararlı böceklerden korunması için doğal yöntemler kullanmak istemektedir. Buğdayı yiyen çekirgelerle beslenen uğur böceklerini tarlasına çekmek istemektedir. Buğday, çekirge ve uğur böceği arasındaki ilişkiyi bir besin zinciri örneğiyle açıklayınız.
Çözüm:
Bu durum, ekosistemlerdeki besin zincirlerinin tarım alanlarında nasıl kullanılabileceğini göstermektedir.
Çiftçi, uğur böceklerini çekerek çekirge popülasyonunu doğal yollarla kontrol altına almayı amaçlamaktadır. Bu, kimyasal ilaç kullanımını azaltmaya yardımcı olur.
- Üretici: Buğday 🌾 (Fotosentez yaparak kendi besinini üretir.)
- Birincil Tüketici (Otçul): Çekirge 🦗 (Buğday ile beslenir.)
- İkincil Tüketici (Etçil): Uğur böceği 🐞 (Çekirgeler ile beslenir.)
Çiftçi, uğur böceklerini çekerek çekirge popülasyonunu doğal yollarla kontrol altına almayı amaçlamaktadır. Bu, kimyasal ilaç kullanımını azaltmaya yardımcı olur.
Örnek 7:
Aşağıdaki ekolojik piramitte, üretici seviyesinde 500.000 kilokalori (kcal) enerji bulunmaktadır. Bu piramitte her trofik düzeyde enerjinin %5'inin aktarıldığı ve geri kalanının metabolik faaliyetlerde kullanıldığı veya kaybedildiği varsayılmaktadır. Buna göre, en üst trofik düzeydeki canlıya ulaşan enerji miktarı kaç kcal olur?
Piramit Yapısı: Üretici → Birincil Tüketici → İkincil Tüketici → Üçüncül Tüketici
Piramit Yapısı: Üretici → Birincil Tüketici → İkincil Tüketici → Üçüncül Tüketici
Çözüm:
Enerji aktarım verimliliği %5 olarak verildiği için bu oranı kullanarak hesaplama yapacağız.
- Üretici: 500.000 kcal 🌿
- Birincil Tüketici: \( 500.000 \times 0.05 = 25.000 \) kcal 🦋
- İkincil Tüketici: \( 25.000 \times 0.05 = 1.250 \) kcal 🐍
- Üçüncül Tüketici: \( 1.250 \times 0.05 = 62.5 \) kcal 🦅
Örnek 8:
Bir sucul ekosistemde planktonlar (üretici), küçük balıklar (planktonla beslenir), büyük balıklar (küçük balıklarla beslenir) ve balıkçıl kuşlar (büyük balıklarla beslenir) bulunmaktadır. Bu ekosistemdeki canlıların biyokütle piramidi oluşturulsaydı, en altta bulunan üretici basamağının biyokütlesi, üstteki basamaklara göre nasıl bir şekil alırdı?
Çözüm:
Biyokütle piramidi, belirli bir anda bir trofik düzeyde bulunan canlıların toplam kuru ağırlığını gösterir.
- En Alt Basamak (Üreticiler - Planktonlar): Sucul ekosistemlerde planktonlar, hızlı üremeleri ve kısa ömürleri nedeniyle genellikle büyük bir biyokütleye sahip olabilirler.
- Üst Basamaklar: Küçük balıklar, büyük balıklar ve balıkçıl kuşlar gibi üst trofik düzeylerdeki canlıların birey sayısı azaldıkça ve birey başına düşen kütle artsa da, toplam biyokütle genellikle azalır.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/10-sinif-biyoloji-ekosistemde-madde-ve-enerji-akisi-besin-zinciri-besin-agi-ve-ekolojik-piramitler/sorular