🎓 10. Sınıf
📚 10. Sınıf Biyoloji
💡 10. Sınıf Biyoloji: Ekolojik Çözümlü Örnekler
10. Sınıf Biyoloji: Ekolojik Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Ekolojik kavramlar arasındaki hiyerarşiyi anlamak, ekosistem dinamiğini kavramak için temeldir.
Aşağıda verilen ekolojik birimlerden hangisi belirli bir alanda yaşayan aynı türe ait bireylerin oluşturduğu topluluğu ifade eder?
A) Ekosistem
B) Komünite
C) Popülasyon
D) Biyom
E) Biyosfer
Aşağıda verilen ekolojik birimlerden hangisi belirli bir alanda yaşayan aynı türe ait bireylerin oluşturduğu topluluğu ifade eder?
A) Ekosistem
B) Komünite
C) Popülasyon
D) Biyom
E) Biyosfer
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için ekolojik kavramların tanımlarını hatırlayalım:
Doğru Cevap: C
- Popülasyon: Belirli bir alanda yaşayan, aynı türe ait bireyler topluluğudur. (Örn: Karadeniz'deki hamsiler) 🐟
- Komünite: Belirli bir alanda yaşayan farklı türlere ait popülasyonların oluşturduğu topluluktur. 🌿🦊
- Ekosistem: Komünite ile cansız (abiyotik) çevrenin toplamıdır. 🌍
- Biyom: Kendine has iklim özelliklerine ve canlı çeşitliliğine sahip geniş coğrafi bölgelerdir.
- Biyosfer: Dünya üzerinde canlıların yaşadığı tüm tabakadır.
Doğru Cevap: C
Örnek 2:
Bir ekosistemdeki abiyotik (cansız) faktörler, o bölgede yaşayan canlıların dağılımını ve çeşitliliğini doğrudan etkiler.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bir ekosistemin abiyotik faktörlerinden biri değildir?
A) Sıcaklık
B) Işık
C) pH derecesi
D) Saprofitler (Ayrıştırıcılar)
E) İklim
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bir ekosistemin abiyotik faktörlerinden biri değildir?
A) Sıcaklık
B) Işık
C) pH derecesi
D) Saprofitler (Ayrıştırıcılar)
E) İklim
Çözüm:
Ekosistemi oluşturan bileşenleri iki ana grupta inceleyebiliriz:
Doğru Cevap: D
1. Abiyotik Faktörler (Cansız):
- Işık ☀️
- Sıcaklık 🌡️
- İklim ☁️
- Su ve Nem 💧
- Toprak ve Mineraller ⛰️
- pH derecesi
2. Biyotik Faktörler (Canlı):
- Üreticiler (Ototroflar)
- Tüketiciler (Heterotroflar)
- Ayrıştırıcılar (Saprofitler) 🍄
Doğru Cevap: D
Örnek 3:
Bir besin zincirinde yer alan canlılar arasındaki enerji aktarımı ile ilgili olarak;
I. Üreticiden tüketiciye doğru gidildikçe aktarılan enerji miktarı azalır.
II. Besin piramidinin her basamağında enerjinin bir kısmı ısı olarak kaybedilir.
III. Enerji akışı çift yönlüdür.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
I. Üreticiden tüketiciye doğru gidildikçe aktarılan enerji miktarı azalır.
II. Besin piramidinin her basamağında enerjinin bir kısmı ısı olarak kaybedilir.
III. Enerji akışı çift yönlüdür.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Çözüm:
Besin piramitlerinde enerji akışının kurallarını inceleyelim:
Doğru Cevap: I ve II
- ✅ I. İfade Doğru: Enerji piramidinde yukarı çıkıldıkça enerjinin yaklaşık % 90'ı yaşamsal faaliyetler ve ısı kaybı nedeniyle azalır, sadece % 10'u bir üst basamağa aktarılır.
- ✅ II. İfade Doğru: Termodinamik yasaları gereği, enerji dönüşümleri sırasında bir miktar enerji çevreye ısı olarak yayılır. 🌡️
- ❌ III. İfade Yanlış: Ekosistemlerde enerji akışı tek yönlüdür. Güneşten gelen enerji üreticiler tarafından tutulur ve tüketicilere doğru akar; enerji geri dönmez. (Madde döngüsü ile karıştırılmamalıdır).
Doğru Cevap: I ve II
Örnek 4:
Bir ekosistemdeki besin piramidinde, üretici basamağında bulunan bitkilerin toplam enerji miktarı \( 20000 \) Joule (J) olarak ölçülmüştür.
Buna göre, % 10 kuralı dikkate alındığında, bu piramidin üçüncü trofik düzeyinde (ikincil tüketici) bulunan canlılara aktarılan enerji miktarı kaç Joule olur?
A) \( 2000 \)
B) \( 1000 \)
C) \( 200 \)
D) \( 20 \)
E) \( 2 \)
Buna göre, % 10 kuralı dikkate alındığında, bu piramidin üçüncü trofik düzeyinde (ikincil tüketici) bulunan canlılara aktarılan enerji miktarı kaç Joule olur?
A) \( 2000 \)
B) \( 1000 \)
C) \( 200 \)
D) \( 20 \)
E) \( 2 \)
Çözüm:
Ekoloji piramidinde enerji aktarımı her basamakta % 10 oranında gerçekleşir. Adım adım hesaplayalım:
Doğru Cevap: C
- 1. Trofik Düzey (Üreticiler): \( 20000 \) J 🌿
- 2. Trofik Düzey (Birincil Tüketiciler - Otçullar):
\( 20000 \times 0.1 = 2000 \) J aktarılır. 🦗 - 3. Trofik Düzey (İkincil Tüketiciler - Etçiller):
\( 2000 \times 0.1 = 200 \) J aktarılır. 🐸
Doğru Cevap: C
Örnek 5:
Çiftçiler, tarlalarındaki toprağın verimini artırmak için bazen tarlalarına baklagil (fasulye, nohut, yonca vb.) ekerler. Bu bitkilerin köklerinde yaşayan bazı bakteriler, havanın serbest azotunu bağlayarak toprağı zenginleştirir.
Bu olayda görev alan ve baklagillerin kök yumrularında yaşayan bakteri türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Nitrosomonas
B) Nitrobacter
C) Rhizobium
D) Siyanobakteri
E) Denitrifikasyon bakterisi
Bu olayda görev alan ve baklagillerin kök yumrularında yaşayan bakteri türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Nitrosomonas
B) Nitrobacter
C) Rhizobium
D) Siyanobakteri
E) Denitrifikasyon bakterisi
Çözüm:
Azot döngüsü, canlılar için hayati öneme sahiptir çünkü azot, proteinlerin ve DNA'nın yapısına katılır.
Doğru Cevap: C
- Rhizobium Bakterileri: Baklagillerin köklerinde mutualist (ortak yaşam) olarak yaşarlar. Havadaki serbest azotu \( N_2 \) tutup bitkinin kullanabileceği forma dönüştürürler. 💡
- Nitrifikasyon Bakterileri (Nitrosomonas ve Nitrobacter): Amonyaktan nitrat oluşumunu sağlarlar.
- Denitrifikasyon Bakterileri: Topraktaki azotu tekrar havaya verirler.
Doğru Cevap: C
Örnek 6:
Ekosistemlerdeki biyolojik birikim (zehirli madde birikimi) ile ilgili;
I. Besin zincirinin üst basamaklarına çıkıldıkça artar.
II. Suda çözünmeyen ve vücuttan atılamayan maddeler (DDT, ağır metaller) neden olur.
III. En fazla birikim üretici canlılarda görülür.
ifadelerinden hangileri yanlıştır?
I. Besin zincirinin üst basamaklarına çıkıldıkça artar.
II. Suda çözünmeyen ve vücuttan atılamayan maddeler (DDT, ağır metaller) neden olur.
III. En fazla birikim üretici canlılarda görülür.
ifadelerinden hangileri yanlıştır?
Çözüm:
Biyolojik birikim konusunu analiz edelim:
Doğru Cevap: Yalnız III
- ✅ I. İfade Doğru: Zehirli maddeler alt basamaktaki canlıların dokularında birikir. Üst basamaktaki canlı, çok sayıda alt basamak canlısını yediği için zehir onda daha fazla yoğunlaşır. 📈
- ✅ II. İfade Doğru: Yağda çözünen ve vücuttan kolay atılamayan kimyasallar (pestisitler, cıva vb.) dokularda depolanır.
- ❌ III. İfade Yanlış: Besin piramidinin en üst basamağındaki (son tüketici) canlıda birikim en fazladır. Üreticilerde birikim en az seviyededir. ⚠️
Doğru Cevap: Yalnız III
Örnek 7:
Aşağıdaki şemada karbon döngüsünün bir kısmı özetlenmiştir:
Atmosferdeki \( CO_2 \) \( \rightarrow \) Bitki \( \rightarrow \) Hayvan \( \rightarrow \) Saprofit
Bu döngüde atmosferdeki karbon dioksit miktarını azaltan ve artıran olaylar hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
Azaltan / Artıran
A) Solunum / Fotosentez
B) Fotosentez / Yanma
C) Yanma / Kemosentez
D) Çürüme / Fotosentez
E) Solunum / Yanma
Atmosferdeki \( CO_2 \) \( \rightarrow \) Bitki \( \rightarrow \) Hayvan \( \rightarrow \) Saprofit
Bu döngüde atmosferdeki karbon dioksit miktarını azaltan ve artıran olaylar hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
Azaltan / Artıran
A) Solunum / Fotosentez
B) Fotosentez / Yanma
C) Yanma / Kemosentez
D) Çürüme / Fotosentez
E) Solunum / Yanma
Çözüm:
Karbon döngüsünde dengeyi sağlayan olayları inceleyelim:
Fotosentez atmosferdeki karbonu azaltırken, Yanma (veya solunum) artırır.
Doğru Cevap: B
- \( CO_2 \) Azaltan Olaylar: Fotosentez ve Kemosentez. Bu olaylarda inorganik karbon, organik besin yapısına katılır. 🌱
- \( CO_2 \) Artıran Olaylar: Oksijenli solunum, Yanma olayları (fosil yakıtlar), Saprofit faaliyetleri (çürüme). 🔥
Fotosentez atmosferdeki karbonu azaltırken, Yanma (veya solunum) artırır.
Doğru Cevap: B
Örnek 8:
Bir ekosistemdeki ayrıştırıcı (saprofit) canlıların sayısının hızla azalması durumunda, bu ekosistemde kısa bir süre sonra aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenmez?
A) Organik atık miktarının artması
B) Madde döngüsünün yavaşlaması
C) Toprağın mineral bakımından fakirleşmesi
D) Üretici canlı sayısının artması
E) Ekosistemin dengesinin bozulması
A) Organik atık miktarının artması
B) Madde döngüsünün yavaşlaması
C) Toprağın mineral bakımından fakirleşmesi
D) Üretici canlı sayısının artması
E) Ekosistemin dengesinin bozulması
Çözüm:
Ayrıştırıcılar (mantarlar ve bazı bakteriler), ekosistemin "geri dönüşüm" birimidir. Eğer yok olurlarsa:
Doğru Cevap: D
- ✅ Ölü bitki ve hayvan kalıntıları (organik atıklar) birikir.
- ✅ Organik maddeler inorganik maddelere (minerallere) dönüşemez, madde döngüsü durma noktasına gelir.
- ✅ Toprak mineralce fakirleştiği için üreticiler (bitkiler) beslenemez ve sayıları azalır. ❌ (Soruda artması denmiş, bu yanlıştır).
- ✅ Tüm ekosistem dengesi çöker. 📉
Doğru Cevap: D
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/10-sinif-biyoloji-ekolojik/sorular