🎓 10. Sınıf
📚 10. Sınıf Biyoloji
💡 10. Sınıf Biyoloji: Besin Zinciri Besin Ağı Çözümlü Örnekler
10. Sınıf Biyoloji: Besin Zinciri Besin Ağı Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Bir kara ekosisteminde yaşayan canlılar arasında aşağıdaki ilişkiler gözlemlenmiştir:
- Otlar, Güneş enerjisini kullanarak besin üretir.
- Çekirgeler otlarla beslenir.
- Kurbağalar çekirgeleri avlar.
- Yılanlar kurbağaları yer.
Çözüm:
Bu örnekte verilen canlılar arasındaki beslenme ilişkilerini takip ederek bir besin zinciri oluşturabiliriz:
- Adım 1: Üreticiyi Belirleme
Güneş enerjisini kullanarak kendi besinini üreten canlılar üreticilerdir. Bu zincirde otlar üreticidir. 🌱 - Adım 2: Tüketicileri Sıralama
Besin zincirinde üreticilerle beslenen ilk canlılar birincil tüketicilerdir. Otlarla beslenen çekirgeler birincil tüketicidir.
Birincil tüketicilerle beslenen canlılar ikincil tüketicilerdir. Çekirgeleri yiyen kurbağalar ikincil tüketicidir.
İkincil tüketicilerle beslenen canlılar ise üçüncül tüketicilerdir. Kurbağaları yiyen yılanlar üçüncül tüketicidir. 🐍 - Adım 3: Besin Zincirini Oluşturma
Besin zinciri, enerjinin akış yönünü gösterir. Bu nedenle oklar, enerjinin hangi canlıdan hangi canlıya geçtiğini belirtir.
Otlar \( \longrightarrow \) Çekirgeler \( \longrightarrow \) Kurbağalar \( \longrightarrow \) Yılanlar
- Adım 4: Trofik Düzeyleri Belirtme
- Otlar: Üretici
- Çekirgeler: Birincil Tüketici
- Kurbağalar: İkincil Tüketici
- Yılanlar: Üçüncül Tüketici
Örnek 2:
Aşağıdaki besin zincirinde enerji akışı yönünde ilerledikçe, canlıların toplam biyokütlesinde (canlı ağırlığı) ve aktarılan enerji miktarında nasıl bir değişim gözlemlenir? Nedenini açıklayınız. 🤔
Mısır Bitkisi \( \longrightarrow \) Fare \( \longrightarrow \) Baykuş
Çözüm:
Bu besin zincirinde enerji akışı yönünde ilerledikçe biyokütle ve enerji miktarındaki değişim şu şekildedir:
- Adım 1: Enerji Akışını Anlama
Besin zincirinde enerji, üreticiden tüketicilere doğru tek yönlü olarak akar. Ancak bu akış sırasında enerjinin tamamı bir sonraki trofik düzeye aktarılmaz. 💡 - Adım 2: Enerji Kaybını Açıklama
Her trofik düzeyde, canlılar yaşamsal faaliyetlerini (hareket, solunum, üreme, ısıtma vb.) sürdürmek için enerjinin büyük bir kısmını kullanır. Bu enerji, genellikle ısı olarak çevreye yayılır ve bir daha kullanılamaz. Bu nedenle, bir trofik düzeyden diğerine aktarılan enerji miktarı azalır. Genellikle enerjinin sadece yaklaşık %10'u bir üst trofik düzeye aktarılırken, %90'ı kaybolur. 📉 - Adım 3: Biyokütle Değişimini Açıklama
Enerji kaybına paralel olarak, besin zincirinde üreticiden son tüketiciye doğru gidildikçe canlıların toplam biyokütlesi de azalır. Bunun nedeni, her üst trofik düzeydeki canlının, kendinden önceki trofik düzeydeki canlılardan çok daha fazla besin tüketmesi gerekmesidir. Örneğin, çok sayıda mısır bitkisi az sayıda fareyi, çok sayıda fare ise daha az sayıda baykuşu besleyebilir. Bu durum bir biyokütle piramidi şeklinde görselleştirilebilir (en altta en fazla biyokütle, en üstte en az biyokütle). ⚖️ - Sonuç:
Mısır Bitkisi \( \longrightarrow \) Fare \( \longrightarrow \) Baykuş besin zincirinde, Mısır Bitkisi'nden Baykuş'a doğru gidildikçe hem aktarılan enerji miktarı hem de canlıların toplam biyokütlesi azalır. ✅
Örnek 3:
Bir göl ekosistemindeki besin ağı aşağıdaki gibi özetlenmiştir:
- Fitoplankton: Kendi besinini üretir.
- Zooplankton: Fitoplankton ile beslenir.
- Küçük Balık: Zooplankton ve su bitkileriyle beslenir.
- Büyük Balık: Küçük balıklarla beslenir.
- Su Kuşu: Küçük balıklar ve büyük balıklarla beslenir.
- Bakteriler ve Mantarlar: Tüm ölü organik maddeleri ayrıştırır.
Çözüm:
Küçük balıkların sayısındaki azalma, göl ekosisteminin besin ağında domino etkisi yaratacaktır:
- Adım 1: Doğrudan Etkilenen Canlıları Belirleme
Küçük balıklarla beslenen canlılar doğrudan etkilenecektir. Besin ağında küçük balıklarla beslenenler Büyük Balık ve Su Kuşu'dur. Bu canlıların besin kaynakları azaldığı için sayıları düşebilir veya besin arayışı için göç edebilirler. 🐟➡️🐦 - Adım 2: Küçük Balıkların Beslendiği Canlılar Üzerindeki Dolaylı Etki
Küçük balıklar, Zooplankton ve su bitkileri ile beslenmektedir. Küçük balıkların sayısı azaldığında, bu besin kaynakları üzerindeki avlanma baskısı azalacaktır. Bu durum, Zooplankton ve su bitkilerinin sayısında artışa neden olabilir. 🌿⬆️ - Adım 3: Diğer Canlılar Üzerindeki Dolaylı Etkiler
- Fitoplankton: Zooplankton sayısı arttığında, fitoplanktonlar üzerindeki otlanma baskısı artacak ve fitoplankton sayısı azalabilir. 🌊
- Bakteriler ve Mantarlar (Ayrıştırıcılar): Küçük balıkların ölümü veya azalması, ölü küçük balık miktarını doğrudan etkileyecektir. Ancak genel ekosistemdeki bozulmalar, uzun vadede ayrıştırıcıların işleyişini de değiştirebilir. İlk etapta doğrudan belirgin bir pozitif veya negatif etki beklenmez, ancak besin ağı dengesizliği genel olarak ölü organik madde döngüsünü etkileyebilir.
- Sonuç:
Küçük balıkların azalması; Büyük Balık ve Su Kuşu sayısında azalmaya, Zooplankton ve su bitkileri sayısında artışa ve dolaylı olarak Fitoplankton sayısında azalmaya yol açabilir. Bu durum, ekosistemin genel dengesini bozarak diğer canlıları da etkileyen zincirleme reaksiyonlara neden olur. 🔄✅
Örnek 4:
Bir bahçede zararlı böceklerle mücadele etmek için kullanılan bir pestisit (tarım ilacı), besin zincirine karışabilir. Eğer bu pestisit, toprakta yaşayan küçük böcekler tarafından alınırsa, bu durum bahçedeki kuşları ve hatta daha büyük yırtıcı hayvanları nasıl etkileyebilir? Bu etkiyi "biyolojik birikim" kavramıyla açıklayınız. 🐛🐦🦅
Çözüm:
Bu durum, "biyolojik birikim" (veya biyomagnifikasyon) olarak bilinen önemli bir ekolojik olayı açıklar:
- Adım 1: Pestisitin Besin Zincirine Girişi
Topraktaki küçük böcekler (birincil tüketiciler veya detritivorlar), pestisit içeren bitkileri yiyerek veya doğrudan pestisite maruz kalarak bu kimyasal maddeyi vücutlarına alırlar. Bu pestisitler genellikle vücuttan atılamaz ve dokularda birikir. ☠️ - Adım 2: Biyolojik Birikimin Başlaması
Bu küçük böcekleri yiyen kuşlar (ikincil tüketiciler), her bir böcekten küçük miktarlarda pestisit alır. Ancak kuşlar yaşamları boyunca binlerce böcek yediği için, her bir kuşun vücudunda biriken pestisit miktarı, tek bir böceğinkinden çok daha fazla olacaktır. Bu durum, biyolojik birikimin temelini oluşturur: Besin zincirinin altındaki her canlının vücudunda biriken madde miktarı, zincir yukarı çıktıkça katlanarak artar. 📈 - Adım 3: Yırtıcı Hayvanlar Üzerindeki Etki
Bu kuşları avlayan daha büyük yırtıcı hayvanlar (üçüncül tüketiciler), birden fazla pestisitli kuş yediklerinde, vücutlarında çok daha yüksek konsantrasyonlarda pestisit biriktirirler. Bu yüksek konsantrasyonlar, yırtıcı hayvanlarda üreme sorunları, bağışıklık sistemi zayıflığı, davranış bozuklukları ve hatta ölüme neden olabilir. Örneğin, DDT gibi pestisitler, yırtıcı kuşların yumurta kabuklarının incelmesine neden olarak üremelerini engellemiştir. 🥚❌ - Sonuç:
Bahçedeki pestisit, küçük böceklerden başlayarak besin zinciri boyunca kuşlara ve yırtıcı hayvanlara doğru ilerledikçe, her bir trofik düzeyde biyolojik birikim nedeniyle konsantrasyonu artar. Bu durum, zincirin üstündeki canlılarda ciddi sağlık sorunlarına ve popülasyon azalmalarına yol açabilir. Bu yüzden tarım ilaçlarının doğru ve kontrollü kullanımı çok önemlidir. 🌍✅
Örnek 5:
Aşağıdaki canlı gruplarını kullanarak mümkün olan en uzun besin zincirini oluşturunuz ve her canlının beslenme şeklini (ototrof/heterotrof) belirtiniz. 🌾🐀🦉🐍
Canlılar: Ot, Fare, Yılan, Baykuş, Ayrıştırıcı Bakteriler
Canlılar: Ot, Fare, Yılan, Baykuş, Ayrıştırıcı Bakteriler
Çözüm:
Verilen canlı gruplarını kullanarak en uzun besin zincirini şu şekilde oluşturabiliriz:
- Adım 1: Üreticiyi Belirleme
Kendi besinini üretebilen tek canlı Ot'tur. Ot, fotosentez yaparak besin ürettiği için ototroftur. - Adım 2: Birincil Tüketiciyi Belirleme
Ot ile beslenen canlı Fare'dir. Fare, besinini dışarıdan aldığı için heteroftur ve otçuldur. - Adım 3: İkincil Tüketiciyi Belirleme
Fare ile beslenen canlı Yılan'dır. Yılan, besinini dışarıdan aldığı için heteroftur ve etçildir. - Adım 4: Üçüncül Tüketiciyi Belirleme
Yılan ile beslenen canlı Baykuş'tur. Baykuş, besinini dışarıdan aldığı için heteroftur ve etçildir. - Adım 5: Ayrıştırıcıları Belirleme
Besin zincirinin her basamağındaki ölü organizmaların ve atık maddelerin ayrıştırılmasını sağlayan canlılar Ayrıştırıcı Bakteriler'dir. Ayrıştırıcılar da besinlerini dışarıdan aldıkları için heteroftur. - Adım 6: Besin Zincirini ve Beslenme Şekillerini Oluşturma
Ot (Ototrof) \( \longrightarrow \) Fare (Heterotrof) \( \longrightarrow \) Yılan (Heterotrof) \( \longrightarrow \) Baykuş (Heterotrof) \( \longrightarrow \) Ayrıştırıcı Bakteriler (Heterotrof)
Bu zincir, enerjinin ve besin maddelerinin ekosistemdeki döngüsünü gösterir. ✅
Örnek 6:
Bir besin ağında, bir canlının birden fazla farklı besin zincirinde yer alması ne anlama gelir? Bu durumun ekosistem için önemi nedir? Açıklayınız. 🕸️🌿
Çözüm:
Bir canlının birden fazla farklı besin zincirinde yer alması, besin ağı kavramının temelini oluşturur ve ekosistem için büyük öneme sahiptir:
- Adım 1: Besin Ağının Tanımı
Bir besin ağında, canlılar sadece tek bir yolla değil, birden fazla farklı yolla beslenebilir veya birden fazla farklı canlıya besin olabilirler. Bu durum, birçok besin zincirinin birbiriyle kesişerek karmaşık bir ağ yapısı oluşturması demektir. 🌐 - Adım 2: Ekosistem İçin Önemi - Denge ve Kararlılık
- Daha Fazla Direnç: Eğer bir canlı sadece tek bir besin kaynağına bağımlı olsaydı ve o besin kaynağı yok olsaydı, o canlının popülasyonu da ciddi şekilde zarar görürdü. Ancak birden fazla besin kaynağına sahip olması, bir besin kaynağı azaldığında veya yok olduğunda diğer kaynaklara yönelebilmesini sağlar. Bu, ekosisteme daha fazla kararlılık ve direnç kazandırır. 💪
- Esneklik: Bir besin ağında, bir türün popülasyonundaki ani düşüş veya artış, diğer türleri de etkileyecektir; ancak besin ağının karmaşık yapısı, bu şokların etkisini hafifletebilir. Canlılar, alternatif besin kaynaklarına yönelebildiği için ekosistem daha esnek olur. 🤸
- Biyoçeşitliliğin Korunması: Besin ağlarının karmaşıklığı, biyoçeşitliliğin korunmasına yardımcı olur çünkü türler arası etkileşimler daha zengin ve çeşitlidir.
- Sonuç:
Bir canlının birden fazla besin zincirinde yer alması, ekosistemin daha dengeli, kararlı ve dış etkilere karşı daha dirençli olmasını sağlar. Bu durum, ekosistemin sağlığı ve sürdürülebilirliği için hayati öneme sahiptir. ✅
Örnek 7:
Bir orman ekosisteminde aşağıdaki canlılar ve beslenme ilişkileri verilmiştir:
- Meşe ağaçları (fotosentez yapar)
- Tırtıllar (meşe yapraklarıyla beslenir)
- Serçeler (tırtılları yer)
- Tilki (serçeleri avlar)
- Mantarlar (ölü ağaçları ve hayvanları ayrıştırır)
Çözüm:
Mantarlar, ekosistemde ayrıştırıcı olarak görev alır ve hem enerji akışı hem de madde döngüsü için kritik bir öneme sahiptir:
- Adım 1: Mantarların Besin Zincirindeki Yeri
Mantarlar, besin zincirinin sonunda yer alan ayrıştırıcılardır (saprofitler). Meşe ağaçları, tırtıllar, serçeler ve tilki gibi canlıların ölü kalıntıları ile hayvan atıklarını parçalayarak beslenirler. Bu süreçte organik maddeleri inorganik maddelere dönüştürürler. 💀➡️🌱 - Adım 2: Enerji Akışı Açısından Önemi
Ayrıştırıcılar, besin zincirindeki son halkadır ve ölü organik maddelerde depolanan enerjinin bir kısmını kendi yaşamsal faaliyetleri için kullanır. Ancak en önemli rolleri, bu enerjiyi tamamen tüketmekten ziyade, organik maddeleri parçalayarak içinde hapsolmuş inorganik maddeleri serbest bırakmaktır. Bu sayede, besin zincirinde kaybolan enerjinin bir kısmı tekrar kullanılabilir hale gelmese de, maddelerin döngüsü sağlanır. 💡 - Adım 3: Madde Döngüsü Açısından Önemi
Mantarların en hayati rolü, madde döngüsünü sağlamaktır. Ölü bitki ve hayvan kalıntılarındaki karmaşık organik bileşikleri parçalayarak, toprağa su, karbondioksit, azotlu bileşikler ve mineraller gibi basit inorganik maddelerin geri dönmesini sağlarlar. Bu inorganik maddeler, daha sonra meşe ağaçları gibi üreticiler tarafından tekrar kullanılarak fotosentez yapılır ve yeni organik maddeler sentezlenir. Bu döngü olmadan, ekosistemdeki besin maddeleri zamanla tükenir ve yaşam sürdürülemez hale gelir. 🔄 - Sonuç:
Mantarlar (ayrıştırıcılar), orman ekosisteminde ölü organik maddeleri parçalayarak madde döngüsünün devamlılığını sağlar ve böylece üreticilerin yeniden besin maddelerine ulaşmasını mümkün kılar. Enerji akışında ise, ölü organizmalardaki son enerjiyi kullanarak inorganik maddeleri serbest bırakırlar. ✅
Örnek 8:
Bir öğrenci, okul bahçesindeki küçük bir alanda gözlem yaparak aşağıdaki beslenme ilişkilerini not almıştır:
- Papatyalar ve Çimenler kendi besinini üretir.
- Uğur Böcekleri yaprak bitleriyle beslenir.
- Yaprak Bitleri papatya ve çimenlerin öz suyunu emer.
- Kuşlar uğur böceklerini yer.
- Örümcekler uğur böceklerini avlar.
- Yılanlar kuşları ve fareleri yer.
- Fareler çimen ve papatya tohumlarıyla beslenir.
Çözüm:
Öğrencinin gözlemlerinden yola çıkarak bahçedeki besin ağını ve trofik düzeyleri oluşturalım:
- Adım 1: Üreticileri Belirleme
Kendi besinini üretenler Papatyalar ve Çimenler'dir. Bunlar üretici trofik düzeyindedir. 🌱 - Adım 2: Birincil Tüketicileri Belirleme
Üreticilerle beslenen canlılar birincil tüketicidir:
- Yaprak Bitleri: Papatya ve çimenlerin öz suyunu emer.
- Fareler: Çimen ve papatya tohumlarıyla beslenir.
- Adım 3: İkincil Tüketicileri Belirleme
Birincil tüketicilerle beslenen canlılar ikincil tüketicidir:
- Uğur Böcekleri: Yaprak bitleriyle beslenir.
- Kuşlar: Uğur böceklerini yer (ayrıca fareleri de yiyebilir, bu durumda üçüncül tüketici de olabilir).
- Örümcekler: Uğur böceklerini avlar.
- Adım 4: Üçüncül Tüketicileri Belirleme
İkincil tüketicilerle beslenen canlılar üçüncül tüketicidir:
- Yılanlar: Kuşları ve fareleri yer. Kuşlar ikincil tüketici olduğu için yılanlar üçüncül tüketici olabilir. Fareler birincil tüketici olduğu için fare yediğinde yılanlar ikincil tüketici olur. Bu durumda yılanlar hem ikincil hem de üçüncül tüketici konumundadır.
- Adım 5: Besin Ağını Oluşturma
(Metinsel olarak ifade edelim, çizim yapmadan)Papatyalar/Çimenler \( \longrightarrow \) Yaprak Bitleri \( \longrightarrow \) Uğur Böcekleri \( \longrightarrow \) Kuşlar \( \longrightarrow \) Yılanlar
Papatyalar/Çimenler \( \longrightarrow \) Fareler \( \longrightarrow \) Yılanlar
Yaprak Bitleri \( \longrightarrow \) Uğur Böcekleri \( \longrightarrow \) Örümcekler
Bu zincirler birleşerek karmaşık bir besin ağı oluşturur. - Adım 6: Her Trofik Düzeyden Örnekler
- Üretici: Papatya
- Birincil Tüketici: Fare
- İkincil Tüketici: Uğur Böceği
- Üçüncül Tüketici: Yılan (kuş yediğinde)
Örnek 9:
Bir şehir parkında, son yıllarda serçe popülasyonunda ani bir artış gözlemlenmiştir. Bu durumun park ekosistemindeki diğer canlılar ve besin zinciri üzerindeki olası etkilerini günlük hayattan bir örnekle açıklayınız. 🐦📈🌳
Çözüm:
Serçe popülasyonundaki ani artış, şehir parkının ekosisteminde çeşitli zincirleme etkilere yol açabilir:
- Adım 1: Serçelerin Besin Kaynakları Üzerindeki Etki
Serçeler genellikle böcekler, tohumlar ve meyvelerle beslenir. Popülasyonları arttığında, bu besin kaynakları üzerindeki tüketim baskısı da artacaktır. Bu durum, parktaki böcek popülasyonlarında (özellikle tırtıl, yaprak biti gibi) azalmaya ve bitkilerin tohum üretiminde düşüşe neden olabilir. Parktaki çiçekli bitkilerin tohumları azalırsa, bu da bitki örtüsünün yoğunluğunu etkileyebilir. 🐛⬇️🌾⬇️ - Adım 2: Serçelerin Avcıları Üzerindeki Etki
Serçeler, parktaki kedi, baykuş, şahin gibi avcılar için önemli bir besin kaynağı olabilir. Serçe popülasyonundaki artış, bu avcıların besin bulmasını kolaylaştırarak avcı popülasyonlarında artışa neden olabilir. Ancak, bu artışın dengeleyici bir etkisi olması zaman alabilir. 🐱🦉⬆️ - Adım 3: Diğer Kuş Türleri Üzerindeki Rekabet
Serçelerin artması, aynı besin kaynaklarını kullanan veya aynı yaşam alanlarını paylaşan diğer küçük kuş türleriyle rekabete girmesine neden olabilir. Bu rekabet, diğer kuş türlerinin besin bulmasını zorlaştırarak onların popülasyonlarında azalmaya yol açabilir. 🐦⚔️🐦 - Adım 4: Dolaylı Etkiler ve Ekosistem Dengesi
Böcek popülasyonlarındaki azalma, böceklerle beslenen diğer canlıları da olumsuz etkileyebilir. Örneğin, örümcekler veya bazı kertenkele türleri. Ayrıca, bitki tohumlarının azalması, tohumlarla beslenen diğer kemirgenlerin (sincap, fare) popülasyonlarını da etkileyebilir. Bu durum, park ekosisteminin genel dengesini bozarak, bazı türlerin aşırı artmasına, bazılarının ise azalmasına neden olan bir dengesizlik yaratabilir. ⚖️❌ - Sonuç:
Serçe popülasyonundaki ani artış, park ekosistemindeki böcek ve tohum kaynaklarının azalmasına, avcı popülasyonlarında artışa ve diğer kuş türleriyle rekabete yol açabilir. Bu zincirleme etkiler, parkın genel biyolojik çeşitliliğini ve ekolojik dengesini olumsuz etkileyebilir. ✅
Örnek 10:
Aşağıdaki canlı gruplarını kullanarak bir besin ağı oluşturunuz ve bu ağdaki her canlının besin zincirinde kaç farklı trofik düzeyde yer alabileceğini belirtiniz. 🌳🐛🐦🦊🕷️
Canlılar: Ağaç, Tırtıl, Serçe, Tilki, Örümcek, Yılan
Canlılar: Ağaç, Tırtıl, Serçe, Tilki, Örümcek, Yılan
Çözüm:
Bu canlı gruplarıyla bir besin ağı oluşturalım ve her canlının trofik düzeyini inceleyelim:
- Adım 1: Besin İlişkilerini Belirleme
- Ağaç: Üretici (fotosentez yapar)
- Tırtıl: Ağaç yapraklarıyla beslenir (Birincil Tüketici)
- Serçe: Tırtılları yer (İkincil Tüketici)
- Örümcek: Tırtılları avlar (İkincil Tüketici)
- Yılan: Serçeleri yer (Üçüncül Tüketici), örümcekleri yer (Üçüncül Tüketici)
- Tilki: Serçeleri yer (Üçüncül Tüketici), yılanları yer (Dördüncül Tüketici)
- Adım 2: Besin Ağını Oluşturma ve Trofik Düzeyleri Belirleme
(Metinsel olarak ifade edelim)- Ağaç: Sadece Üretici düzeyinde yer alır.
- Tırtıl: Ağaçla beslendiği için sadece Birincil Tüketici düzeyinde yer alır.
- Serçe: Tırtıllarla beslendiği için sadece İkincil Tüketici düzeyinde yer alır.
- Örümcek: Tırtıllarla beslendiği için sadece İkincil Tüketici düzeyinde yer alır.
- Yılan:
- Serçe (İkincil Tüketici) yediğinde: Üçüncül Tüketici olur.
- Örümcek (İkincil Tüketici) yediğinde: Üçüncül Tüketici olur.
- Tilki:
- Serçe (İkincil Tüketici) yediğinde: Üçüncül Tüketici olur.
- Yılan (Üçüncül Tüketici) yediğinde: Dördüncül Tüketici olur.
- Sonuç:
- Ağaç: 1 (Üretici)
- Tırtıl: 1 (Birincil Tüketici)
- Serçe: 1 (İkincil Tüketici)
- Örümcek: 1 (İkincil Tüketici)
- Yılan: 1 (Üçüncül Tüketici)
- Tilki: 2 (Üçüncül ve Dördüncül Tüketici)
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/10-sinif-biyoloji-besin-zinciri-besin-agi/sorular