Çözünürlüğe Etki Eden Faktörler konu anlatımı video 11. sınıf kimya


Kategoriler: Ders Videoları

Çözünürlüğüe Etki Eden Faktörler video 11. sınıf Kimya Adası



ÇÖZÜNÜRLÜĞÜN SICAKLIK VE BASINÇLA İLİŞKİSİ

Reçel, tatlı vb. şekerli yiyecekler genellikle oda sıcaklığında saklanır (Görsel 3.5.1). Bu tür yiyeceklerin buzdolabında veya düşük sıcaklıkta saklanması uygun değildir. Buzdolabında uzun süre bekletildiğinde kristallenen bu yiyecekler hangi işlemle eski hâline getirilebilir? Sorunun cevabı katıların çözünürlüğüne sıcaklığın etkisi ile açıklanabilir. Sıcaklığın Etkisi: Katıların çözünürlüğü genellikle sıcaklık arttıkça artar. Soğuk ortamda saklanan yiyeceklerin kristallenmelerinin nedeni şekerin çözünürlüğünün sıcaklıkla azalmasından kaynaklanır. Çözünen madde çözücüye eklendiğinde çözücü moleküllerin kinetik enerjisi çözünen maddeyi oluşturan kimyasal türler arasındaki çekim etkisinin azalmasına yol açar. Böylece çözünen, katı hâlden ayrılarak sulu faza geçer. Çözünen tanecikler çözücü moleküller tarafından sarılır.

Belirli sıcaklık ve basınçta çözünen bir maddenin sıcaklığı düşürüldüğünde çözünürlüğü genellikle azalır. Çözünürlüğü azalan katı tekrar çökmeye başlar. Sıcaklığın düşmesiyle çözünürlüğü azalan katı düzgün geometrik şekilli katılar oluşturur. Bu olaya kristallendirme denir. Kristallenen bir katının, sıcaklığı artırılarak veya çözücü ilave edilerek tekrar çözünmesi sağlanabilir. Seyreltik bir çözeltiye çözünen ilave edilerek veya çözücü buharlaştırılarak çözelti derişik hâle getirilebilir. Tuzların farklı sıcaklıklardaki çözünürlüklerinden faydalanılarak deriştirme ve kristallendirme hesapları yapılabilir.



GAZLARIN ÇÖZÜNÜRLÜĞÜNE SICAKLIK VE BASINÇ ETKİSİ

Sıcaklığın Etkisi: Gazların çözünürlüğü sıcaklık arttıkça azalır. Balıkçıların balık tutmak için derin suları seçmesinin nedenlerinden biri su derinliği arttığında suyun sıcaklığının düşmesidir. Düşük sıcaklıkta oksijen gazının çözünürlüğü fazla olduğundan su altında yaşayan canlıların derin sularda bulunma olasılığı daha fazla olur. Gazlı içeceklerin soğuk içilmesinin nedeni de düşük sıcaklıkta daha fazla karbon dioksit gazı çözünmesinden kaynaklanır. Sıcak ortamda şişede bekletilen suyun içinde bir süre sonra kabarcıklar oluşmasının nedeni de ısı ile suda çözünen oksijen gazının çözünürlüğünün azalmasıdır. Gazların çözünürlüğü ekzotermik olduğu için sıcaklık arttıkça çözünürlükleri azalır (Görsel 3.5.3).

Scuba (sukuba) dalgıçlığı yapanların (Görsel 3.5.2) vurgun yemesinin nedeni gazların çözünürlüğüne basıncın etkisi ile açıklanabilir. Dalgıçların basınçlı havayı soluması veya yüksek basınçlara maruz kalması kan ve dokularda çözünen azot gazı miktarını artırır. Denizin derinliklerindeki dalgıç yüzeye çok hızlı dönerse basınçtaki azalma nedeniyle azot daha az çözünür hâle geldiği için kanda kabarcıklar oluşturur. Oluşan azot gazı kabarcıkları dalgıçlarda sağlık sorunlarına neden olabilir (vurgun olayı). Bu sorunu azaltmak için dalgıçların kullandığı oksijen tüplerinde oksijen ve helyum karışımı kullanılır. Helyum kanda çözünmediği için çözünen gaz miktarı daha az olur. Vurgun olayına maruz kalan insanlar basınç odalarında tedavi edilebilir. Gazların çözünürlüğüne basınç etkisinin bir örneği de gazlı içeçeklerin kapağı açıldığında oluşan şiddetli gaz çıkışıdır. Kapak kapalıyken yüksek basınç nedeniyle çok çözünen CO2 gazı kapak açıldığında basınç azaldığı için serbest hâle geçer. Grafik 3.5.4 ve 3.5.5’de gazların çözünürlüğünün sıcaklık ve basınçla değişimi verilmiştir. Grafiği inceleyerek verilen soruların cevaplarını boş bırakılan yerlere yazınız.

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
22 Haziran 2019 Cumartesi