✅ 9. Sınıf Tarih: Tarihsel bilginin üretimi ve tarihte dijitalleşme Test Çöz

Tarihsel bilginin üretiminde olayın geçtiği döneme ait olan her türlü bulgu ve belge "birinci elden kaynak" olarak adlandırılır.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi birinci elden kaynaklar arasında gösterilemez?

Tarihçinin araştırma sürecinde elde ettiği verilerin gerçekliğini, doğruluğunu ve güvenilirliğini saptamak amacıyla yaptığı eleştirel incelemeye ne ad verilir?

Günümüzde tarihsel belgelerin dijital ortama aktarılması, veri tabanlarının oluşturulması ve bilgisayar teknolojileri aracılığıyla tarihsel analizlerin yapılması sürecini kapsayan modern disipline ne ad verilir?

Tarihsel bilginin üretiminde kitabeleri, anıtları ve yazıtları inceleyerek tarih bilimine yardımcı olan bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

Tarihsel bilginin üretim sürecinde izlenen yöntemler sırasıyla; Tarama (Kaynak Arama), Tasnif (Sınıflandırma), Tahlil (Çözümleme), Tenkit (Eleştiri) ve Terkip (Sentez) şeklindedir.

Buna göre, toplanan kaynakların kütüphane veya arşivlerde "zamana, mekana ve konuya göre" gruplandırılması işlemi bu basamaklardan hangisinin kapsamına girmektedir?

Tarihsel bir belgenin dış tenkiti (dış eleştirisi) yapılırken belgenin yazıldığı dönem, yazarı, kağıt ve mürekkep yapısı incelenir. İç tenkitinde ise belgenin içeriği, verilen bilgilerin doğruluğu ve yazarın tarafsızlığı sorgulanır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bir belgenin iç tenkitine yönelik bir incelemedir?

Tarihsel bilginin üretiminde dijitalleşme süreci, araştırmacıların dünyanın farklı yerlerindeki arşiv belgelerine (e-arşiv) hızlıca ulaşmasını sağlamıştır. Ancak bu durum bazı riskleri de beraberinde getirmektedir.

Aşağıdakilerden hangisi tarihte dijitalleşmenin getirdiği olumsuz durumlardan veya risklerden biri olarak gösterilebilir?

Bir tarihçi, Göktürk Devleti dönemine ait bir kurgan (mezar) kazısında bulduğu demir kılıçlar, ipek kumaş kalıntıları ve üzerinde Göktürk alfabesiyle yazılmış yazıtlar bulunan gümüş paraları incelemektedir.

Bu tarihçinin araştırmasında aşağıdaki bilim dallarının hangisinden faydalanması beklenemez?

Yakın zamana kadar Osmanlı Devleti'nde ilk paranın Orhan Bey döneminde basıldığı kabul ediliyordu. Ancak yapılan yeni araştırmalar ve arkeolojik kazılar sonucunda Osman Bey dönemine ait bir sikke (para) bulunmuş ve ilk paranın Osman Bey döneminde basıldığı kanıtlanmıştır.

Bu durum tarihsel bilginin üretimiyle ilgili aşağıdakilerden hangisinin bir göstergesidir?

Tarihsel bilginin üretiminde dijital araçlardan biri olan Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), geçmişteki olayların coğrafi konumlarını, göç yollarını, savaş alanlarını ve ticaret rotalarını dijital haritalar üzerinde analiz etmeyi sağlar.

Buna göre, CBS teknolojisinin tarih araştırmalarında kullanılmasının tarihçiye sağladığı en önemli katkı aşağıdakilerden hangisidir?

Tarihsel bilginin üretiminde kullanılan kaynaklar; yazılı, sözlü, görsel-işitsel kaynaklar ve tarihi kalıntılar (arkeolojik buluntular) olmak üzere gruplandırılır.

Buna göre, aşağıda verilen kaynak ve ait olduğu grup eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Bir tarihçi, 14. yüzyılda yazılmış bir kronikte geçen "Sultan, ordusundaki askerlerin moralini yükseltmek için onlara telgrafla moral mesajı gönderdi." ifadesini okuduğunda bu bilginin kesinlikle yanlış olduğunu ve belgenin o döneme ait olamayacağını ya da sonradan tahrif edildiğini iddia etmiştir.

Tarihçinin bu çıkarımı yaparken kullandığı temel yöntem ve tespit ettiği hata aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Geleneksel tarih araştırmalarında bir tarihçi, ömrü boyunca ancak binlerle ifade edilebilecek sayıda belgeyi okuyup analiz edebilirken; günümüzde "Dijital Tarih" yöntemleri ve "Metin Madenciliği" (Text Mining) sayesinde milyonlarca dijitalleştirilmiş belge içindeki kelime sıklıkları, kavramsal değişimler ve anlamsal ilişkiler saniyeler içinde analiz edilebilmektedir.

Buna göre, dijital tarih yöntemlerinin geleneksel tarih araştırmalarına getirdiği en köklü değişim aşağıdakilerden hangisidir?

Yapay zeka teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte tarihi şahsiyetlerin sesleri ve görüntüleri "Deepfake" teknolojisiyle gerçeğe çok yakın bir şekilde yeniden üretilebilmekte, dijital belgeler üzerinde kolayca tahrifat yapılabilmektedir. Bu durum, dijitalleşen dünyada tarihsel bilginin üretimi sürecini zorlaştırmaktadır.

Buna göre, dijital kaynaklarla çalışan modern bir tarihçinin, sahte dijital belgelerden kaçınmak ve bilginin doğruluğunu teyit etmek için aşağıdaki yöntemlerden hangisine en çok önem vermesi gerekir?