✅ 9. Sınıf Tarih: Tarihin inşa süreci Test Çöz

Tarih bilimi; geçmişte yaşamış insan topluluklarının faaliyetlerini, birbirleriyle olan ilişkilerini, kültür ve medeniyetlerini yer ve zaman göstererek, sebep-sonuç ilişkisi içerisinde, belgelere dayanarak objektif bir şekilde inceleyen sosyal bir bilimdir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi tarih biliminin doğrudan inceleme alanına giren konulardan biri değildir?

Yazının icadından önceki dönemlerin (Tarih Öncesi Dönemler) aydınlatılmasında ve bu dönemlere ait insan yaşamının izlerinin ortaya çıkarılmasında yazılı belgeler bulunmadığı için bazı bilim dallarından öncelikli olarak yararlanılır.

Buna göre, tarih öncesi dönemlerin araştırılmasında tarihçiye en çok yardımcı olan bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

Tarihi olaylar hakkında bilgi veren, araştırmalarda kullanılan her türlü malzemeye kaynak (vesika) denir. Kaynaklar, olayın geçtiği döneme ait olup olmamasına göre "birinci elden kaynaklar" ve "ikinci elden kaynaklar" olarak ikiye ayrılır.

Aşağıdakilerden hangisi "birinci elden kaynaklar" arasında gösterilemez?

Türkler tarih boyunca kültürel etkileşimler ve ihtiyaçlar doğrultusunda farklı takvimler kullanmışlardır. Bu takvimlerin büyük bir kısmı Güneş yılı esasına göre düzenlenmiştir.

Türklerin kullandığı aşağıdaki takvimlerden hangisi diğerlerinden farklı olarak "Ay yılı" esasına göre hazırlanmıştır?

Bir tarihçi, üzerinde çalıştığı tarihi belgenin yazıldığı dönemi, belgenin orijinal olup olmadığını, yazarının kim olduğunu ve belgede verilen bilgilerin başka kaynaklarla uyumlu olup olmadığını kontrol etmektedir.

Tarihçinin yaptığı bu çalışma, tarihi yöntem basamaklarından hangisinin kapsamında yer alır?

Moğolistan sınırları içerisinde yer alan ve II. Göktürk Devleti dönemine ait olan Orhun Kitabeleri üzerinde araştırma yapan bir tarihçi; kitabelerin üzerindeki yazıları okumak, taşların üzerindeki kazımaları incelemek ve kullanılan dilin yapısını analiz etmek istemektedir.

Buna göre tarihçinin, sırasıyla aşağıdaki yardımcı bilim dallarının hangilerinden yararlanması gerekir?

Fizik, kimya ve biyoloji gibi doğa bilimleri laboratuvar ortamında deney ve gözlem yöntemini kullanarak kesin yasalara ulaşabilirken; tarih bilimi araştırmalarında deney ve gözlem yöntemini kullanamaz.

Tarih biliminde deney ve gözlem yönteminin uygulanamamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Miladi takvime göre her yıl aynı tarihte başlaması gereken Ramazan ayı ve dini bayramlar, Hicri takvime göre belirlendiği için Miladi takvimde her yıl yaklaşık $11$ gün önce başlar. Bu durum dini günlerin her yıl farklı mevsimlere denk gelmesine neden olur.

Bu durumun temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

Tarih araştırmalarını ve öğretimini kolaylaştırmak amacıyla tarihi olaylar zamana, mekana ve konuya göre sınıflandırılmıştır.

Buna göre;
I. $19.$ Yüzyıl Tarihi
II. Avrupa Tarihi
III. Dinler Tarihi

çalışmalarının sınıflandırma türleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Bir tarihçinin, geçmişte yaşanan bir olayı değerlendirirken kendi döneminin ahlaki, hukuki ve sosyal değer yargılarını temel alarak hüküm vermesi, tarihi gerçeklerin çarpıtılmasına ve yanlış yorumlanmasına yol açar.

Buna göre, objektif ve bilimsel bir tarih araştırmasında aşağıdakilerden hangisine dikkat edilmesi zorunludur?

Osmanlı Devleti ile Avusturya arasında imzalanan $1606$ Zitvatorok Antlaşması'nın orijinal metnini ve aynı dönemde basılan Osmanlı akçelerini inceleyen bir araştırmacı, bu belgelerin doğruluğunu ve içeriğini analiz etmek istemektedir.

Bu araştırmacının sırasıyla hangi yardımcı bilim dallarından doğrudan yararlanması beklenir?

Tarih araştırmalarında kaynakların güvenilirliğini belirlemek amacıyla yapılan "Tenkit" (Eleştiri) aşaması, dış tenkit ve iç tenkit olmak üzere ikiye ayrılır. Dış tenkit belgenin fiziksel ve biçimsel özelliklerine odaklanırken; iç tenkit belgenin içeriğine, bilgilerin doğruluğuna ve yazarın tarafsızlığına odaklanır.

Bir tarihçi, Osmanlı-Rus Savaşları'na ait bir günlüğü incelerken şu işlemleri yapmıştır:

I. Günlüğün yazıldığı kağıdın ve mürekkebin kimyasal yapısını inceleyerek hangi yüzyıla ait olduğunu belirlemiştir.
II. Günlükte kullanılan yazı türünün ve imla kurallarının o dönemin yazı stiliyle uyuşup uyuşmadığını kontrol etmiştir.
III. Günlüğü yazan subayın, savaştaki kendi başarısızlıklarını gizlemek için olayları çarpıtıp çarpıtmadığını sorgulamıştır.
IV. Günlükte geçen askeri kayıp sayılarını, aynı savaşa ait resmi devlet raporlarındaki sayılarla karşılaştırarak doğruluğunu denetlemiştir.

Buna göre, tarihçinin yaptığı işlemlerden hangileri "iç tenkit" kapsamında yer alır?

Tarih şeridinde zamanı dilimlere ayırırken Milat (sıfır noktası) başlangıç kabul edilir. Milattan Önceki (MÖ) tarihler sıfırdan geriye doğru gittikçe rakamsal değer olarak büyürken, Milattan Sonraki (MS) tarihler sıfırdan ileriye doğru gittikçe büyür. Bu durum yüzyıl, yarı ve çeyrek hesaplamalarında MÖ ve MS arasında ters yönlü bir mantık oluşturur.

Buna göre;
Kadeş Antlaşması'nın imzalandığı MÖ $1280$ yılı*
İstanbul'un Fethi'nin gerçekleştiği MS $1453$ yılı*

tarihleri ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangileri doğrudur?

I. MÖ $1280$ yılı, $13.$ yüzyılın $1.$ yarısının $1.$ çeyreğine denk gelmektedir.
II. MS $1453$ yılı, $15.$ yüzyılın $2.$ yarısının $3.$ çeyreğine denk gelmektedir.
III. Bu iki tarihi olay arasında geçen zaman farkını bulmak için iki tarihin sayısal değerleri toplanmalıdır.
IV. MÖ $1280$ yılı, kronolojik olarak günümüze MS $1453$ yılından daha yakın bir zaman dilimini ifade eder.

Tarihçi Halil İnalcık bir değerlendirmesinde şöyle demiştir: "Gerçek bir tarihçi, sadece geçmişte ne olduğunu kronolojik olarak sıralayan bir kronik yazarı değildir. O, belgelere nüfuz ederek, dönemin iktisadi, sosyal ve coğrafi şartlarını bir araya getirip adeta bir yapbozun parçalarını birleştirir gibi geçmişi zihninde yeniden kurar. Ancak bunu yaparken kendi hislerini ve bugünün değerlerini bir kenara bırakmalı, belgenin kendi sesini duyurmasına izin vermelidir."

Halil İnalcık'ın bu sözlerinden yola çıkarak "tarihin inşa süreci" ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?