✅ 9. Sınıf Tarih: Orta çağda başlıca medeniyet havzalarının bilime, kültüre, sanata etkileri Test Çöz

Orta Çağ'da Çin medeniyeti, dünya kültür ve bilim tarihine önemli katkılarda bulunmuştur. Özellikle barut, pusula, kağıt ve matbaa gibi buluşlar bu dönemde Çinliler tarafından geliştirilmiş ve daha sonra diğer coğrafyalara yayılmıştır.

Buna göre, Çin medeniyetinin aşağıdaki buluşlarından hangisi doğrudan yazılı kültürün ve bilginin geniş kitlelere yayılmasını kolaylaştırmıştır?

Orta Çağ'da Hint medeniyeti, özellikle matematik ve astronomi alanında büyük gelişmeler kaydetmiştir. Hintli matematikçilerin sayı sistemine kazandırdığı bazı kavramlar, daha sonra İslam dünyası aracılığıyla Avrupa'ya taşınmış ve modern matematiğin temelini oluşturmuştur.

Bu bilgiye göre, Hint medeniyetinin dünya matematik tarihine yaptığı en önemli katkı aşağıdakilerden hangisidir?

Abbasiler Dönemi'nde Bağdat'ta kurulan ve Helenistik, Hint ile Fars kültürlerine ait eserlerin Arapçaya tercüme edilmesini sağlayan, aynı zamanda Orta Çağ'ın en önemli bilim ve kültür merkezlerinden biri olan kurum aşağıdakilerden hangisidir?

Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu, Orta Çağ boyunca Hristiyan kültürünün ve sanatının en önemli temsilcilerinden biri olmuştur. Bizans sanatı, özellikle kubbeli bazilika tarzı mimari yapılar ve mozaik süslemeleriyle tanınır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Bizans mimari ve sanat anlayışının günümüze ulaşan en görkemli ve en önemli örneğidir?

Orta Çağ'da Çin'de icat edilen kağıt, matbaa, barut ve pusula gibi teknik buluşlar, yüzyıllar boyunca sadece Doğu Asya ile sınırlı kalmamış, zamanla İslam dünyasına ve oradan da Avrupa'ya geçmiştir. Bu geçiş süreci tek bir olayla değil, ticari, askeri ve kültürel etkileşimlerle gerçekleşmiştir.

Buna göre, sözü edilen buluşların Doğu dünyasından Batı dünyasına taşınmasında;

I. Talas Savaşı,
II. Haçlı Seferleri,
III. İpek Yolu ticareti

gelişmelerinden hangilerinin etkili olduğu savunulabilir?

Orta Çağ İslam dünyasında yetişen bilim insanları, sadece İslam coğrafyasını değil, yaptıkları çalışmalarla Avrupa'yı da derinden etkilemişlerdir. Bu bilim insanlarından biri, tıp alanında yazdığı "El-Kanun fi't-Tıb" (Tıbbın Kanunu) adlı eseriyle tanınır. Bu eser, Latinceye çevrilerek yüzyıllarca Avrupa üniversitelerinde temel ders kitabı olarak okutulmuştur. Batı dünyasında "Avicenna" adıyla bilinen bu bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

Orta Çağ Avrupa'sında kilisenin dogmatik görüşlerine dayanan, deney ve gözlemi reddeden, her türlü bilimsel gelişmeyi İncil'in yorumlarıyla sınırlayan "Skolastik Düşünce" egemen olmuştur. Aynı dönemde İslam dünyasında ise özgür düşünce ortamı desteklenmiş, bilimsel çalışmalar teşvik edilmiş ve "Altın Çağ" yaşanmıştır.

Bu durum, Orta Çağ'da bilimsel gelişmelerle ilgili aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?

Orta Çağ İslam medeniyetinde, dini inanışların (özellikle putperestliğe geri dönüş endişesi ve tasvir yasağı) etkisiyle heykel ve resim sanatı gelişme imkanı bulamamıştır. Ancak bu durum, Müslüman sanatçıları farklı sanat dallarına yönlendirmiştir.

Buna göre, Orta Çağ İslam dünyasında heykel ve resim yerine aşağıdaki sanat dallarından hangilerinin geliştiği savunulabilir?

Orta Çağ'da İslam medeniyetinin ulaştığı yüksek bilimsel ve kültürel düzey, Batı Avrupa'nın karanlık çağdan çıkmasında ve Rönesans'ın hazırlanmasında önemli bir rol oynamıştır. İslam dünyasındaki bilimsel birikim, belirli coğrafi bölgeler ve geçiş noktaları üzerinden Avrupa'ya aktarılmıştır.

Aşağıdakilerden hangisi, İslam medeniyetine ait bilimsel ve felsefi eserlerin Avrupa'ya taşınmasında en önemli köprü vazifesi gören iki bölgedir?

Orta Çağ'da İran coğrafyasında hüküm süren Sasaniler, köklü bir devlet geleneğine ve zengin bir kültüre sahipti. Sasanilerin devlet teşkilatı, saray törenleri ve yönetim gelenekleri, daha sonra kurulan İslam devletleri üzerinde derin izler bırakmıştır.

Buna göre, Sasanilerin kültürel ve idari mirasının aşağıdaki devletlerden hangisinin yönetim yapısında daha belirgin bir şekilde taklit edildiği ve uygulandığı söylenebilir?

Orta Çağ'da farklı medeniyet havzalarında bilim ve eğitim faaliyetlerinin yürütüldüğü kurumsal yapılar oluşturulmuştur. Bu kurumlar, kuruldukları bölgelerin dini, felsefi ve bilimsel birikimini yansıtmıştır.

Buna göre, aşağıda verilen Orta Çağ eğitim/bilim kurumu ve ait olduğu medeniyet eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?

Antik Yunan filozofu Aristoteles'in eserleri ve düşünceleri, Batı Roma İmparatorluğu'nun yıkılışı ve kilisenin baskısı nedeniyle Orta Çağ Avrupa'sında neredeyse tamamen unutulmuştu. Ancak bu eserler, Suriyeli Hristiyanlar ve Müslüman bilginler tarafından Arapçaya çevrilerek korunmuş, üzerine şerhler (açıklamalar) yazılmıştır. Özellikle Endülüslü filozof İbn-i Rüşd'ün (Averroes) Aristoteles üzerine yazdığı yorumlar, Latinceye çevrilerek Avrupa'da Skolastik felsefenin yeniden şekillenmesine ve "Averroizm" akımının doğmasına yol açmıştır.

Bu tarihsel süreçten yola çıkılarak yapılan aşağıdaki analizlerden hangisi en isabetli değerlendirmedir?

Tarihçi Al-Muqaddasi ve diğer Orta Çağ coğrafyacılarının aktardığına göre, 751 yılındaki Talas Savaşı'nda esir alınan Çinli kağıt ustaları Semerkant'a getirilmiş ve burada ilk kağıt imalathaneleri kurulmuştur. Semerkant'ta üretilen kaliteli kağıtlar "Semerkant kağıdı" adıyla İslam dünyasında hızla yayılmış, ardından Bağdat, Kahire ve Endülüs'te (Kurtuba) yeni imalathaneler açılmıştır. 12. yüzyıldan itibaren ise Avrupalılar, Endülüs ve Sicilya üzerinden kağıt üretim teknolojisini öğrenerek kendi ülkelerinde uygulamaya başlamışlardır.

Bu tarihsel akış ve bilgiler dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi savunulamaz?

Grek dünyasında icat edilen ancak Orta Çağ İslam dünyasında geliştirilerek mükemmel hale getirilen "Usturlap" (Astrolabe); gök cisimlerinin yüksekliğini ölçmek, zamanı belirlemek, kıble yönünü bulmak ve denizcilikte yön tayin etmek amacıyla kullanılan çok işlevli bir astronomi aletidir. Müslüman astronomların usturlap üzerinde yaptığı matematiksel ve geometrik geliştirmeler, daha sonra Coğrafi Keşifler sırasında Avrupalı denizcilerin açık denizlere açılabilmesine olanak sağlamıştır.

Bu bilgilere göre, Usturlap aletinin gelişim süreci ve kullanım alanlarıyla ilgili;

I. Bilimsel bir buluşun, hem dini ritüellerin kolaylaştırılmasında hem de pratik yaşamda (denizcilik vb.) kullanıldığı,
II. Farklı medeniyetlerin katkılarıyla geliştirilen bir teknolojinin, dünya tarihinde yeni bir çağın (Coğrafi Keşifler) açılmasına zemin hazırladığı,
III. İslam dünyasındaki astronomi çalışmalarının tamamen dış dünyadan izole bir şekilde, sıfırdan başlatıldığı

çıkarımlarından hangilerine ulaşılabilir?