✅ 9. Sınıf Kimya: Dipol Test Çöz

Kimyasal türler arasındaki etkileşimlerde moleküllerin polar ya da apolar olması fiziksel özellikleri doğrudan etkiler. Polar moleküllerde elektron yoğunluğu dengeli dağılmadığı için kalıcı kutuplar oluşur. Bu kutupluluğa "kalıcı dipol" adı verilir.

Buna göre, aşağıdaki moleküllerden hangisi kalıcı dipol özelliğe sahiptir?

Soy gazlar ve apolar moleküller kutupsuz yapılardır. Ancak elektronların anlık olarak bir bölgede yoğunlaşmasıyla bu taneciklerde anlık (geçici) kutuplar oluşabilir. Bu duruma "indüklenmiş dipol" denir.

Buna göre, sıvı fazda bulunan aşağıdaki maddelerden hangisinin tanecikleri arasında sadece indüklenmiş dipol (geçici dipol) etkileşimleri görülür?

Polar moleküllerin kalıcı dipolleri arasındaki elektrostatik çekim kuvvetlerine "dipol-dipol etkileşimi" denir.

Buna göre, aşağıdaki madde çiftlerinden hangisinin tanecikleri arasında yoğun fazda dipol-dipol etkileşimi kurulur?

Bir iyonik bileşik, polar bir çözücüde çözündüğünde iyonlar ile polar moleküllerin zıt kutupları arasında elektrostatik bir çekim kuvveti oluşur.

Buna göre, yemek tuzunun ($ NaCl $) suda ($ H_2O $) çözünmesi sırasında $ Na^+ $ iyonları ile su molekülleri arasında oluşan en etkin etkileşim türü aşağıdakilerden hangisidir?

Kimya öğretmeni tahtaya bazı moleküllerin formüllerini yazmıştır:

I. $ NH_3 $
II. $ CO_2 $
III. $ BH_3 $
IV. $ H_2S $

Buna göre, tahtada yazılı olan moleküllerden hangileri yoğun fazda kendi molekülleri arasında kalıcı dipol oluşturabilir?

Farklı kimyasal türler bir araya geldiğinde aralarında zayıf etkileşimler meydana gelir.

Buna göre;
1. $ H_2O $ ile $ HCl $
2. $ CO_2 $ ile $ H_2O $
3. $ CH_4 $ ile $ He $

yukarıda verilen madde çiftlerinin kendi aralarında oluşturacağı en etkin etkileşim türleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Atom numaraları verilen $ _1H, _6C, _7N, _9F $ elementlerinin kendi aralarında oluşturduğu bazı moleküller aşağıda belirtilmiştir:

I. $ HF $
II. $ CF_4 $
III. $ NF_3 $

Buna göre, bu moleküllerden hangileri yoğun fazda kendi molekülleri arasında kalıcı dipol barındırmaz (geçici dipollüdür)?

Kimyada genel bir kural olan "benzer benzeri çözer" ilkesine göre polar maddeler polar çözücülerde, apolar maddeler ise apolar çözücülerde iyi çözünür. Polar bir çözücü ile apolar bir çözünen karıştırıldığında aralarında zayıf dipol-indüklenmiş dipol etkileşimleri kurulur ve bu etkileşim çözünmeyi gerçekleştirecek kadar güçlü olmadığından maddeler birbiri içinde neredeyse hiç çözünmez.

Buna göre, aşağıdaki madde çiftlerinden hangisinin karıştırılması durumunda dipol-indüklenmiş dipol etkileşimi oluşması ve maddelerin birbiri içinde çözünmemesi beklenir?

Moleküllerde kalıcı dipol oluşumu ile ilgili;

I. Moleküldeki bağların polar olması, molekülün kesinlikle kalıcı dipol karakterli olmasını sağlar.
II. Molekül geometrisinin asimetrik olması, yük dağılımını dengesizleştirerek kalıcı dipol oluşumuna neden olur.
III. Kalıcı dipole sahip moleküller kutuplu (polar) moleküllerdir.

yargılarından hangileri doğrudur?

Atom numaraları verilen $ _1H, _5B, _8O $ elementlerinin oluşturduğu $ H_2O $ ve $ BH_3 $ molekülleri ile ilgili;

I. $ H_2O $ molekülünde kalıcı dipol, $ BH_3 $ molekülünde geçici dipol etkindir.
II. Her iki molekülde de merkez atomlar oktetini tamamlamıştır.
III. Yoğun fazda $ H_2O $ molekülleri arasında dipol-dipol etkileşimi görülür.

yargılarından hangileri doğrudur?

Kimyasal türler arasındaki zayıf etkileşimlerin gücü, etkileşime giren türlerin karakterine (iyon, polar molekül, apolar molekül) bağlı olarak değişir.

Buna göre;
I. $ Na^+ $ iyonu ile polar $ H_2O $ molekülü arasındaki etkileşim
II. Polar $ HCl $ molekülleri arasındaki etkileşim
III. Apolar $ He $ atomları arasındaki etkileşim

yukarıda verilen etkileşimlerin kuvvetlerinin karşılaştırılması hangi seçenekte doğru verilmiştir?

Bir kimya öğretmeni, öğrencilerine kalıcı ve geçici dipol kavramlarını pekiştirmek amacıyla tahtaya bir tablo çizmiş ve $ _1H, _6C, _7N, _8O, _9F $ elementlerinden oluşan X, Y ve Z moleküllerini şu şekilde tanımlamıştır:

- X molekülü: $ _1H $ ve $ _9F $ elementlerinden oluşan iki atomlu bir bileşiktir.
- Y molekülü: $ _6C $ ve $ _8O $ elementlerinden oluşan doğrusal yapılı bir bileşiktir.
- Z molekülü: $ _7N $ ve $ _1H $ elementlerinden oluşan üçgen piramit yapılı bir bileşiktir.

Öğretmen, bu moleküllerin dipol özellikleri hakkında öğrencilerden yorum yapmalarını istemiştir.

Öğrencilerin yaptığı aşağıdaki yorumlardan hangisi yanlıştır?

Aynı koşullarda bulunan polar $ H_2O $, $ H_2S $ ve $ H_2Se $ bileşiklerinin kaynama noktaları sırasıyla 100 °C, -60 °C ve -41 °C olarak ölçülmüştür. Bu bileşiklerin tamamı benzer molekül geometrisine (kırık doğru) sahip olup kalıcı dipol barındırırlar.

Bu bileşiklerin kaynama noktaları arasındaki farklarla ilgili;

I. $ H_2O $'nun kaynama noktasının diğerlerinden çok daha yüksek olmasının temel nedeni, molekülün kalıcı dipolünün yanında moleküller arasında etkin hidrojen bağları oluşturabilmesidir.
II. $ H_2Se $'nin kaynama noktasının $ H_2S $'den yüksek olmasının nedeni, $ H_2Se $ molekülünün kalıcı dipol momentinin daha büyük (daha polar) olmasıdır.
III. Her üç bileşiğin de yoğun fazlarında kalıcı dipollerden kaynaklanan dipol-dipol etkileşimleri mevcuttur.

yargılarından hangileri doğrudur?

Bir laboratuvarda üç ayrı deney tüpüne eşit miktarda sıvılar eklenerek üzerlerine belirtilen maddeler ilave ediliyor ve çözünme durumları gözlemleniyor:

- 1. Tüp: Su ($ H_2O $) içerisine Etanol ($ C_2H_5OH $) ekleniyor. Tamamen çözünerek tek fazlı homojen bir karışım oluştuğu gözleniyor.
- 2. Tüp: Su ($ H_2O $) içerisine İyot katısı ($ I_2 $) ekleniyor. İyodun neredeyse hiç çözünmediği ve tüpün dibine çöktüğü gözleniyor.
- 3. Tüp: Karbon tetraklorür ($ CCl_4 $) içerisine İyot katısı ($ I_2 $) ekleniyor. İyodun tamamen çözünerek mor renkli homojen bir karışım oluşturduğu gözleniyor.

Bu deneysel gözlemlere göre, moleküllerin dipol özellikleri ve tanecikler arası etkileşimleri ile ilgili yapılan aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yanlıştır?