✅ 9. Sınıf Edebiyat: Edebiyatın doğası ve türleri Test Çöz

Sanatlar, kullandıkları malzemelere göre fonetik (işitsel), plastik (görsel) ve ritmik (dramatik) olmak üzere üç gruba ayrılır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi edebiyatla aynı sanat grubu içinde yer alır?

Edebî metinlerde dil, okuyucuda estetik bir zevk uyandırmak, onda yeni çağrışımlar ve duygular yaratmak amacıyla kullanılır. Bu tür metinlerde kelimeler genellikle ilk anlamlarının dışında, yan ve mecaz anlamlarıyla yer alır.

Buna göre edebî eserlerde dilin ağırlıklı olarak hangi işlevde kullanıldığı söylenebilir?

Bir iletişim sürecinde gönderici tarafından hazırlanan iletinin (mesajın) alıcıya ulaşmasını sağlayan fiziksel yol, araç veya yönteme ne ad verilir?

Aşağıdakilerden hangisi öğretici metinlerin belirleyici özelliklerinden biridir?

Bir yazar, romanında kahramanın çocukluk yıllarında yaşadığı travmaların, onun yetişkinlik dönemindeki davranışları, iç çatışmaları ve ruhsal bunalımları üzerindeki etkisini derinlemesine analiz etmektedir.

Buna göre yazarın, eserini kaleme alırken aşağıdaki bilim dallarının hangisinden doğrudan yararlandığı söylenebilir?

Sanat dalları, kullandıkları malzemelere ve kendilerini ifade ediş biçimlerine göre fonetik, plastik ve ritmik sanatlar olarak sınıflandırılır.

Buna göre, aşağıdaki sanat dalı - sınıflandırma - malzeme eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Sınıfta öğretmen, öğrencisi Ahmet'e dönerek "Yarınki ödevini tamamladın mı?" der. Ahmet ise "Evet öğretmenim, hazırladım." diye cevap verir.

Bu iletişim sürecindeki ögelerle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

Dilin nesnel bir şekilde bilgi vermek, açıklama yapmak amacıyla kullanılmasına "göndergesel işlev" denir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde dil, "göndergesel işlevde" kullanılmamıştır?

I. Metin: "Sonbahar rüzgârları ağaçların sararmış yapraklarını birer birer döküyor, sokakları hüzünlü bir sarılığa boyuyordu. Gökyüzü gri bulutlarla kaplıydı; sanki doğa, giden yazın ardından sessizce ağlıyordu."

II. Metin: "Sonbahar, kuzey yarım kürede eylül, ekim ve kasım aylarını kapsayan mevsimdir. Bu dönemde gündüzler kısalır, geceler uzar ve hava sıcaklıkları kademeli olarak düşmeye başlar."

Bu iki metin karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Tarihî bir olayı konu edinen bir roman yazarı, eserini kaleme alırken tarih biliminin verilerinden ve belgelerinden yararlanır. Ancak yazar, tarihi belgeleri olduğu gibi aktarmaz; onları kendi hayal gücüyle, duygu dünyasıyla yeniden şekillendirir, boşlukları kurguyla doldurur.

Bu durum edebiyat ile tarih ilişkisine dair aşağıdakilerden hangisini en iyi açıklar?

Sanatsal (edebî) metinler; coşku ve heyecanı dile getiren metinler (şiir) ve olay çevresinde oluşan metinler olmak üzere iki temel gruba ayrılır. Olay çevresinde oluşan metinler de kendi içinde "anlatmaya bağlı" ve "göstermeye bağlı" olarak sınıflandırılır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi "anlatmaya bağlı" edebî metinler arasında yer almaz?

Bir müze rehberi, turist kafilesine Hititler döneminden kalan bir tableti tanıtırken şu ifadeleri kullanır:

"Arkadaki arkadaşlar, sesim net olarak geliyor mu, beni duyabiliyor musunuz? (I) Önümüzde duran bu tablet, Hititler ile Mısır arasında imzalanan Kadeş Antlaşması'nın metnini içermektedir. (II) Tarihin bu taşlaşmış çığlığı karşısında insan, zamanın sonsuzluğunda ne kadar da küçük olduğunu hissediyor! (III)"

Bu parçada numaralanmış cümlelerde dilin kullanılan işlevleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

"Edebiyat, dış dünyadaki gerçekliği olduğu gibi kopyalayan bir ayna değildir. Sanatçı, dış dünyadan aldığı malzemeyi kendi duygu, düşünce ve hayal dünyasında eriterek yeniden inşa eder. Bu yüzden edebî eserdeki gerçeklik, 'yaşanılan gerçeklik' değil, 'tasarlanmış (kurmaca) gerçeklik'tir. Romandaki bir karakter gerçek hayatta yaşamış olabilir ya da olaylar tarihi bir gerçeğe dayanabilir; ancak yazarın kalemiyle o karakter ve olay artık sanatsal bir boyut kazanmış, yeni bir varoluş zeminine taşınmıştır. Bu bağlamda edebiyat, gerçeği tahrif etmez, aksine gerçeğe estetik bir derinlik kazandırarak onu daha anlamlı kılar."

Bu parçadan hareketle edebiyatın doğası ve gerçeklikle ilişkisi üzerine aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Bir öğretmen tahtaya metinlerin sınıflandırılması ve bu metinlerde kullanılan dilin işlevleri ile ilgili bir tablo çizmiştir. Tabloda bazı bilgiler boş bırakılmış veya yanlış yerleştirilmiştir. Öğretmen öğrencilerinden bu tabloyu inceleyerek hataları düzeltmelerini istemiştir.

Tablonun içeriği şu şekildedir:
- I. Sütun (Metin Türü): "Makale" -> II. Sütun (Metnin Sınıfı): "Öğretici Metinler" -> III. Sütun (Dilin İşlevi): "Göndergesel İşlev"
- I. Sütun (Metin Türü): "Şiir" -> II. Sütun (Metnin Sınıfı): "Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler" -> III. Sütun (Dilin İşlevi): "Şiirsel İşlev"
- I. Sütun (Metin Türü): "Tiyatro" -> II. Sütun (Metnin Sınıfı): "Anlatmaya Bağlı Metinler" -> III. Sütun (Dilin İşlevi): "Alıcıyı Harekete Geçirme İşlevi"
- I. Sütun (Metin Türü): "Deneme" -> II. Sütun (Metnin Sınıfı): "Öğretici Metinler" -> III. Sütun (Dilin İşlevi): "Göndergesel İşlev"

Bu tabloyla ilgili yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?