✅ 9. Sınıf Coğrafya: Orta çağda bilim ve sanat Test Çöz
✅ 9. Sınıf Coğrafya: Orta çağda bilim ve sanat Testi
Orta Çağ'da Avrupa'da kilisenin baskısıyla bilimsel gelişmeler durma noktasına gelmişken, İslam dünyasında coğrafya ve diğer bilim dallarında büyük bir gelişme yaşanmıştır.
Bu dönemde İslam dünyasında coğrafya biliminin gelişmesine katkı sağlayan unsurlar arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?
B) İbadet vakitlerini ve kıble yönünü belirleme ihtiyacı
C) Skolastik düşüncenin İslam coğrafyasında da egemen olması
D) Genişleyen devlet sınırlarının yönetilmesi ve vergi toplama ihtiyacı
E) Antik Yunan ve Hint medeniyetlerine ait eserlerin Arapçaya çevrilmesi
Orta Çağ'da yaşamış, Sicilya Kralı II. Roger'in sarayında çalışarak dönemin en gelişmiş dünya haritasını çizen ve "Kitabür Rucer" (Roger'in Kitabı) adlı eseriyle tanınan ünlü İslam coğrafyacısı aşağıdakilerden hangisidir?
A) İbn BattutaB) El-İdrisi
C) El-Biruni
D) İbn Haldun
E) Harezmi
Orta Çağ'da yaklaşık 30 yıl boyunca Fas'tan yola çıkarak Anadolu, Orta Asya, Hindistan, Çin ve Afrika'yı gezmiş, gözlemlerini ünlü "Seyahatname" (Rıhle) adlı eserinde toplamış olan seyyah aşağıdakilerden hangisidir?
A) İbn BattutaB) El-Mesudi
C) Yakut el-Hamevi
D) İbn Haldun
E) El-Belhi
Orta Çağ Avrupa coğrafya anlayışında, kilisenin etkisiyle oluşturulan, Kudüs'ü dünyanın merkezinde gösteren ve dairesel bir yapıya sahip olan dogmatik harita türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Portolan haritalarıB) T-O haritaları
C) Projeksiyon haritaları
D) Topografya haritaları
E) Fiziki haritalar
Orta Çağ'da İslam dünyasında coğrafya biliminin gelişmesinde, Bağdat'ta kurulan ve antik dönem eserlerinin çevirilerinin yapıldığı bilim merkezi çok önemli bir rol oynamıştır.
Bu bilim merkezi aşağıdakilerden hangisidir?
B) Beytü'l-Hikme (Bilgelik Evi)
C) Endülüs Kütüphaneleri
D) Rasathane-i Amire
E) Uluğ Bey Medresesi
Orta Çağ İslam coğrafyacıları ve astronomları, Dünya'nın şekli ve boyutları üzerine önemli çalışmalar yapmışlardır. Gazneli Mahmud'un "Sarayımın en değerli hazinesi" olarak nitelendirdiği, Dünya'nın yarıçapını ve çevre uzunluğunu trigonometrik yöntemlerle gerçeğe çok yakın bir şekilde hesaplayan bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?
A) El-BiruniB) Harezmi
C) Ömer Hayyam
D) El-Haraki
E) İbn Yunus
Orta Çağ'da İslam coğrafyacılarının hazırladığı haritalar ile Hristiyan Avrupa'da hazırlanan haritalar karşılaştırıldığında belirgin farklar görülür.
İslam coğrafyacılarının harita çizim geleneğiyle ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi doğrudur?
B) Haritaların üst kısmında kuzey yönü yer alır ve sadece Avrupa kıtası gösterilir.
C) Haritaların üst kısmında güney yönü yer alır ve çizimlerde matematiksel, astronomik esaslar dikkate alınmıştır.
D) Haritalar tamamen dinsel dogmalara dayanır ve dairesel T-O şablonu dışına çıkılamamıştır.
E) Haritalarda sadece deniz kıyıları ve limanlar gösterilmiş, iç kesimler boş bırakılmıştır.
Orta Çağ'da yaşamış ünlü düşünür İbn Haldun, coğrafyanın insan yaşamı üzerindeki etkilerini incelemiş ve bu görüşlerini "Mukaddime" adlı eserinde açıklamıştır.
İbn Haldun'un "Coğrafya kaderdir" sözüyle de ilişkilendirilen bu yaklaşımı, coğrafya biliminin hangi temel kavramı ile doğrudan ilgilidir?
B) Possibilizm (Olasılıkçılık)
C) Bölgesel coğrafya
D) Beşeri entegrasyon
E) Kartografik projeksiyon
Orta Çağ'da coğrafya biliminin gelişim süreciyle ilgili olarak aşağıda verilen eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
A) El-Biruni $ - $ Kanun el-Maksudi (Matematiksel coğrafya ve astronomi)B) İbn Haldun $ - $ Mukaddime (Beşeri ve siyasi coğrafya)
C) İbn Battuta $ - $ Rıhle (Bölgesel coğrafya ve seyahatname)
D) El-İdrisi $ - $ Kitabür Rucer (Kartografya ve fiziki coğrafya)
E) Amasyalı Strabon $ - $ Geographika (Antik Çağ coğrafyası)
Orta Çağ'da İslam dünyasında yetişen bilim insanları, coğrafyayı sadece tasviri (açıklayıcı) bir bilim olmaktan çıkarıp matematiksel ve astronomik temellere oturtmuşlerdir.
Aşağıdakilerden hangisi Orta Çağ İslam dünyasında matematiksel coğrafya alanında yapılan çalışmalardan biri değildir?
B) Usturlap adı verilen aletle yıldızların ve Güneş'in yükseltisinin ölçülmesi
C) Enlem ve boylam değerlerini gösteren koordinat tablolarının (Zic) hazırlanması
D) Pusulanın sapma açısının bulunarak okyanus aşırı kıtaların keşfedilmesi
E) Ekliptik eğikliğin (Dünya'nın eksen eğikliğinin) hassas bir şekilde belirlenmesi
Orta Çağ İslam coğrafyacılarından El-Mesudi, "Mürucü'z-Zeheb" (Altın Bozkırlar) adlı eserinde gezdiği yerlerin sadece fiziki özelliklerini değil; insanların yaşam tarzlarını, kültürlerini ve ekonomik faaliyetlerini de anlatmıştır.
Bu durum, Orta Çağ İslam coğrafyasında coğrafyanın hangi alt dalının da geliştiğini göstermektedir?
B) Beşeri ve Ekonomik Coğrafya
C) Jeomorfoloji
D) Biyocoğrafya
E) Hidrografya
Orta Çağ'da Avrupa'da egemen olan Hristiyan dogmatizmi ile İslam dünyasındaki bilimsel yaklaşım, coğrafya biliminin metodolojisinde derin bir ayrışmaya neden olmuştur. Bu dönemde Avrupa'da "Kutsal Kitap" referans alınarak hazırlanan dairesel haritalarda yeryüzü şekilleri sembolik olarak gösterilirken, İslam dünyasında ise astronomik gözlemler ve trigonometrik ölçümler kullanılmıştır.
Buna göre, Orta Çağ'daki bu iki farklı yaklaşım değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
B) İslam dünyasında coğrafya; matematik ve astronomi gibi pozitif bilimlerle entegre bir şekilde gelişmiştir.
C) İslam dünyasındaki haritacılık çalışmaları, Avrupa'daki çağdaşlarına göre daha yüksek bir geometrik doğruluğa sahiptir.
D) Avrupa'daki dogmatik yaklaşım, Coğrafi Keşifler'e kadar tüm dünyada haritacılık standartlarını belirlemiştir.
E) İslam dünyasında coğrafi bilgi üretimi, pratik ihtiyaçların yanı sıra teorik merakla da şekillenmiştir.
Orta Çağ'ın dahi bilim insanı El-Biruni, Hindistan'da bulunduğu sırada yüksek bir dağın tepesine çıkarak ufuk alçalma açısını ölçmüş ve bu ölçümden yararlanarak Dünya'nın yarıçapını hesaplamıştır. Biruni'nin kullandığı bu yöntemde; dağın yüksekliği $ h $, ufuk alçalma açısı $ \alpha $ ve Dünya'nın yarıçapı $ R $ olmak üzere, trigonometrik bağıntılar kullanılarak $ R $ değeri hesaplanmıştır.
Biruni'nin bu ölçüm yöntemi ve ulaştığı sonuçlar dikkate alındığında;
I. Coğrafya çalışmalarında nicel ve matematiksel yöntemlerin kullanıldığı,
II. Jeodezi (yer ölçüm bilimi) alanında dönemine göre devrimsel bir metodoloji geliştirildiği,
III. Dünya'nın küresel şekline dair kesin matematiksel kanıtlar sunulduğu
yargılarından hangileri doğrudur?
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III
İbn Haldun, Mukaddime adlı eserinde yeryüzünü ekvatordan kutuplara doğru yedi iklim bölgesine ayırmış ve bu bölgelerin özelliklerini analiz etmiştir. Ona göre, ılıman iklim bölgelerinde (özellikle dördüncü iklim kuşağında) yaşayan insanlar hem fiziksel hem de ahlaki açıdan daha dengelidir; bilim, sanat ve medeniyet bu bölgelerde gelişir. Aşırı sıcak (güney) veya aşırı soğuk (kuzey) bölgelerde ise zorlu çevre şartları nedeniyle medeniyet kurulamaz ve insanlar daha ilkel bir yaşam sürer.
İbn Haldun'un bu teorisi analiz edildiğinde, coğrafya felsefesi açısından aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
B) Doğal çevre faktörlerinin insan topluluklarının sosyo-kültürel ve medeniyet düzeylerini doğrudan belirlediğini öne süren determinist bir bakış açısına sahiptir.
C) Beşeri faaliyetlerin tamamen rastlantısal olduğunu ve coğrafi konumla hiçbir ilişkisinin bulunmadığını iddia etmiştir.
D) Sanayileşme ve küreselleşmenin, iklim kuşaklarının insan üzerindeki etkisini tamamen yok edeceğini öngörmüştür.
E) Medeniyetlerin gelişiminde ekonomik faktörlerin, coğrafi ve iklimsel faktörlerden her zaman daha öncelikli olduğunu savunmuştur.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/9-sinif-cografya-orta-cagda-bilim-ve-sanat/testler