✅ 9. Sınıf Coğrafya: Coğrafyanın gelişimi Test Çöz
✅ 9. Sınıf Coğrafya: Coğrafyanın gelişimi Testi
Coğrafya biliminin tarihsel gelişiminde "Coğrafya" (Geographika) kelimesini ilk kez kullanan ve Dünya'nın çevresini gerçeğe yakın bir biçimde hesaplayan İlk Çağ bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?
A) HerodotB) Eratosthenes
C) Strabon
D) Batlamyus
E) Thales
Anadolu'da (Amasya) doğmuş olan, Antik Çağ'da gezip gördüğü yerleri 17 ciltten oluşan "Geographika" (Coğrafya) adlı eserinde toplayarak günümüz coğrafya anlayışına önemli katkılar sağlayan bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?
A) StrabonB) İbn Battuta
C) Piri Reis
D) Carl Ritter
E) Muhammed el-İdrisi
Osmanlı Devleti Dönemi'nde çizdiği detaylı Dünya haritası ve Akdeniz kıyılarını anlattığı "Kitab-ı Bahriye" adlı eseriyle tanınan ünlü Türk denizcisi ve coğrafyacısı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Seydi Ali ReisB) Katip Çelebi
C) Evliya Çelebi
D) Piri Reis
E) Matrakçı Nasuh
Yakın Çağ'da fiziki coğrafya alanında yaptığı gözlemler, ilkeler (nedensellik, karşılıklı ilgi, dağılış) ve yazdığı "Cosmos" adlı eseriyle Modern Fiziki Coğrafya'nın kurucusu kabul edilen bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Carl RitterB) Paul Vidal de la Blache
C) Alexander von Humboldt
D) Immanuel Kant
E) Friedrich Ratzel
Orta Çağ'da Avrupa'da Skolastik düşünce egemendi ve bilimsel gelişmeler duraklama dönemine girmişti. Buna karşılık İslam dünyasında coğrafya bilimi altın çağını yaşamıştır.
Aşağıdaki İslam coğrafyacısı ve eser eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
B) Muhammed el-İdrisi – Kitabür Rüşandi
C) İbn Battuta – Seyahatname
D) Biruni – Cihannüma
E) Harezmi – Kitab Surat el-Arz
Coğrafya biliminin gelişimi tarihsel süreçte İlk Çağ, Orta Çağ, Yeni Çağ ve Yakın Çağ olmak üzere dört ana döneme ayrılır.
Buna göre, aşağıda verilen bilim insanı ve etkin olduğu tarihsel dönem eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
B) İbn Battuta – Orta Çağ
C) Katip Çelebi – Yeni Çağ
D) Carl Ritter – Yakın Çağ
E) Alexander von Humboldt – Orta Çağ
Orta Çağ'ın en büyük düşünürlerinden ve coğrafyacılarından biri olan İbn Haldun, ünlü eseri "Mukaddime"de iklimin ve fiziki çevrenin insanların karakteri, yaşam tarzı, beslenmesi ve kurdukları devlet yapıları üzerindeki etkilerini incelemiştir.
İbn Haldun'un bu yaklaşımı, coğrafyadaki hangi temel anlayış veya ilke ile doğrudan ilişkilidir?
B) İnsanın doğayı tamamen değiştirebileceği ve kontrol altına alabileceği düşüncesi
C) Coğrafi olayların yalnızca matematiksel yöntemlerle açıklanması
D) Beşeri faaliyetlerin iklim şartlarından tamamen bağımsız geliştiği fikri
E) Harita çizim tekniklerinin coğrafyanın tek inceleme alanı olduğu görüşü
15. ve 16. yüzyıllarda gerçekleşen Coğrafi Keşifler, coğrafya biliminin gelişmesinde ve Dünya hakkındaki bilgilerin nitelik değiştirmesinde dönüm noktası olmuştur.
Macellan’ın başlattığı ve ölümünden sonra Sebastian Del Cano’nun tamamladığı sürekli batıya doğru yapılan deniz seyahatinin coğrafya bilimi açısından en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
B) Dünya'nın küresel bir şekle sahip olduğunun uygulamalı olarak kanıtlanması
C) İklim kuşaklarının ilk defa tespit edilmesi
D) Coğrafya biliminin alanlara (fiziki ve beşeri) ayrılması
E) Atmosfer katmanlarının sıcaklık değerlerinin ölçülmesi
Yeni Çağ Osmanlı coğrafyacılarından Katip Çelebi ve Evliya Çelebi, yaptıkları çalışmalarla coğrafya literatürüne önemli eserler kazandırmışlardır.
Bu iki şahsiyet ve eserleri hakkında verilen aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
B) Evliya Çelebi "Cihannüma" adlı eseriyle Batı'daki coğrafi gelişmeleri ve haritacılığı Osmanlı'ya tanıtmıştır.
C) Katip Çelebi "Cihannüma" adlı eserinde fiziki ve beşeri coğrafya konularını sistematik olarak ele alırken, Evliya Çelebi "Seyahatname" eseriyle gezdiği yerlerin sosyo-kültürel ve coğrafi yapısını aktarmıştır.
D) Her iki bilgin de çalışmalarını İlk Çağ Yunan coğrafya geleneklerine dayandırarak Batı bilimini reddetmiştir.
E) Evliya Çelebi modern fiziki coğrafyanın, Katip Çelebi ise modern beşeri coğrafyanın kurucusu kabul edilir.
Orta Çağ'da yaşamış olan İslam coğrafyacısı Muhammed el-İdrisi, Sicilya Kralı II. Roger'in sarayında uzun yıllar çalışmış ve kral için dairesel bir dünya haritası ile iklim bölgelerini açıklayan bir eser hazırlamıştır.
Muhammed el-İdrisi'nin bu ünlü eseri aşağıdakilerden hangisidir?
B) Divânu Lugâti't-Türk
C) Mukaddime
D) Kitab-ı Bahriye
E) Geographike Hyphegesis
19. yüzyılda Almanya'da yaşayan Alexander von Humboldt ve Carl Ritter, coğrafya biliminin metodolojisini yeniden şekillendirerek "Modern Coğrafya Dönemi"ni başlatmışlardır.
Bu iki bilim insanının coğrafya bilimine kazandırdığı en temel yenilik aşağıdakilerden hangisidir?
B) Coğrafi olayları sadece betimlemek yerine, nedensellik ve dağılış ilkeleri çerçevesinde analitik olarak incelemeleri
C) Dünya'nın Güneş etrafındaki dönüşünü ilk kez matematiksel olarak hesaplamaları
D) Coğrafyayı tamamen fiziki çevre ile sınırlandırıp beşeri unsurları devre dışı bırakmaları
E) Pusulayı icat ederek Coğrafi Keşiflerin başlamasını sağlamaları
Coğrafya biliminin tarihsel gelişim süreci incelendiğinde; bilgi üretme yöntemlerinin, bilimsel yaklaşım tarzlarının ve inceleme odaklarının dönemlere göre değişim gösterdiği görülmektedir.
Coğrafya biliminin tarihsel gelişimi ile ilgili verilen aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?
I. İlk Çağ coğrafyacıları çoğunlukla gezilip görülen yerlerin tasvir edilmesine (betimlenmesine) ve Dünya'nın boyutlarının hesaplanmasına odaklanmışlardır.
II. Orta Çağ'da Avrupa'daki skolastik düşünce coğrafi gelişimi duraklatırken, İslam coğrafyacıları küresel ölçekte astronomik, matematiksel ve bölgesel coğrafya alanında özgün katkılar sunmuşlardır.
III. Yeni Çağ Coğrafi Keşifleri, sadece yeni karaların bulunmasını sağlamakla kalmamış, aynı zamanda haritacılığın gelişmesine ve Dünya hakkındaki ampirik (gözlemsel) bilginin hızla artmasına zemin hazırlamıştır.
IV. Yakın Çağ'da coğrafya, tasviri (tanımlayıcı) boyutundan sıyrılarak olaylar arasında neden-sonuç ve dağılış ilişkisi kuran analitik bir bilim kimliğine bürünmüştür.
B) I ve II
C) II ve III
D) I, III ve IV
E) I, II, III ve IV
Coğrafya tarihinin Yakın Çağ döneminde, fiziki çevre ile insan arasındaki etkileşimin niteliği üzerine iki temel kuramsal yaklaşım geliştirilmiştir:
- Çevresel Determinizm: Doğal çevrenin insan ve toplum yaşamı üzerinde mutlak bir belirleyici olduğunu savunur.
- Possibilizm (İmkanclık): Doğal çevrenin insana seçenekler/imkanlar sunduğunu, insanın yeteneği ve teknolojisi ölçüsünde bu imkanları biçimlendirip değiştirebileceğini savunur.
Buna göre, aşağıda verilen bilim insanı ve yaklaşım eşleştirmesi veya açıklamalarından hangisi bu kuramsal tarihsel gelişimle çelişir?
B) Paul Vidal de la Blache, insanın doğa karşısında aktif bir ajan olduğunu belirterek possibilist (imkancı) coğrafya ekolünü geliştirmiştir.
C) İbn Haldun, Orta Çağ'da kaleme aldığı eseriyle iklimin insan karakteri ve devletler üzerindeki belirleyiciliğini savunarak determinist düşüncenin erken dönem temsilcilerinden sayılır.
D) Carl Ritter, beşeri coğrafyanın kurucusu olup insanın doğayı tamamen yok ederek fiziki çevre yasalarını tamamen ortadan kaldırabileceğini savunmuştur.
E) Modern coğrafya anlayışı, ne doğanın insanı tamamen tutsak ettiği aşırı determinizmi ne de insanın doğayı sınırsızca sömürebileceği katı possibilizmi tek başına kabul eder; karşılıklı etkileşimi öne çıkarır.
Dünya'nın şekli, boyutları ve haritalandırılması coğrafya tarihinin en temel uğraş alanlarından biri olmuştur. Tarihsel süreçte haritacılık ve Dünya modeli üzerine yapılan çalışmalarla ilgili aşağıda verilen ifadelerden hangisi coğrafya tarihsel kronolojisi ve bilimsel metodolojisi açısından yanlış bir değerlendirmedir?
A) Eratosthenes, İlk Çağ'da Güneş ışınlarının geliş açılarındaki farktan ve geometri kurallarından yararlanarak Dünya'nın çevresini gerçeğe çok yakın bir hassasiyetle hesaplamıştır.B) Batlamyus (Ptolemaios), hazırladığı coğrafya kılavuzunda enlem ve boylam ağını kullanarak harita yapım ilkelerini sistemleştirmiş ve Orta Çağ boyunca Avrupa ve İslam dünyasını etkilemiştir.
C) Biruni, geliştirdiği matematiksel ve trigonometrik yöntemlerle Dünya'nın yarıçapını ve çevresini, Eratosthenes'ten yüzyıllar sonra çok daha düşük bir hata payı ile hesaplamayı başarmıştır.
D) Piri Reis, 16. yüzyılda çizdiği dünya haritasında yalnızca kendi yaptığı gözlemlerden yararlanmış, geçmiş döneme ait Hint, İslam veya Batı haritalarından hiçbir şekilde faydalanmamıştır.
E) Coğrafi Keşifler sonrası haritacılık, sadece kıyı hatlarının çizimi olmaktan çıkıp nirengi noktaları ve projeksiyon tekniklerinin gelişmesiyle modern kartografyaya dönüşmüştür.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/9-sinif-cografya-cografyanin-gelisimi/testler