✅ 11. Sınıf Biyoloji: Homeostazinin sağlanamadığı durumlarda oluşabilecek sağlık problemleri Test Çöz

Ekstrem doğa olaylarından biri olan aşırı sıcak hava dalgaları (sıcaklık dalgaları), insan vücudunda sıvı kaybına ve termoregülasyon (ısı düzenleme) mekanizmasının yetersiz kalmasına neden olmaktadır. Vücut iç sıcaklığının kritik seviyelerin üzerine çıkması ve homeostazinin bozulmasıyla ortaya çıkan bu tehlikeli tablo aşağıdakilerden hangisidir?

Coğrafi çevre koşullarından yükselti arttıkça atmosferik basınç ve havadaki oksijen miktarı azalır. Yüksek irtifalı bölgelere hızlı tırmanan insanlarda dokulara yeterli oksijen gidememesi nedeniyle kan gazı homeostazisi bozulur.

Buna bağlı olarak baş dönmesi, bulantı ve soluk darlığı şeklinde kendini gösteren sağlık problemi aşağıdakilerden hangisidir?

Ekstrem soğuk hava dalgalarının yaşandığı yüksek enlemlerde veya dağlık alanlarda uzun süre korumasız kalan bir bireyin vücudu çevreye sürekli ısı kaybeder. Vücut iç sıcaklığının kararlı dengesinin (homeostazi) bozularak kritik sınırların altına düşmesi şeklinde gelişen durum aşağıdakilerden hangisidir?

Sanayileşmenin ve motorlu taşıt trafiğinin yoğun olduğu büyük kentlerde hava kirliliği önemli bir çevre sorunudur. Havadaki aşırı partikül madde ve kükürtdioksit gibi gazlar, solunum sisteminin iç dengesini (homeostazi) bozarak gaz alışverişini zorlaştırır.

Bu durumun insan sağlığında en çok yol açtığı kronik problem aşağıdakilerden hangisidir?

Şiddetli kuraklık yaşanan kurak ve yarı kurak iklim bölgelerinde temiz su kaynaklarının azalması, hijyen koşullarının kötüleşmesine yol açar. Güvenli içme suyuna erişemeyen toplumlarda vücudun su ve elektrolit dengesinin (homeostazi) bozulmasına yol açan ciddi sindirim sistemi enfeksiyonları yaygınlaşır.

Aşağıdakilerden hangisi bu coğrafi koşullara bağlı olarak gelişen ve vücutta hızlı su-elektrolit kaybına neden olan salgın hastalıklardan biridir?

Küresel iklim değişikliği sonucunda sıcaklık değerlerinin orta kuşakta artması, tropikal ve subtropikal bölgelere özgü anofel cinsi sivrisineklerin yaşam alanlarını daha yüksek enlemlere doğru genişletmiştir. Bu durum, insan alyuvarlarındaki hücresel homeostaziyi bozan vektörel hastalıkların yayılım alanını etkilemektedir.

Söz konusu vektör canlılar aracılığıyla bulaşan ve alyuvar yıkımına yol açarak vücut dengesini bozan hastalık aşağıdakilerden hangisidir?

Sanayi atıklarının akar sulara ve denizlere kontrolsüz deşarj edilmesi sonucu cıva ve kadmiyum gibi ağır metaller besin zincirine katılır. Besin piramidinin üst basamağında yer alan insanlarda bu metallerin dokularda birikmesi (biyobirikim), boşaltım organı olan böbreklerin süzme işlevini sekteye uğratır.

Böbreklerin kan pH'ı ve üre dengesini ayarlayamaması sonucu homeostazinin bozulmasıyla ortaya çıkan durum aşağıdakilerden hangisidir?

Büyük metropollerde yüksek binalar, asfalt kaplamalar ve sanayi faaliyetleri nedeniyle gece sıcaklıklarının kırsal alanlara göre yüksek kalması olayına "kent ısı adası" adı verilir. Kent ısı adası etkisi altında kalan bireylerde gece boyunca vücut sıcaklığının düşürülememesi, otonom sinir sisteminin aşırı çalışmasına yol açar.

Bu durumun insan vücudunda bozduğu temel homeostaz dengesi ve buna bağlı gelişen risk aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Çöl bölgelerinden atmosferik sirkülasyon ile binlerce kilometre uzağa taşınan mineral tozları (çöl tozları), ulaştığı coğrafyalarda hava kalite indeksini düşürmektedir. Havadaki mikro ölçekli silikat ve kuvars partiküllerinin solunması, akciğer alveol yüzeylerini kaplayarak gaz alışveriş kapasitesini düşürür.

Bu durum kandaki kalsiyum ve oksijen taşınımı ile alakalı olarak hücresel düzeyde hangi homeostazi sorununa yol açar?

Kıyı kesimlerinde bağıl nemin çok yüksek olduğu yaz günlerinde, terin cilt yüzeyinden buharlaşması zorlaşır. Bu durum vücudun "buharlaşmalı soğuma" mekanizmasını engelleyerek iç organ sıcaklığının yükselmesine zemin hazırlar.

Bağıl nemin yüksek olduğu ekstrem sıcak iklim koşullarında terleme mekanizmasının işlevini yitirmesiyle homeostazinin bozulması aşağıdaki sistemlerden hangisinde doğrudan ilk yıkıcı etkiyi gösterir?

Fosil yakıt tüketimi yüksek olan sanayi havzalarında kükürtdioksit $SO_2$ ve azotoksit $NO_x$ gazlarının atmosferdeki su buharı ile tepkimeye girmesi sonucu asit yağmurları oluşur. Asit yağmurları toprakta bağlı bulunan alüminyum, kurşun ve kadmiyum gibi ağır metalleri çözerek içme suyu havzalarına taşır.

Asit yağmurlarının kirllettiği sulardan beslenen insanlarda bu metallerin birikmesi, vücutta hangi sistemin elektrolit ve süzme homeostazisini doğrudan tahrip eder?

Bir coğrafyacı, ekstrem sıcak hava dalgasının yaşandığı X kentinde hastanelerin acil servis başvurularını incelemiş ve şu bulgulara ulaşmıştır:
I. Yaşlı nüfusta aşırı terlemeye bağlı akut sıvı kaybı (dehidrasyon) nedeniyle kan hacmi azalmıştır.
II. Kan hacminin azalmasına bağlı olarak kan basıncı düşmüş, böbreklere giden kan akımı azalmıştır.
III. Vücut iç sıcaklığını 37°C'de tutma (homeostazi) çabası sırasında kalp atım sayısı aşırı artmış ve aritmi vakaları katlanmıştır.

Bu verilere dayanarak, coğrafi bir ekstrem olay olan sıcak dalgalarının insan fizyolojisi üzerindeki etkilerine ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yanlıştır?

Afrika'nın Sahel kuşağında küresel iklim düzensizliklerine bağlı olarak son yıllarda kuraklık periyotları uzamış, tarımsal rekolte düşmüş ve ciddi besin kıtlığı baş göstermiştir. Yetersiz ve dengesiz beslenen bölge halkında protein-enerji malnütrisyonu ortaya çıkmıştır. Hücre yapımı için gerekli amino asitler ve vitaminler alınamadığı için doku onarımı aksamış ve bağışıklık sistemi homeostazisi çökmüştür.

Buna göre, Sahel kuşağındaki coğrafi/iklimsel değişimin insan fizyolojik homeostazisindeki yıkıcı etkileriyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Kıyı ekosistemlerinde aşırı gübre kullanımı ve deniz suyu sıcaklıklarının yükselmesi (ötrofikasyon) sonucu zehirli dinoflagellat (mikroalg) türlerinin sayısı kontrolsüz artmakta ve "kırmızı gel-git" (red tide) olayları görülmektedir. Bu alglerin ürettiği saksitoksin gibi nörotoksinler, kabuklu deniz canlılarında birikir. Bu canlıları tüketen insanlarda toksinler, sinir hücrelerindeki sodyum-potasyum pompalarının çalışmasını engelleyerek aksonlarda impuls iletimini durdurur.

Bu çevresel ve fizyolojik süreç değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?