✅ 11. Sınıf Biyoloji: Diabetes insipidus (ozmotik denge bozukluğu) testleri Test Çöz

İnsan vücudunda ozmotik dengenin korunmasında görev alan bir hormonun yetersiz salgılanması sonucunda böbreklerden suyun geri emilimi azalır, birey çok miktarda seyreltik (seyreltilmiş) idrar oluşturur ve aşırı susama hissi yaşar.

Şekersiz şeker hastalığı (Diabetes insipidus) olarak adlandırılan bu duruma aşağıdaki hormonlardan hangisinin eksikliği neden olur?

Sağlıklı bir insanda kanda ozmotik basınç arttığında salgılanan ADH (antidiüretik hormon), böbrek nefronlarında belirli bölgeleri uyararak suyun emilimini sağlar.

ADH hormonu, böbrek nefronlarının esas olarak hangi kısımlarına etki ederek suyun kan damarlarına geri emilmesini sağlar?

Şeker hastalığı (Diabetes mellitus) ile şekersiz şeker hastalığı (Diabetes insipidus) benzer klinik belirtiler (çok idrara çıkma ve çok su içme) gösterse de nedenleri ve idrar bileşimleri farklıdır.

Şekersiz şeker hastalığını (Diabetes insipidus), klasik şeker hastalığından (Diabetes mellitus) ayıran temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

ADH hormonu sentezi yetersiz olan bir bireyde vücudun ozmotik dengesi bozulur.

Bu bireyin kanı ve idrarı ile ilgili ozmotik basınç değişimleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Sağlıklı bir insanda terleme veya az su alma sonucu meydana gelen ozmotik dengeleme sürecindeki olaylar aşağıda karışık olarak verilmiştir:

I. Hipofiz arka lobundan kana ADH salgılanması
II. Kanın ozmotik basıncının yükselmesi
III. Böbrek distal tüp ve toplama kanallarında su emiliminin artması
IV. Hipotalamustaki ozmoreseptörlerin uyarılması

Bu olayların gerçekleşme sırası aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Diabetes insipidus hastalığı iki temel mekanizma ile ortaya çıkabilir:
1. Santral (Nörojenik): Hipotalamus veya hipofiz hasarı sonucu ADH üretilemez veya salgılanamaz.
2. Nefrojenik: Böbrek kanallarındaki ADH reseptörleri bozuktur, ADH var olsa bile böbrekler yanıt veremez.

Aşırı idrar çıkarma şikayetiyle hastaneye başvuran bir hastaya sentetik ADH hormonu enjekte edilmiş ve hastanın idrar derişimi (ozmolaritesi) takip edilmiştir.

Enjeksiyon sonrasında hastanın idrar yoğunluğunda hiçbir değişiklik gözlenmediğine göre, bu hasta ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Şekersiz şeker hastalığı teşhisinde "Su Kısıtlama Testi" uygulanır. Bu testte bireye belirli bir süre su verilmez ve idrar ozmolaritesi (yoğunluğu) ölçülür.

Sağlıklı bir birey ile Diabetes insipidus hastası bir birey susuz bırakıldığında gerçekleşen değişimlerle ilgili aşağıdaki karşılaştırmalardan hangisi _yanlıştır_?

ADH hormonunun vücutta yetersiz bulunması durumunda (Diabetes insipidus);

I. Kan hacminin azalması
II. Kan basıncının düşme eğilimine girmesi
III. İdrarla aşırı miktarda glikoz molekülü kaybedilmesi

fizyolojik değişimlerinden hangilerinin ortaya çıkması beklenir?

Aşağıdaki şemada insanın ozmotik dengesinin negatif geri bildirim ile düzenlenmesi özetlenmiştir:

Su kaybı $\rightarrow$ Kan ozmotik basıncının artması $\rightarrow$ X yapısının uyarılması $\rightarrow$ Y organından ADH salgılanması $\rightarrow$ Böbreklerde su emilimi $\rightarrow$ Kan ozmotik basıncının düşmesi.

Bu şemada X ve Y ile gösterilen yapılar aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Alkol tüketimi, hipotalamus ve hipofiz üzerindeki baskılayıcı etkisi nedeniyle ADH (antidiüretik hormon) salgılanmasını önemli ölçüde engeller.

Aşırı alkol alan bir bireyde kısa dönemde gözlenen fizyolojik değişimlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi _yanlıştır_?

Nefron kanallarında gerçekleşen suyun geri emilimi ile ilgili;

I. Henle kulpunun inen kolunda suyun geri emilimi ozmozla gerçekleşir ve ADH hormonundan bağımsızdır.
II. Distal tüp ve idrar toplama kanalındaki su emilimi ADH hormonu kontrolündedir.
III. ADH hormonu eksikliğinde Henle kulpunun inen kolundan su emilimi tamamen durur.

yargılarından hangileri doğrudur?

Klinik bir araştırmada polyuria (aşırı idrara çıkma) ve polydipsia (aşırı su içme) şikayeti olan bir hastanın laboratuvar analiz sonuçları şu şekildedir:

- Günlük İdrar Hacmi: $11,5 \text{ Litre}$ (Normal değer: $1,5 \text{ Litre}$)
- Kan Glikoz Düzeyi: $92 \text{ mg/dL}$ (Normal değer: $70 - 110 \text{ mg/dL}$)
- İdrarda Glikoz: Rastlanmadı
- Kan Plazma ADH Düzeyi: Normalin çok üzerinde (Yüksek)
- Sentetik ADH (Desmopressin) Testi: İdrar hacminde ve ozmolaritesinde belirgin bir değişiklik yaratmadı.

Laboratuvar verileri değerlendirildiğinde bu hasta ile ilgili aşağıdaki sonuçlardan hangisine ulaşılması en uygundur?

Şekersiz şeker hastalığı (Diabetes insipidus) tanısı konmuş bir bireyin 12 saat boyunca sudan mahrum bırakılması sürecinde meydana gelen fizyolojik değişimler incelenmiştir.

Bu süreçte hastanın vücudunda gerçekleşen değişimlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi _yanlıştır_?

Üç farklı bireye (K, L ve M) su kısıtlama testi uygulanmış ve ardından dışarıdan sentetik ADH enjekte edilerek idrar ozmolariteleri ($\text{mOsm/L}$) ölçülmüştür. Elde edilen veriler aşağıda betimlenmiştir:

- K Bireyi: Su kısıtlaması sonrasında idrar ozmolaritesi $800 \text{ mOsm/L}$ (yüksek); ADH enjeksiyonu sonrasında $810 \text{ mOsm/L}$ (değişmedi).
- L Bireyi: Su kısıtlaması sonrasında idrar ozmolaritesi $150 \text{ mOsm/L}$ (düşük); ADH enjeksiyonu sonrasında $750 \text{ mOsm/L}$ (belirgin artış gösterdi).
- M Bireyi: Su kısıtlaması sonrasında idrar ozmolaritesi $140 \text{ mOsm/L}$ (düşük); ADH enjeksiyonu sonrasında $150 \text{ mOsm/L}$ (düşük kalmaya devam etti).

Bu test sonuçlarına göre yapılan aşağıdaki yorumlardan hangisi _kesinlikle doğrudur_?