✅ 10. Sınıf Felsefe: Maarif modeli siyaset felsefesi Test Çöz

Siyaset felsefesinde bireylerin tek tek çıkarlarından ziyade, toplumun genelinin huzur, refah ve güvenliğini hedefleyen kavrama ne ad verilir?

Siyaset felsefesinde iktidarın yönetme gücünü yasalara, ahlaki değerlere veya halkın rızasına dayandırmasına, yani yönetme gücünün haklı ve yasal kabul edilmesine ne ad verilir?

İslam felsefesinde siyaset felsefesinin en önemli temsilcilerinden olan Farabi, insanların mutlu ve huzurlu yaşayabilmesi için ahlaki erdemlere dayalı bir devlet düzeni kurması gerektiğini savunur.

Farabi'nin bu ideal devlet tasarımına verdiği isim aşağıdakilerden hangisidir?

Devlet işlerinin yürütülmesinde hiyerarşik bir yapıya sahip, kurallara bağlı çalışan ve uzmanlaşmış memurlar topluluğuna ne ad verilir?

Thomas Hobbes, John Locke ve Jean-Jacques Rousseau gibi düşünürler, devletin yapay bir kurum olduğunu ve insanların güvenlik, özgürlük gibi temel ihtiyaçlarını korumak amacıyla kendi aralarında yaptıkları bir uzlaşıyla devleti kurduklarını savunurlar.

Bu düşünürlerin devletin ortaya çıkışını açıklamak için kullandıkları temel kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Siyaset felsefesinde devletin kaynağına ilişkin iki temel yaklaşım vardır. İlk yaklaşıma göre devlet, insanın doğasından kaynaklanan, tıpkı canlı bir organizma gibi kendiliğinden oluşan doğal bir kurumdur. İkinci yaklaşıma göre ise devlet, insanların kendi güvenliklerini sağlamak için ortak iradeyle oluşturdukları yapay bir kurumdur.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi devletin "yapay bir kurum" olduğunu savunan bir düşünceye örnek gösterilebilir?

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde siyaset felsefesi konuları ele alınırken "etkin vatandaşlık" ve "adalet" kavramları ön plana çıkarılır. Bu modelde adalet, sadece yasaların uygulanması değil; her bireyin hakkının gözetilmesi, toplumsal dengenin korunması ve ortak iyinin tesis edilmesi olarak tanımlanır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Maarif Modeli'nin hedeflediği "adalet" anlayışına uygun bir uygulama değildir?

Max Weber, egemenliğin (meşru otoritenin) kaynağına göre üç farklı türü olduğunu belirtir:

I. Geleneksel otorite: Gücünü geçmişten gelen adetlerden, inançlardan alır.
II. Karizmatik otorite: Gücünü liderin olağanüstü, kahramanca özelliklerinden alır.
III. Rasyonel-yasal otorite: Gücünü yazılı hukuk kurallarından ve anayasadan alır.

Buna göre, modern demokratik devletlerde geçerli olan egemenlik türü aşağıdakilerden hangisidir?

Sivil toplum; devlet organlarının doğrudan denetimi ve yönetimi dışında kalan, vatandaşların kendi istekleriyle oluşturdukları, toplumsal sorunlara çözüm arayan dernek, vakıf ve sendika gibi örgütlenmelerin bütünüdür.

Buna göre, sivil toplumun temel işlevleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

Siyaset felsefesinde "Birey mi önceliklidir, yoksa toplum mu?" sorusu ekseninde farklı görüşler ortaya çıkmıştır. Liberalizm, bireysel özgürlükleri ve özel mülkiyeti merkeze alarak devletin müdahalesini en aza indirmeyi savunurken; sosyalizm, toplumsal eşitliği ve ortak mülkiyeti savunarak devletin ekonomik ve sosyal hayata aktif müdahalesini öngörür.

Bu iki yaklaşımın temel uyuşmazlık noktası aşağıdakilerden hangisidir?

Montesquieu, devlet gücünün tek bir elde toplanmasının diktatörlüğe ve özgürlüklerin yok olmasına yol açacağını savunmuştur. Bu nedenle yasama (kanun yapma), yürütme (kanunları uygulama) ve yargı (kanunlara uymayanları cezalandırma) güçlerinin farklı organlar tarafından kullanılması gerektiğini belirtmiştir.

Montesquieu'nün bu düşüncesi siyaset felsefesinde hangi kavramla ifade edilir?

Ütopyalar, gerçekleşmesi bugünkü koşullarda mümkün olmayan ama gelecekte kurulması hayal edilen ideal toplum tasarımlarıdır. Bunlar "istenen (olumlu)" ve "istenmeyen (korku/distopya)" ütopyalar olmak üzere ikiye ayrılır. İstenen ütopyalar insanlığa daha adil ve mutlu bir yaşam sunmayı hedeflerken, korku ütopyaları teknolojinin ve otoriter devlet gücünün insanı nasıl köleleştirebileceğine dair uyarılarda bulunur.

Buna göre, aşağıda verilen eşleştirmelerden hangisi, eserin niteliği (olumlu/olumsuz) bakımından diğerlerinden farklıdır?

Siyaset felsefesinde "hak" kavramı iki bağlamda ele alınır:

1. Doğal Haklar: İnsanın sadece insan olmasından dolayı doğuştan sahip olduğu, devletin varlığından önce de var olan, devredilemez ve vazgeçilemez haklardır (Örn: Yaşama hakkı, kişisel özgürlük).
2. Pozitif Haklar: Devletin yasalarla vatandaşlarına tanıdığı, toplumsal ve hukuki düzen içinde geçerli olan haklardır (Örn: Seçme ve seçilme hakkı, sosyal güvenlik hakkı).

Buna göre, doğal haklar ile pozitif haklar arasındaki ilişki hakkında aşağıdaki yorumlardan hangisi yapılamaz?

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde, siyaset felsefesinin temel amacı sadece devletin yapısını incelemek değil; ahlak ile siyaset arasındaki kopmaz bağı yeniden kurmaktır. Bu modele göre, "etkin vatandaş", sadece yasaya uyan pasif bir birey değil; toplumsal sorumluluk üstlenen, adaletin tesisine katkı sağlayan ve "ortak iyi"yi gerçekleştirmek için erdemli davranışlar sergileyen kişidir. Siyaset, ahlaki değerlerden bağımsızlaştığında meşruiyet zeminini kaybeder.

Bu açıklamadan hareketle, Maarif Modeli'nin siyaset felsefesi yaklaşımına dair aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?