✅ 10. Sınıf Felsefe: Din felsefesinde deliller Test Çöz

Din felsefesinde Tanrı'nın varlığını kanıtlamak amacıyla öne sürülen bazı deliller vardır. Bu delillerden biri, zihnimizde var olan "en mükemmel varlık" kavramından yola çıkarak Tanrı'nın dış dünyada da var olması gerektiğini savunur. Bu kanıta göre, zihnimizdeki en yetkin varlık fikri, onun gerçekte de var olmasını zorunlu kılar; aksi takdirde bu kavram en yetkin olamazdı.

Bu parçada bahsedilen Tanrı'nın varlığı delili aşağıdakilerden hangisidir?

Evrende hiçbir şey nedensiz olarak meydana gelmez. Her olayın kendisinden önce gelen bir nedeni vardır. Bu nedenler zincirini sonsuza kadar götürmek mantıksal olarak imkansızdır. Dolayısıyla, tüm bu nedenler zincirinin başında yer alan, kendisi nedensiz olan bir "İlk Neden" bulunmalıdır. Bu İlk Neden de Tanrı'dır.

Bu akıl yürütme, din felsefesindeki hangi delile temel oluşturur?

Doğaya baktığımızda mevsimlerin ardı ardına gelmesi, canlıların yaşamlarını sürdürebilmeleri için gerekli olan organların karmaşık yapısı ve evrendeki fiziksel yasaların hassas dengesi göze çarpar. Bu durum, evrenin kör bir tesadüf eseri değil, bilinçli bir tasarım ve amaç doğrultusunda var edildiğini gösterir.

Bu parçada açıklanan delil aşağıdakilerden hangisidir?

Tanrı'nın varlığını kabul etmeyen (ateist) düşünürlerin; evrendeki acılar, doğal afetler, savaşlar ve haksızlıklardan yola çıkarak mutlak iyi, mutlak güçlü ve her şeyi bilen bir Tanrı fikriyle çeliştiğini savundukları delil aşağıdakilerden hangisidir?

İslam felsefesinde Gazali gibi düşünürler tarafından savunulan "Hudûs delili", kozmolojik kanıtın önemli bir formudur. Bu delile göre:
$ \text{I.} $ Sonradan meydana gelen (hadis) her varlığın bir yaratıcıya (muhdis) ihtiyacı vardır.
$ \text{II.} $ Evren (alem) sonradan meydana gelmiştir (hadistir).
$ \text{III.} $ O halde evrenin de sonradan meydana getiren bir yaratıcısı vardır.

Bu delilin ikinci öncülünü (evrenin sonradan meydana geldiğini) kanıtlamak için modern bilimde ve felsefede aşağıdakilerden hangisi doğrudan bir kanıt olarak kullanılabilir?

İngiliz düşünür William Paley, ünlü "Saatçi Analojisi"nde şöyle der: "Kırlarda yürürken yerde bir taş bulsam, bu taşın her zaman orada olduğunu düşünebilirim. Ancak yerde bir cep saati bulsaydım, bu saatin parçalarının belirli bir amaç doğrultusunda (zamanı göstermek için) bir araya getirildiğini ve dolayısıyla onu tasarlayan bir saatçinin olması gerektiğini düşünürdüm."

Paley'in bu analojisi, din felsefesindeki hangi delilin mantığını açıklamak için kurulmuştur ve bu delilin temel iddiası nedir?

Immanuel Kant, Tanrı'nın varlığının teorik akılla (bilimsel veya metafiziksel kanıtlarla) kesin olarak kanıtlanamayacağını savunur. Ancak ona göre pratik akıl (ahlak alanı) açısından Tanrı'nın varlığını kabul etmek kaçınılmaz bir gerekliliktir. Kant'a göre, ahlaki bir yaşam süren insanın en yüksek iyiye (erdem ve mutluluğun uyumuna) ulaşabilmesi için adil bir düzenleyicinin var olması gerekir.

Buna göre Kant'ın ahlak delili hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Din felsefesinde teistler, ateistlerin öne sürdüğü "Kötülük Delili"ne karşı çeşitli savunmalar (teodiseler) geliştirmişlerdir. Bu savunmalardan en yaygın olanı "Özgür İrade Savunması"dır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi "Özgür İrade Savunması"nın temel argümanını en iyi açıklar?

"Eğer zihnimizde 'kendisinden daha mükemmeli düşünülemeyen bir varlık' fikri varsa ve bu varlık sadece zihnimizde var olup dış dünyada var olmasaydı, o zaman dış dünyada da var olan başka bir varlık ondan daha mükemmel olurdu. Bu durum ise 'kendisinden daha mükemmeli düşünülemeyen varlık' tanımıyla çelişirdi. O halde, en mükemmel varlık hem zihinde hem de dış dünyada var olmak zorundadır."

St. Anselmus'a ait olan bu akıl yürütme biçimiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Din felsefesinde Tanrı'nın varlığına yönelik deliller tartışılırken bazı felsefi akımlar delillerin yetersizliğini savunur. Örneğin agnostisizm (bilinemezcilik), ne Tanrı'nın var olduğunu kanıtlayan delillerin (kozmolojik, ontolojik vb.) ne de yok olduğunu kanıtlayan delillerin (kötülük delili vb.) insan aklı için yeterli ve kesin olduğunu kabul eder.

Buna göre agnostisizmin deliller karşısındaki temel tutumu aşağıdakilerden hangisidir?

Kozmolojik delilin en önemli aşamalarından biri "sonsuz geriye gidişin imkansızlığı" (regressus ad infinitum) fikridir. Bu fikre göre, evrendeki her varlığın bir nedeni varsa, bu nedenlerin de başka nedenleri olmalıdır. Ancak bu nedenler zinciri sonsuza kadar geriye gidemez; çünkü ucu açık sonsuz bir zincirde ilk halka (başlangıç noktası) olamayacağı için şu anki mevcut olayların da gerçekleşmesi mümkün olmazdı. Bu yüzden zinciri başlatan ve kendisi başka bir nedene ihtiyaç duymayan bir "İlk Sebep" olmalıdır.

Bu parçaya göre, kozmolojik delilin geçerliliği aşağıdakilerden hangisine doğrudan bağlıdır?

Bir astrofizikçi yaptığı sunumda şunları söylemektedir: "Evrenimizin genişleme hızı, yerçekimi kuvvetinin büyüklüğü, atom altı parçacıkların kütleleri arasındaki oranlar gibi düzinelerce fiziksel sabit, yaşamın ortaya çıkabilmesi için tam olarak olması gereken hassas değerlerdedir. Bu değerlerdeki milyonda bir oranındaki sapma bile ne yıldızların ne de canlılığın oluşmasına izin verirdi. Bu durum, evrenin kör tesadüflerin değil, bilinçli bir tercihin ürünü olduğunu düşündürmektedir."

Bu parçada geçen bilimsel açıklamalar, din felsefesindeki hangi delili desteklemek için kullanılabilir ve bu delilin felsefi temeli nedir?

Jean-Paul Sartre gibi varoluşçu düşünürler, Tanrı'nın varlığına karşı "Ahlaki Gerekçeler / Özgürlük Kanıtı"nı ileri sürerler. Sartre'a göre: "Eğer Tanrı varsa, insanın özü onun zihninde önceden belirlenmiştir. Bu durumda insan, önceden yazılmış bir senaryoyu oynayan bir varlık haline gelir ve gerçek anlamda özgür olamaz. Oysa insan tamamen özgürdür ve kendi özünü kendi eylemleriyle kendisi yaratır. İnsanın bu mutlak özgürlüğünün var olabilmesi için Tanrı'nın var olmaması gerekir."

Sartre'ın bu argümanının mantıksal yapısı ve felsefi çıkarımı hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Din felsefesinde Tanrı'nın varlığına yönelik kanıtlar yöntem bakımından ikiye ayrılır:
$ \text{1. A priori kanıtlar:} $ Deney ve gözleme başvurmadan, sadece akıl ve kavram analizine dayanan kanıtlar.
$ \text{2. A posteriori kanıtlar:} $ Dış dünyadaki olgulardan, deney ve gözlemlerden hareket ederek Tanrı'nın varlığına ulaşan kanıtlar.

Buna göre, aşağıda verilen delil eşleştirmelerinden hangisi bu yöntemsel ayrıma tam olarak uygundur?