✅ 10. Sınıf Edebiyat: İslamiyet etkisindeki türk edebiyatı Test Çöz
✅ 10. Sınıf Edebiyat: İslamiyet etkisindeki türk edebiyatı Testi
İslamiyet'in kabulünden sonraki ilk eserlerden biri olan ve "mutluluk veren bilgi" anlamına gelen, Türk edebiyatının ilk siyasetnamesi kabul edilen Kutadgu Bilig adlı eserin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kaşgarlı MahmudB) Edip Ahmet Yükneki
C) Hoca Ahmet Yesevi
D) Yusuf Has Hacib
E) Ali Şir Nevai
Aşık edebiyatının en yaygın nazım biçimidir. Genellikle 11'li hece ölçüsüyle yazılır. Aşk, doğa, ayrılık, yiğitlik gibi konuları işler. Son dörtlükte şairin mahlası (tapşırma) yer alır.
Bu parçada sözü edilen nazım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
B) Varsağı
C) Koşma
D) Destan
E) Mani
Kaşgarlı Mahmud tarafından 11. yüzyılda Araplara Türkçe öğretmek ve Türkçenin zengin bir dil olduğunu kanıtlamak amacıyla yazılan, Türk edebiyatının ilk sözlüğü ve dil bilgisi kitabı kabul edilen eser aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kutadgu BiligB) Divânu Lugâti't-Türk
C) Atabetü'l-Hakayık
D) Divân-ı Hikmet
E) Kitab-ı Dede Korkut
Tekke (Tasavvuf) edebiyatında Allah aşkını, O'nun birliğini, büyüklüğünü övmek amacıyla yazılan, kendine has bir ezgiyle söylenen ve Türk edebiyatında özellikle Yunus Emre ile özdeşleşen nazım türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) NefesB) Şathiye
C) Devriye
D) İlahi
E) Nutuk
Geçiş Dönemi (11-12. yüzyıl) Türk edebiyatı eserleriyle ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Kutadgu Bilig, didaktik ve alegorik bir özellik taşır; aruz ölçüsüyle ve beyitlerle yazılmıştır.B) Divânu Lugâti't-Türk'te şiirlerin yanı sıra sav (atasözü), sagu (ağıt) ve koşuk örneklerine de yer verilmiştir.
C) Atabetü'l-Hakayık, Edip Ahmet Yükneki tarafından ahlaki ve dini öğütler vermek amacıyla cömertlik, doğruluk gibi temalarda yazılmıştır.
D) Divân-ı Hikmet, Hoca Ahmet Yesevi'nin hece ve aruzla yazdığı, tasavvufi düşünceleri halka yaymayı amaçlayan şiirlerden oluşur.
E) Kutadgu Bilig ve Atabetü'l-Hakayık, sadece hece ölçüsü ve dörtlüklerle kaleme alınmış, yabancı etkilerden tamamen uzak milli nazım şekillerine sahip eserlerdir.
Divan edebiyatının iki önemli nazım biçimi olan "gazel" ve "kaside" karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi ortak bir özellik olarak gösterilemez?
A) Kafiye düzenlerinin "aa, ba, ca, da..." şeklinde olmasıB) İlk beyitlerine "matla", son beyitlerine "makta" denmesi
C) Genellikle aşk, şarap, sevgiliye duyulan özlem gibi lirik konuları işlemeleri
D) Beyit birimiyle ve aruz ölçüsüyle yazılmaları
E) Şairin mahlasının son beyitlerde (makta veya taç beyit) geçmesi
I.
Bre ağalar bre beyler
Ölmeden bir dem sürelim
Gözümüze toprak dolmadan
Gelin bir dem sürelim
II.
İncecikten bir kar yağar
Tozar Elif Elif diye
Deli gönül abdal olmuş
Gezer Elif Elif diye
Yukarıda verilen şiir parçalarının nazım biçimleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?
B) Varsağı - Semai
C) Destan - Koşma
D) Varsağı - Mani
E) Semai - Varsağı
Kasidenin bölümleriyle ilgili aşağıda verilen açıklamalardan hangisi yanlıştır?
A) Nesib (Teşbib): Kasidenin giriş bölümüdür, genellikle doğa tasvirleri (bahar, kış, bayram vb.) yapılır.B) Girizgâh: Nesib bölümünden asıl konuya (övgüye) geçişi sağlayan tek veya birkaç beyitlik köprü bölümdür.
C) Methiye: Kasidenin sunulduğu kişinin (padişah, sadrazam vb.) niteliklerinin övüldüğü asıl bölümdür.
D) Tegazzül: Kasidenin içinde, kasideyle aynı ölçü ve kafiyede araya sıkıştırılan gazel bölümüdür.
E) Fahriye: Kasideyi yazan şairin, övdüğü devlet büyüğüne iyi dileklerde ve dualarda bulunduğu son bölümdür.
Divan edebiyatında bugünkü roman ve hikayenin yerini tutan, olay anlatımına dayalı nazım biçimi olan "mesnevi" ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Her beytinin kendi arasında kafiyeli (aa, bb, cc, dd...) olması şaire yazma kolaylığı sağlar.B) Beyit sayısında herhangi bir sınırlama yoktur, binlerce beyitten oluşabilir.
C) Aruz ölçüsünün genellikle kısa ve akıcı kalıplarıyla yazılır.
D) Türk edebiyatındaki ilk mesnevi örneği Yusuf Has Hacib'in yazdığı Kutadgu Bilig'dir.
E) Divan edebiyatında aynı şair tarafından yazılmış beş mesneviden oluşan eserler bütününe "tezkire" adı verilir.
Tekke (Tasavvuf) edebiyatı nazım türleriyle ilgili aşağıdaki açıklamalardan hangisi yanlıştır?
A) Şathiye: İnançlardan alaycı bir dille söz eder gibi görünmekle birlikte derin tasavvufi anlamlar içeren, mecazi şiirlerdir.B) Devriye: İnsanın ve evrenin Allah'tan gelip tekrar Allah'a döneceği felsefesini (devir kuramı) anlatan şiirlerdir.
C) Nutuk: Tarikata yeni giren müritlere tarikat kurallarını, adabını ve derecelerini öğretmek amacıyla yazılan didaktik şiirlerdir.
D) Nefes: Bektaşi şairlerinin yazdığı, genellikle vahdetivücut felsefesini, Hz. Ali ve Ehl-i Beyt sevgisini işleyen şiirlerdir.
E) Deme: Mevlevi dervişlerinin sema törenlerinde ney ve kudüm eşliğinde okudukları lirik aşk şiirleridir.
Divan edebiyatına Türklerin kazandırdığı nazım biçimleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Şarkı ve tuyuğ, Türk şairlerin Divan edebiyatına kazandırdığı iki önemli nazım biçimidir.B) Şarkı, tek dörtlükten oluşan ve aruzun sadece tek bir özel kalıbıyla yazılan felsefi şiirlerdir.
C) Tuyuğ, bestelenmek amacıyla yazılan, nakarat ve vasıta bölümleri olan çok bentli bir nazım biçimidir.
D) Şarkı türünün en önemli temsilcisi Kadı Burhaneddin; tuyuğ türünün en büyük ustası ise Nedim'dir.
E) Şarkı ve tuyuğ, halk edebiyatındaki mani ve koşmanın divan edebiyatındaki birebir kopyalarıdır.
Kutadgu Bilig, dört soyut kavramı temsil eden alegorik (sembolik) karakterler üzerine kurulmuş didaktik bir eserdir. Eserdeki bu karakterler ve onların temsil ettikleri kavramlar devlet yönetimi, birey ve toplum huzuru açısından büyük önem taşır.
Buna göre, aşağıda verilen karakter-kavram eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
B) Ay Toldı: Mutluluk, saadet ve devleti (kut) temsil eden vezirdir.
C) Ögdülmiş: Aklı, bilimi ve zekayı temsil eden, vezirin oğludur.
D) Odgurmış: Akıbeti (hayatın sonunu), kanaati ve dünya işlerinden uzaklaşmayı temsil eden derviştir.
E) Kün Togdı: Bilgiyi, eğitimi ve görgüyü temsil eden, hükümdarın hocası ve başdanışmanıdır.
Beni candan usandırdı cefâdan yâr usanmaz mı
Felekler yandı âhımdan murâdım şem'i yanmaz mı
Kamu bîmârına cânân devâ-yı derd eder ihsân
Niçün kılmaz bana dermân beni bîmârı sanmaz mı
(Fuzûlî)
Fuzûlî'ye ait bu iki beyit analiz edildiğinde aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
B) Beyitlerin kafiye şeması "aa - ba" şeklinde olup gazel nazım biçiminin yapısal özelliklerini yansıtmaktadır.
C) İlk beyitte "-anmaz mı" sesleri zengin kafiye oluştururken, sadece "mı" soru ekleri redif görevindedir.
D) Şair, sevgilinin vefasızlığından ve çektirdiği cefadan duyduğu acıyı lirik ve samimi bir dille ifade etmiştir.
E) İkinci beyitte yer alan "bîmâr" (hasta), "devâ" (ilaç) ve "dermân" kelimeleri arasında tenasüp (uygunluk) sanatı yapılmıştır.
Aşağıda, İslamiyet etkisinde gelişen Türk edebiyatının iki büyük kolu olan Halk edebiyatı ile Divan edebiyatının karşılaştırıldığı bazı yargılar verilmiştir:
I. Dil: Halk edebiyatında sade, yalın ve halkın konuştuğu Türkçe; Divan edebiyatında ise Arapça-Farsça kelime ve tamlamalarla yüklü süslü bir dil kullanılmıştır.
II. Ölçü: Halk edebiyatında sadece hece ölçüsü; Divan edebiyatında ise sadece aruz ölçüsü kullanılmıştır.
III. Nazım Birimi: Halk edebiyatında temel nazım birimi dörtlük; Divan edebiyatında ise ağırlıklı olarak beyit ve bentler kullanılmıştır.
IV. Kafiye Anlayışı: Halk edebiyatında genellikle yarım kafiye ve redif; Divan edebiyatında ise tam ve zengin kafiye tercih edilmiştir.
V. Konular: Halk edebiyatında somut ve gerçekçi konular (doğa, somut aşk); Divan edebiyatında ise genellikle soyut ve idealize edilmiş konular işlenmiştir.
Bu karşılaştırmaların hangisinde bir "bilgi yanlışı" yapılmıştır?
B) II
C) III
D) IV
E) V
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/10-sinif-edebiyat-islamiyet-etkisindeki-turk-edebiyati/testler