✅ 10. Sınıf Edebiyat: Halk şiiri / divan şiiri Test Çöz
✅ 10. Sınıf Edebiyat: Halk şiiri / divan şiiri Testi
Aşık tarzı halk edebiyatının en yaygın nazım biçimi olan "koşma", işlediği konulara göre çeşitli isimler alır.
Aşk, tabiat, hasret, ayrılık ve sevgi gibi konuları lirik bir anlatımla işleyen koşma türü aşağıdakilerden hangisidir?
B) Güzelleme
C) Taşlama
D) Ağıt
E) Şathiye
Aşağıdakilerden hangisi Divan şiirinin genel özelliklerinden biri değildir?
A) Aruz ölçüsünün kullanılmasıB) Mazmun adı verilen kalıplaşmış ifadelere yer verilmesi
C) Genellikle tam ve zengin kafiyenin tercih edilmesi
D) Şiirlerde parça güzelliğine önem verilmesi
E) Hece ölçüsünün ve yarım kafiyenin temel alınması
Dinî-Tasavvufî Türk edebiyatında Allah'ın varlığını, birliğini övmek ve O'na duyulan aşkı dile getirmek amacıyla yazılan, kendine has bir ezgiyle söylenen ve tarikatlara göre "nefes", "ayin", "tapuğ" gibi isimler alan nazım türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) ManiB) İlahi
C) Koşma
D) Gazel
E) Mesnevi
Divan edebiyatında her beyti kendi arasında kafiyeli olan ($ aa, bb, cc, dd... $) ve genellikle aşk, savaş, dinî-ahlaki konular gibi uzun olayların anlatıldığı nazım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
A) GazelB) Kaside
C) Mesnevi
D) Şarkı
E) Rubai
Aşağıda iki farklı şiir geleneğine ait parçalar verilmiştir:
I. Parça:
"Karac'oğlan der ki kondum göçemedim
Aşk elinden bir dolu şerbet içemedim"
II. Parça:
"Beni candan usandırdı cefâdan yâr usanmaz mı
Felekler yandı âhımdan murâdım şem'i yanmaz mı"
Bu iki şiir parçası karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
B) I. parçada sade ve anlaşılır bir dil, II. parçada ise daha süslü ve edebi bir dil kullanılmıştır.
C) Her iki parçada da aşk teması işlenmiştir.
D) I. parça aşık tarzı halk edebiyatına, II. parça divan edebiyatına aittir.
E) Her iki parça da aynı nazım biçimiyle (gazel) kaleme alınmıştır.
Kaside nazım biçiminin bölümleriyle ilgili aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere sırasıyla hangileri getirilmelidir?
* Kasidelerde şairin kendi sanatını, şiirdeki gücünü övdüğü ve kendini diğer şairlerden üstün gördüğünü dile getirdiği bölüme ---- adı verilir.
* Kasidenin içinde, kasideyle aynı ölçü ve uyakta araya sıkıştırılarak söylenen gazel bölümüne ise ---- denir.
B) Fahriye - Tegazzül
C) Nesib - Girizgâh
D) Fahriye - Taç beyt
E) Medhiye - Fahriye
"Güle naz
Bülbül eyler güle naz
Girdim dost bağçesine
Ağlayan çok gülen az"
Bu mani ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
B) "Güle naz" ve "gülen az" sözcükleri arasında cinaslı kafiye yapılmıştır.
C) Kafiye şeması $ aaba $ şeklindedir.
D) Anonim halk edebiyatı ürünüdür.
E) Hece ölçüsünün 11'li kalıbıyla yazılmıştır.
Divan edebiyatı genel olarak Arap ve Fars edebiyatlarının etkisiyle şekillenmiş olsa da Türk şairler bu edebiyata yeni nazım biçimleri kazandırmışlardır.
Aşağıdakilerden hangisinde Türklerin divan edebiyatına kazandırdığı nazım biçimleri bir arada verilmiştir?
B) Şarkı - Tuyuğ
C) Rubai - Mesnevi
D) Murabba - Terkibibent
E) Müstezat - Şarkı
Dinî-Tasavvufî Türk edebiyatında (Tekke edebiyatı) şiirler işledikleri tasavvufi konulara göre farklı isimler alırlar.
* İnsanın ve evrenin Allah'tan gelip tekrar Allah'a döneceği felsefesini (devir kuramını) anlatan şiirlere ---- adı verilir.
* İnançlardan, dinî kurallardan alaycı ve senli benli bir dille söz eder gibi görünmeyen ama aslında derin tasavvufi anlamlar barındıran şiirlere ise ---- denir.
Bu açıklamalarda boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
B) Nutuk - Nefes
C) Şathiye - Devriye
D) Devriye - Nutuk
E) İlahi - Şathiye
"Süzme çeşmün gelmesin müjgân müjgân üstüne
Urma zahm-ı sîmeme peykân peykân üstüne"
(Çeşm: Göz, Müjgân: Kirpik, Zahm-ı sîme: Gümüş göğüsteki yara, Peykân: Okun ucu)
Divan şairi Nedim'e ait bu beyitle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
B) Beyitte geçen "üstüne" sözcükleri redif görevindedir.
C) "müjgân" ve "peykân" sözcüklerindeki "-ân" sesleri tam kafiye oluşturmaktadır.
D) Aruz ölçüsüyle kaleme alınmıştır.
E) Yabancı kökenli sözcüklere ve tamlamalara yer verilmiştir.
Türk edebiyatının iki büyük geleneği olan halk şiiri ve divan şiirinin önemli nazım biçimleri "koşma" ve "gazel"dir.
Buna göre, koşma ile gazelin karşılaştırıldığı aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?
B) Koşmada nazım birimi dörtlük iken gazelde nazım birimi beyittir.
C) Koşma genellikle hece ölçüsüyle, gazel ise aruz ölçüsüyle yazılır.
D) Koşmanın kafiye düzeni genellikle $ abab / cccb... $ şeklindeyken gazelin kafiye düzeni $ aa / ba / ca / da... $ şeklindedir.
E) Koşmada sadece soyut ve platonik aşk işlenirken gazelde her zaman somut, gerçekçi ve dünyevi aşk ele alınır.
Aşağıda üç farklı şiir parçası verilmiştir:
I. Şiir:
"Âlâ gözlü benli dilber
Koma beni el yerine
Altın kemerin olayım
Dola beni bel yerine"
II. Şiir:
"Aşkın aldı benden beni
Bana seni gerek seni
Ben yanarım dünü günü
Bana seni gerek seni"
III. Şiir:
"Haddeden geçmiş nezâket yâl ü bâl olmuş sana
Mey süzülmüş şişeden ruhsâr-ı âl olmuş sana"
Bu şiir parçalarıyla ilgili olarak yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?
B) II. şiir, dinî-tasavvufî halk edebiyatı geleneğine ait bir ilahiden alınmıştır.
C) III. şiir, divan edebiyatı geleneğine ait olup yabancı sözcüklerle yüklü, sanatlı bir dile sahiptir.
D) Her üç şiirde de hece ölçüsünün farklı kalıpları kullanılarak ahenk sağlanmıştır.
E) I. ve II. şiirlerde dörtlük nazım birimi tercih edilmişken, III. şiirde beyit nazım birimi kullanılmıştır.
Fuzuli'nin ünlü "Su Kasidesi"nden alınan aşağıdaki beyitleri inceleyiniz:
"Saçma ey göz eşkten gönlümdeki odlara su
Kim bu denli tutuşan odlara kılmaz çâre su"
"Hâk-i pâyine yetem der ömrlerdir muttasıl
Başını taştan taşa urup gezer âvâre su"
"Yâ Habîballah yâ Hayre'l-beşer müştâkınam
Eyle kim şebnem kılar şevk-i güle izhâre su"
(Eşk: Gözyaşı, Od: Ateş, Hâk-i pây: Ayağının tozu, Muttasıl: Durmaksızın, Hayre'l-beşer: İnsanların en hayırlısı olan Hz. Muhammed)
Bu beyitler ve ait oldukları şiir göz önünde bulundurulduğunda, aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
B) Beyitlerin sonundaki "su" sözcükleri aynen tekrarlanarak redif görevini üstlenmiştir.
C) Şair, suyun akışını peygamberin ayağının tozuna ulaşma isteğine bağlayarak hüsnütalil sanatı yapmıştır.
D) Beyitlerin tamamında hece ölçüsünün 11'li kalıbı kullanılarak ahenk sağlanmıştır.
E) "od" (ateş) ve "su" sözcükleri bir arada kullanılarak tezat (karşıtlık) sanatına başvurulmuştur.
Bir edebiyat araştırmacısı, 10. sınıf öğrencilerine halk ve divan şiirinin temsilcilerini anlatırken şu bilgileri verir:
I. Şairimiz, 16. yüzyıl divan edebiyatının en lirik isimlerindendir. Gazellerinde genellikle beşeri aşkı aşarak ilahi aşka ulaşmayı, aşkın verdiği acıyı ve ızdırabı ruhun olgunlaşması için bir vesile olarak görür. Dili oldukça ağır, süslü ve sanatlıdır.
II. Şairimiz, 17. yüzyıl aşık tarzı halk edebiyatının en önemli temsilcisidir. Şiirlerinde tasavvufa hiç yer vermemiş; tamamen somut aşkı, doğa güzelliklerini ve Çukurova coğrafyasını duru bir Türkçe ve hece ölçüsüyle dile getirmiştir.
III. Şairimiz, 18. yüzyılda yaşamış, Lale Devri'nin eğlence ve zevk anlayışını şiirlerine yansıtmıştır. Divan şiirine yerli unsurları kazandırmış, "şarkı" nazım biçiminin en büyük ustası kabul edilmiştir.
Bu araştırmacının hakkında bilgi verdiği şairler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?
B) Baki - Dadaloğlu - Nedim
C) Fuzuli - Köroğlu - Baki
D) Şeyhi - Karacaoğlan - Enderunlu Vasıf
E) Nef'i - Dadaloğlu - Nedim
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/10-sinif-edebiyat-halk-siiri-divan-siiri/testler