✅ 10. Sınıf Edebiyat: Geçiş dönemi ilk ürünleri Test Çöz
✅ 10. Sınıf Edebiyat: Geçiş dönemi ilk ürünleri Testi
Türk edebiyatında İslamiyet'in kabulünden sonraki ilk yazılı eser olarak kabul edilen, "mutluluk veren bilgi" anlamına gelen ve Yusuf Has Hacip tarafından kaleme alınan eser aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kutadgu BiligB) Divanu Lugati't-Türk
C) Atabetü'l-Hakayık
D) Divan-ı Hikmet
E) Dede Korkut Hikâyeleri
Kaşgarlı Mahmud tarafından 11. yüzyılda kaleme alınan, Araplara Türkçeyi öğretmek ve Türkçenin Arapça kadar zengin bir dil olduğunu kanıtlamak amacıyla yazılan ilk Türkçe sözlük aşağıdakilerden hangisidir?
A) Atabetü'l-HakayıkB) Muhakemetü'l-Luğateyn
C) Divanu Lugati't-Türk
D) Kutadgu Bilig
E) Divan-ı Hikmet
12. yüzyılda Edip Ahmet Yükneki tarafından yazılan ve kelime anlamı "Hakikatlerin Eşiği" olan, dinî-ahlaki nitelikteki Geçiş Dönemi eseri aşağıdakilerden hangisidir?
A) Divan-ı HikmetB) Kutadgu Bilig
C) Risaletü'n-Nushiyye
D) Atabetü'l-Hakayık
E) Makalat
İlk Türk mutasavvıfı olarak kabul edilen Ahmet Yesevi'nin, çevresindekilere tasavvufu öğretmek ve dinî-tasavvufi düşüncelerini yaymak amacıyla söylediği "hikmet" adı verilen şiirlerini topladığı eser aşağıdakilerden hangisidir?
A) Divan-ı HikmetB) Atabetü'l-Hakayık
C) Mantıku't-Tayr
D) Kutadgu Bilig
E) Divanu Lugati't-Türk
Yusuf Has Hacip'in Kutadgu Bilig adlı eseri sembolik (alegorik) bir nitelik taşır. Eserde yer alan dört ana karakter belirli soyut kavramları temsil eder.
Buna göre, aşağıda verilen karakter ve temsil ettiği kavram eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
B) Aytoldı – Saadet (Mutluluk)
C) Ögdülmiş – Akıl ve Anlayış
D) Odgurmış – Zenginlik ve İkbal
E) Aytoldı – Vezir unvanına sahip sembolik kişilik
Divanu Lugati't-Türk ile ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Araplara Türkçeyi öğretmek amaçlandığı için eserin açıklama dili Arapçadır.B) Türk boylarının dilleri, coğrafyası, gelenek ve görenekleri hakkında zengin bilgiler içerir.
C) İçinde İslamiyet öncesi Türk edebiyatına ait sav, sagu ve koşuk örnekleri yer almaktadır.
D) Sadece bir sözlük niteliğinde olup dönemin şiir ve edebiyat ürünlerine yer verilmemiştir.
E) Eserin ilk baskı nüshalarında Türk dünyasını gösteren bir harita da yer alır.
11 ve 12. yüzyılları kapsayan "İslamiyet Etkisindeki Türk Edebiyatına Geçiş Dönemi" ve bu dönemde verilen ilk ürünlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Eserlerde Hakaniye (Karahanlı) Türkçesi kullanılmıştır.B) Türk şiirinin milli ölçüsü olan hece ölçüsünün yanında ilk kez aruz ölçüsü de kullanılmıştır.
C) Yalnızca beyit nazım birimi tercih edilmiş, dörtlük kullanımı tamamen terk edilmiştir.
D) Eserler genel itibarıyla didaktik (öğretici) bir niteliğe sahiptir.
E) Dini ve ahlaki unsurların yanı sıra toplumsal düzeni sağlama amacı güdülmüştür.
Atabetü'l-Hakayık adlı eserle ilgili verilen,
I. Edip Ahmet Yükneki tarafından yazılan dinî-ahlaki bir mesnevidir.
II. Eserde bilginin faydası, bodun (millet) yönetimi, cömertlik ve alçak gönüllülük gibi konular işlenmiştir.
III. Beyitler ve dörtlüklerden oluşan eserde aruz ölçüsü kullanılmıştır.
IV. Türk edebiyatındaki Batılı anlamda ilk roman örneği kabul edilir.
yargılarından hangileri doğrudur?
B) I ve IV
C) I, II ve III
D) II, III ve IV
E) Yalnızca III
Ahmet Yesevi'nin Divan-ı Hikmet adlı eseri ve edebî kişiliği dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu eserin temel özelliklerinden biri değildir?
A) Sanat yapma kaygısından uzak, sade ve anlaşılır bir halk dili kullanılmıştır.B) Şiirlerde genellikle hece ölçüsü ve dörtlük nazım birimi tercih edilmiştir.
C) Tasavvuf düşüncesinin, İslamiyet ilkelerinin geniş halk kitlelerine aktarılması hedeflenmiştir.
D) Ağır, süslü ve Farsça tamlamalarla dolu Divan şiiri üslubu esas alınmıştır.
E) Şiirler "hikmet" adı verilen dinî-tasavvufi manzumelerden oluşur.
"Yaratıcı, yetiştirici ve bağışlayıcı olan Rabb'imin adıyla söze başladım.
O Tanrı ki insanı seçkin kıldı; ona akıl, anlayış ve dil verdi..."
İçeriği ve üslubu dikkate alındığında, Besmele ve Tanrı övgüsüyle başlayan bu dizeler Türk edebiyatında aruz ölçüsüyle yazılan ilk eserden alınmıştır.
Bu dizeler aşağıdaki Geçiş Dönemi eserlerinin hangisinden alınmış olabilir?
B) Kutadgu Bilig
C) Divan-ı Hikmet
D) Atabetü'l-Hakayık
E) Dede Korkut Kitabı
Kutadgu Bilig ve Divanu Lugati't-Türk eserleri karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi her iki eserin ortak bir özelliği olarak gösterilebilir?
A) Yazılış amaçlarının Araplara Türkçeyi öğretmek olmasıB) Manzum bir siyasetname niteliğinde kaleme alınmış olmaları
C) 11. yüzyılda Karahanlı (Hakaniye) Türkçesi ile yazılmış olmaları
D) Baştan sona aruz ölçüsüyle yazılmış birer mesnevi olmaları
E) Açıklama dillerinin tamamen Arapça olması
Kutadgu Bilig'de toplum düzeni ve devlet yönetimi dört temel temel direk üzerine oturtulmuştur. Bu ilkeler soyut kavramların somutlaştırılması (alegori) yoluyla dört ana karakter üzerinden anlatılır:
- Hükümdar Kün Togdı: Töre ve Adalet
- Vezir Aytoldı: Saadet ve İkbal
- Vezirin Oğlu Ögdülmiş: Akıl ve Anlayış
- Vezirin Kardeşi/Akrabası Odgurmış: Akıbet ve Kanaat
Bu bilgilere ve eserin genel felsefesine dayanarak aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?
B) Akıl (Ögdülmiş), devlet yönetiminde saadete (Aytoldı) yol gösteren ve dünyevi işleri düzenleyen güçtür.
C) Odgurmış, dünya hayatının geçiciliğini ve ahiret hayatının önemini temsil ederek esere tasavvufi-ahlaki bir derinlik kazandırır.
D) Yusuf Has Hacip, sadece dünya saadetini amaçlamış; ahiret hayatını ve dinî sorumlulukları tamamen göz ardı etmiştir.
E) Eserdeki karakterlerin diyaloğu, ideal insan tipini ve ideal devlet modelini ortaya koymayı amaçlar.
Geçiş Dönemi Türk Edebiyatı ürünleri üzerine araştırma yapan bir öğrenci şu tespitlerde bulunmuştur:
I. Kutadgu Bilig: Şehnâme vezniyle ($ \text{Feûlün / feûlün / feûlün / feûl} $) yazılmış, edebiyatımızdaki ilk mesnevi ve siyasetname örneğidir.
II. Divanu Lugati't-Türk: İçerisinde Türk boylarının dilleri, folkloru ve ilk Türk dünyası haritası yer almakla birlikte eserin yazılış amacı Türk dil kurallarını Farsça ile karşılaştırmaktır.
III. Atabetü'l-Hakayık: Cömertlik, kibir, bilginin önemi gibi ahlaki konuları ayet ve hadislere dayanarak işleyen, gazel ve rubai biçiminde uyaklanmış bölümleri olan bir eserdir.
IV. Divan-ı Hikmet: Ahmet Yesevi tarafından hece ölçüsü ve sade dille oluşturulan, Türk tasavvuf edebiyatının temelini atan manzumeler bütünüdür.
Öğrencinin tespitlerinden hangisinde bilgi yanlışı yapılmıstır?
B) Yalnızca II
C) I ve III
D) II ve IV
E) III ve IV
Geçiş Dönemi Türk Edebiyatı, bir yandan Kök Türk ve Uygur kültürel mirasını sürdürürken diğer yandan İslam medeniyetinin getirdiği yeni değerleri, edebî türleri ve dil ögelerini bünyesine katmıştır. Bu dönem eserlerinde bir taraftan Öz Türkçe kelimeler, savlar ve dörtlük esası korunmuş; diğer taraftan Arapça-Farsça kelimeler, aruz ölçüsü, beyit esası ve mesnevi gibi yeni nazım biçimleri sisteme dahil edilmiştir.
Bu parçadaki açıklamalardan hareketle Geçiş Dönemi eserleriyle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılamaz?
B) İslamiyet öncesi edebî gelenek tamamen terk edilerek doğrudan klasik Doğu (Şark) edebiyatı taklit edilmiştir.
C) Dil alanında yabancı sözcüklerin girişi başlasa da Hakaniye Türkçesinin öz yapısı korunmaya çalışılmıştır.
D) Hem milli biçimler (dörtlük/hece) hem de yeni biçimler (beyit/aruz) aynı eserler içerisinde bir arada kullanılabilmiştir.
E) Eserler, Türk toplumunun inanç ve zihniyet değişiminin somut birer belgesi niteliğindedir.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/10-sinif-edebiyat-gecis-donemi-ilk-urunleri/testler