✅ 10. Sınıf Coğrafya: Tektonik ve yeryüzü şekilleri Test Çöz

Yer yuvarlağının iç yapısını oluşturan katmanlardan biri olan, üzerinde yaşadığımız yer kabuğunun hemen altında yer alan, sıcaklık ve yoğunluğu oldukça yüksek olan ve yapısındaki konveksiyonel akıntılar sayesinde levha hareketlerine yön veren katman aşağıdakilerden hangisidir?

Alfred Wegener tarafından $ 1915 $ yılında ortaya atılan "Kıtaların Kayması Kuramı"na göre, günümüzden yaklaşık $ 250 $ milyon yıl önce tüm kıtalar tek bir süper kıta halinde bir arada bulunmaktaydı.

Bu devasa süper kıtaya verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Volkanizma sırasında yeryüzüne çıkan lav, kül ve gazların birikmesiyle ya da patlamalarla çeşitli yer şekilleri oluşur. Volkanik sahalarda gazların sıkışarak patlaması sonucu oluşan çukurluklara ne ad verilir?

Deprem dalgalarının yeryüzünde ilk ulaştığı, deprem odağının tam üzerinde yer alan ve sarsıntının en şiddetli hissedildiği alana ne ad verilir?

İki kıtasal levhanın birbirine doğru hareket ederek çarpışması sonucunda, arada kalan tortul tabakalar sıkışarak yükselir ve kıvrım dağları oluşur.

Aşağıdaki dağ sıralarından hangisi, Avrasya ve Hint levhalarının çarpışması sonucu oluşmuş bu duruma en belirgin örnektir?

Türkiye'de sert kütlelerin yan basınçlara maruz kalmasıyla kırılma sonucu oluşan horst (yükselen kısım) ve graben (alçalan kısım) sistemlerine en çok Ege Bölgesi'nde rastlanır.

Aşağıdaki dağ ve ova eşleştirmelerinden hangisi sırasıyla bir "horst" ve "graben" çiftine örnek gösterilemez?

Yer kabuğunu oluşturan levhalar, manto üzerinde belirli bir dengede yüzer halde bulunurlar. Bu dengeye izostatik denge denir. Karalar üzerinde yük birikmesi (örneğin buzullaşma veya dış kuvvetlerin biriktirme yapması) sonucu kara kütlesi ağırlaşarak mantoya doğru çöker. Bu durum deniz seviyesinin karaya doğru ilerlemesine neden olur.

Bu jeolojik olaya ne ad verilir?

Magmanın yer kabuğunun derinliklerinde yavaş yavaş soğuyarak katılaşması sonucu derinlik volkanizması şekilleri oluşur. Bu şekiller daha sonra dış kuvvetlerin üstteki tabakaları aşındırmasıyla yeryüzüne çıkabilir.

Aşağıdakilerden hangisi derinlik volkanizması sonucu oluşan şekillerden biri değildir?

Çöküntü (göçme) depremleri; yer altındaki boşlukların, mağaraların veya kömür ocaklarındaki galerilerin tavanlarının çökmesiyle meydana gelen, etki alanı dar olan depremlerdir.

Türkiye'nin jeolojik ve litolojik özellikleri göz önüne alındığında, bu tür depremlerin aşağıdaki alanların hangisinde görülme olasılığı en yüksektir?

Levha sınırları; depremlerin, aktif volkanların ve sıcak su kaynaklarının yoğunlaştığı alanlardır. Dünya üzerindeki aktif volkanların yaklaşık %75'i Büyük Okyanus (Pasifik) çevresinde yer aldığı için bu bölgeye "Pasifik Ateş Çemberi" denir.

Aşağıdaki ülkelerden hangisi bu aktif volkanik kuşak üzerinde yer almaz?

Türkiye, jeolojik geçmişi boyunca farklı dönemlerde meydana gelen tektonik olaylardan etkilenmiştir. Günümüzdeki dağlık, engebeli ve yüksek görünümünü büyük ölçüde III. Jeolojik Zaman (Tersiyer) ve IV. Jeolojik Zaman (Kuvaterner) başlarında meydana gelen tektonik hareketlere borçludur.

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de III. Jeolojik Zaman'da (Tersiyer) meydana gelen olaylardan biri değildir?

İskandinav Yarımadası, son buzul çağında üzerinde biriken kalın buzul tabakalarının ağırlığıyla mantoya doğru çökmüştür. Günümüzde ise bu buzulların erimesiyle üzerindeki yük hafifleyen yarımada, yılda yaklaşık $ 1 $ cm kadar yükselmektedir. Bu durum, kıyı çizgilerinin değişmesine ve eski kumsalların deniz seviyesinden yüksekte kalmasına neden olmaktadır.

Bu epejenik hareket ve sonuçları analiz edildiğinde, aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?

Türkiye; kuzeyde Avrasya Levhası, güneyde ise Afrika ve Arabistan levhaları arasında sıkışmaktadır. Özellikle Arabistan Levhası'nın kuzeye doğru hızlı hareketi, Anadolu Levhası'nı sıkıştırmakta ve Anadolu'nun batıya doğru kaymasına neden olmaktadır. Bu hareket, Kuzey Anadolu Fayı (KAF) ve Doğu Anadolu Fayı (DAF) boyunca gerçekleşmektedir.

Bu tektonik mekanizma dikkate alındığında, aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yanlıştır?

Okyanusal bir levha ile kıtasal bir levhanın birbirine doğru hareket ettiği yakınlaşan levha sınırlarında, yoğunluğu daha fazla olan okyanusal levha, kıtasal levhanın altına dalar. Bu dalma-batma bölgesinde derin okyanus hendekleri oluşurken, kıta kenarında ise volkanik dağ sıraları ve şiddetli depremler meydana gelir.

Bu jeolojik süreç göz önüne alındığında, aşağıdaki coğrafi bölgelerin hangisinde bu mekanizmanın sonucunda oluşmuş derin okyanus hendekleri ve bunlara paralel uzanan aktif volkanik dağ yayları bir arada görülür?