✅ 10. Sınıf Coğrafya: Coğrafya bakış açısı Test Çöz

Türkiye'de aktif fay hatlarının ve deprem riskinin en yüksek olduğu alanların Kuzey Anadolu, Batı Anadolu ve Doğu Anadolu fay kuşakları üzerinde yer aldığını belirten bir harita çalışması, coğrafyanın hangi temel ilkesini doğrudan yansıtır?

"Okyanus tabanlarında meydana gelen şiddetli depremler ve volkanik patlamalar sonucunda devasa dalgalar (tsunami) oluşur."

Bu cümlede coğrafi olaylar arasındaki hangi temel ilke ön plana çıkmaktadır?

"Sıcaklık ve yağış koşullarının elverişli olduğu nemli iklim bölgelerinde gür orman örtüsü gelişirken, kurak ve yarı kurak bölgelerde ise bozkır (step) adı verilen otsu bitkiler yaygınlaşır."

Bu durum coğrafyanın hangi ilkesine doğrudan örnek gösterilebilir?

"Dünya nüfusunun büyük bir kısmı, iklim koşullarının elverişli ve tarım alanlarının verimli olduğu orta kuşağın alçak düzlüklerinde toplanmıştır."

Bu cümlede nüfusun hangi coğrafi özelliği üzerinde durulmuştur?

I. Türkiye, Alp-Himalaya deprem kuşağında yer aldığı için kırıklı yer yapısına sahiptir.
II. Bu kırıklı yapıya bağlı olarak ülkemizde sıcak su kaynakları (kaplıca ve ılıcalar) oldukça yaygındır.
III. Sıcak su kaynaklarının yoğun olduğu Ege Bölgesi'nde jeotermal enerji üretimi ve seracılık faaliyetleri gelişmiştir.

Yukarıdaki öncüllerde coğrafyanın hangi ilkeleri sırasıyla kullanılmıştır?

"Kalker, jips ve kaya tuzu gibi kolay eriyebilen kayaçların bulunduğu alanlara karstik yöreler denir. Bu alanlarda suların kayaçları aşındırmasıyla dolin, uvala ve obruk gibi yer şekilleri oluşur. Türkiye'de bu tür yer şekillerine en çok Akdeniz Bölgesi'ndeki Teke ve Taşeli platolarında rastlanır."

Bu metinde coğrafyanın;
I. Dağılış,
II. Nedensellik,
III. Karşılıklı ilgi

ilkelerinden hangilerine başvurulmuştur?

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde coğrafyanın dağılış ilkesi vurgulanmıştır?

"Sıcak ve nemli ekvatoral iklim bölgesinde aşırı yıkanma nedeniyle humus miktarı az olan kırmızı renkli laterit topraklar görülür. Bu topraklar tarımsal verim açısından fakirdir."

Bu açıklamada coğrafi unsurlar arasındaki hangi ilişki türleri (coğrafi bakış açısı) ön plana çıkmaktadır?

"Türkiye'de sanayinin geliştiği İstanbul, Kocaeli, İzmir ve Bursa gibi iller yoğun göç alırken; tarım alanlarının dar, sanayinin yetersiz olduğu Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu'daki bazı iller ise dışarıya göç vermektedir."

Bu durum coğrafi bakış açısıyla incelendiğinde aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

"Heyelan, yer göçmesi ve kaya düşmesi gibi kütle hareketleri dik yamaçlarda, yağışın ve killi tabakaların fazla olduğu alanlarda meydana gelir. Türkiye'de bu olayların en yoğun yaşandığı yer Doğu Karadeniz Bölümü'dür."

Bu metinde geçen ifadelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

"Akdeniz ikliminin etkili olduğu alanlarda görülen kızılçam ormanlarının tahrip edilmesiyle maki adı verilen çalı toplulukları oluşur. Makilerin de tahrip edildiği yerlerde ise garig adı verilen daha kısa boylu çalılar yaygınlaşır."

Bu durum coğrafyanın hangi iki kavramı/ilkesi arasındaki ilişkiyi en iyi açıklar?

Bir coğrafi bilgi sistemi (CBS) uzmanı, Türkiye'de sel ve taşkın riski yüksek olan alanları belirlemek için bir çalışma yapmaktadır. Uzman, çalışmasında şu adımları izlemiştir:

I. Havzalardaki yıllık ortalama yağış miktarını ve ani sağanak yağış sıklığını analiz etmiştir.
II. Akarsu yataklarının çevresindeki eğim değerlerini hesaplayarak suyun akış hızını modellemiştir.
III. Akarsu taşkın yataklarında inşa edilen konutları ve sanayi tesislerini harita üzerinde işaretlemiştir.
IV. Elde ettiği tüm verileri çakıştırarak sel felaketinden en çok etkilenebilecek riskli alanların coğrafi konumlarını belirlemiştir.

Bu uzmanın çalışmasında uyguladığı adımlarla ilgili aşağıdaki analizlerden hangisi yanlıştır?

Coğrafi bakış açısına göre, yeryüzündeki fiziki olaylar birbiriyle bağlantılıdır ve belirli bir nedensellik ilişkisi içinde dağılış gösterir. Levha tektoniği teorisi, yer kabuğunun hareketlerini ve buna bağlı gelişen olayları açıklar.

Buna göre, levha sınırlarının coğrafi dağılışı ile aşağıdakilerden hangisinin dağılışı arasında doğrudan bir nedensellik ve karşılıklı ilgi ilişkisi kurulamaz?

Bir ülkenin nüfus ve yerleşme özelliklerini analiz eden bir coğrafyacı hazırladığı raporda şu ifadelere yer vermiştir:

"Ülkemizin kuzey kıyılarında nemli ve ılıman iklim şartları nedeniyle nüfus yoğunluğu fazla dır. Ancak bu kıyı kuşağının hemen gerisinde uzanan yüksek dağlık alanlarda engebe ve yükseltinin artması, ulaşımı zorlaştırmış ve nüfusun hızla seyrelmesine yol açmıştır. İç kesimlerdeki çukur havzalarda ise kuraklık nedeniyle tarımsal verim düşmüş, bu durum nüfusun belirli akarsu boylarında kümelenmesine neden olmuştur."

Bu raporda kullanılan coğrafi bakış açısı ve ilkelerle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yapılamaz?