✅ 10. Sınıf Biyoloji: Biyolojinin önemi ve dönüm noktası Test Çöz

Biyoloji tarihinde kalıtım biliminin (genetik) kurucusu kabul edilen ve bezelyelerle yaptığı çalışmalarla kalıtımın temel ilkelerini ortaya koyarak biyolojide yeni bir çağ açan bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

Hücre bölünmesi (mitoz) ve kromozomların davranışlarının mikroskop altında ilk kez detaylı bir şekilde gözlenmesi, hücre teorisinin gelişiminde önemli bir dönüm noktasıdır. Bu sürece öncülük eden ve hücre bölünmesini tanımlamak için "mitoz" terimini ilk kez kullanan bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

Canlıların birbirleriyle ve cansız çevreleriyle olan ilişkilerini inceleyen "ekoloji" terimini 1866 yılında ilk kez kullanarak bu bilim dalının bağımsız bir disiplin haline gelmesinde önemli bir dönüm noktası oluşturan bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

Modern biyolojinin en büyük dönüm noktalarından biri kabul edilen ve 2003 yılında tamamlanan "İnsan Genom Projesi"nin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

1953 yılında James Watson ve Francis Crick tarafından DNA'nın çift sarmal yapısının keşfedilmesi, biyolojide moleküler genetik çağını başlatmıştır. Bu keşif, 10. sınıf biyoloji müfredatında yer alan aşağıdaki olaylardan hangisinin moleküler mekanizmasının (yarı korunumlu eşlenme) anlaşılmasında doğrudan bir dönüm noktası olmuştur?

Rachel Carson'ın 1962 yılında yayımladığı "Sessiz Bahar" (Silent Spring) adlı kitap, kimyasal pestisitlerin (özellikle DDT) çevreye verdiği zararları gözler önüne sererek modern çevre hareketinin ve ekolojinin en önemli dönüm noktalarından biri olmuştur. Bu kitapta dikkat çekilen ve ekosistem ekolojisinde besin zinciri boyunca zehirli maddelerin üst trofik basamaklara doğru artarak birikmesini ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

1900'lerin başında Walter Sutton ve Theodor Boveri, Mendel'in kalıtım faktörlerinin (genlerin) mayoz bölünme sırasında kromozomların davranışlarıyla birebir örtüştüğünü fark ederek "Kalıtımın Kromozom Teorisi"ni ortaya koymuşlardır. Bu teoriye göre, Mendel'in alellerin gametlere eşit olasılıkla dağıldığını belirten "Ayrılma İlkesi", mayoz bölünmenin hangi evresindeki hangi olayla doğrudan açıklanır?

Hücre döngüsünün kontrol noktalarının ($G_1$, $G_2$ ve M kontrol noktaları) keşfi, kanser araştırmalarında ve gelişim biyolojisinde çığır açan bir dönüm noktası olmuştur. Hücre döngüsünün kontrolünün bozulması durumunda aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

Karl Landsteiner'ın 1900 yılında insanlarda ABO kan grubu sistemini keşfetmesi, tıp ve biyoloji tarihinde güvenli kan nakillerinin yapılmasını sağlayan hayati bir dönüm noktasıdır. ABO kan grubu sistemi ile ilgili;

I. Alyuvar zarındaki antijen çeşitlerine göre belirlenir.
II. A ve B alelleri arasında eş baskınlık ($A = B$) vardır.
III. Tek bir karakterin kalıtımında popülasyonda ikiden fazla alel gen (A, B, O) rol oynar.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Sanayi Devrimi'nden itibaren fosil yakıtların aşırı kullanımı, karbon döngüsünün dengesini bozarak küresel iklim değişikliğine yol açmıştır. Bu durum, ekolojik dengenin korunmasında biyolojinin önemini bir kez daha ortaya koymuştur. Atmosferdeki karbondioksit ($CO_2$) miktarının artması ve sera etkisi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Thomas Hunt Morgan'ın sirke sinekleri (Drosophila melanogaster) ile yaptığı çalışmalar, genlerin kromozomlar üzerinde yer aldığını ve bazı karakterlerin cinsiyete bağlı olarak kalıtıldığını kanıtlayarak genetik biliminde büyük bir dönüm noktası olmuştur. Morgan'ın kırmızı ve beyaz gözlü sineklerle yaptığı çaprazlamalar sonucunda elde ettiği bulgular, günümüzde insanlarda görülen aşağıdaki hastalıklardan hangisinin kalıtım modelini (X'e bağlı çekinik) açıklamada doğrudan kullanılır?

Karyotip analizi, hücre bölünmesinin metafaz evresinde kromozomların mikroskop altında fotoğraflanıp büyüklük ve şekillerine göre dizilmesi yöntemidir. Bu yöntemin geliştirilmesi, kromozom anomalilerine bağlı genetik hastalıkların anne karnında teşhis edilmesinde (prenatal tanı) tıp ve biyoloji dünyasında devrim niteliğinde bir dönüm noktası olmuştur.

Sağlıklı bir dişi bireyin somatik hücresinden elde edilen karyotip analizi ile Down sendromlu (Trisomy 21) bir erkek bireyin karyotip analizi karşılaştırıldığında;

I. Toplam kromozom sayısı,
II. Otozom kromozom sayısı,
III. Gonozom kromozom çeşitleri,
IV. Homolog kromozom çifti sayısı

niceliklerinden hangilerinin farklı olduğu gözlenir?

Bir göl ekosisteminde tarımsal faaliyetler sonucu suya karışan ve suda çözünmeyen zehirli bir kimyasal maddenin (pestisit) besin zincirindeki canlıların dokularında birikimi incelenmiştir. Bu ekosistemdeki besin zinciri şu şekildedir:

Fitoplankton $\rightarrow$ Zooplankton $\rightarrow$ Küçük Balık $\rightarrow$ Büyük Balık $\rightarrow$ Balıkçıl Kuş

Bu besin zincirinde üreticiden son tüketiciye doğru gidildikçe biyokütle ve dokularda biriken zehirli madde miktarı değişimi ile ilgili yapılan aşağıdaki analizlerden hangisi doğrudur?

Biyoloji tarihinde soyağacı analizlerinin kullanılması, kalıtsal hastalıkların nesiller boyu aktarım mekanizmasını çözmede en önemli dönüm noktalarından biri olmuştur. Aşağıdaki soyağacı betimlemesinde belirli bir özelliği fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak verilmiştir.

Soyağacı Betimlemesi:
- Sağlıklı bir anne ve sağlıklı bir babanın üç çocuğu olmuştur.
- Birinci çocukları erkek ve taralıdır (hastadır).
- İkinci çocukları kız ve sağlıklı fenotiptedir.
- Üçüncü çocukları erkek ve sağlıklı fenotiptedir.

Bu özelliğin kalıtım modeli ile ilgili yapılan araştırmalarda ortaya konan;

I. Hastalığın otozomal çekinik bir genle kalıtılması durumunda, sağlıklı kız çocuğun taşıyıcı olma olasılığı $\frac{2}{3}$'tür.
II. Hastalığın X'e bağlı çekinik bir genle kalıtılması durumunda, sağlıklı erkek çocuğun bu hastalık genini taşıma olasılığı %0'dır.
III. Hastalığın otozomal baskın bir genle kalıtılması durumunda, anne ve babanın genotipi kesinlikle heterozigottur.

çıkarımlarından hangileri doğrudur?